Кіріспе

Жеке немесе заңды тұлғалардың, әдетте қайырымдылық мақсаттарда және/немесе белгілі бір игілікке қол жеткізу үшін берген сыйы.

Қайырымдылық – бұл қайырымдылыққа, гуманитарлық көмекке немесе белгілі бір мақсатты қолдауға берілген сыйлық. Қайырымдылық түрлі формада болуы мүмкін, оның ішінде ақша, садақа, қызметтер немесе киім, ойыншықтар, азық-түлік, көлік сияқты заттар. Қайырымдылық медициналық қажеттіліктерді де қанағаттандыруы мүмкін, мысалы, қан немесе трансплантацияға мүшелер. Заттар мен қызметтер түріндегі қайырымдылық сыйлықтары заттай сыйлықтар деп те аталады.

Донорлық статистика

2007 жылы АҚШ-та Еңбек статистикасы бюросы байлығы жағынан ең төменгі пәтерде тұратын американдықтардың табысының орташа пайызын қайырымдылық ұйымдарына ең жоғары пәтерде тұратын отбасыларға қарағанда жоғары екенін анықтады. Charity Navigator сайтының мәліметінше, Giving USA сайтына сәйкес, 2011 жылы американдықтар 298 миллиард доллар (ЖІӨ-нің шамамен 2%-ы) сыйлық ретінде берген. Сыйлықтардың көп бөлігі жеке тұлғалардан (73%), содан кейін мұрагерліктерден (шамамен 12%), қайырымдастық қорлардан (2%) және корпорациялардан 1%-дан аз түсті. Ең көп қаржыны діни ұйымдар (32%) алды, одан кейін білім беру (13%). 1971 жылдан бері 4 жылдың 3-інде сыйлық берудің өскені байқалды (кейбір рецессия жылдарында уақытымен төмендеулер болды). Blackbaud компаниясының 2015 жылғы қайырымдылық туралы есебі 2014 жылмен салыстырғанда онлайн-сыйлықтардың 9%-ға өскенін көрсетті. Сонымен қатар, онлайн-сыйлықтар жалпы қаржы жинаудың 7%-ын құрады, ал барлық онлайн-сыйлықтардың 14%-ы мобильді құрылғылар арқылы жасалды. #GivingTuesday халықаралық онлайн күніне берілген сыйлықтар өткен жылмен салыстырғанда 52%-ға өсті. Австралияда Австралиялық салық басқармасы (ATO) жеке салық декларациясындағы мәліметтерді жыныс, жас, табыс және штат/аймақ бойынша жіктелінген егжей-тегжейлі кестелер түрінде жыл сайын сыйлық беру туралы статистиканы жариялайды. Австралияда жеке тұлғалар өздерінің жеке табыс деңгейі мен көздеріне сәйкес табыс салығын төлейді. Басқа батыс елдерінен айырмашылығы, табыс салығын төлеу үшін әйелдер мен ерлер немесе отбасы мүшелері бірлесіп салық декларациясын тапсыра алмайды, сондай-ақ сыйлықтар үшін стандартты шегерімдер де қарастырылмайды. Қолжетімді деректердің ең соңғы жылы 2020–2021 жылдар. ATO деректерін талдау 2020–2021 жылдары салықтан шегерілетін сыйлықтар ретінде берілген және талап етілген жалпы сома 4,39 миллиард долларды құрады (алдыңғы табыс жылында 3,85 миллиард долларға қарағанда). Бұл 14,19 пайызға немесе 545,72 миллион долларға сәйкес келеді. 2020–2021 жылдары австралиялық салық төлеушілер DGR-ге жасаған және талап еткен орташа салықтан шегерілетін сыйлық 1 047,27 долларды құрады (алдыңғы табыс жылында 886,75 долларға қарағанда). Бұл 18,10 пайызға өсті. ATO деректері барлық сыйлықтарды қамтымайды, олар жеке салық төлеушілердің DGR-ге берген сыйлықтарымен ғана шектеледі. Сонымен қатар, барлық сыйлықтар да талап етілмейді, себебі ұмытылып кетуі немесе талап етпеу туралы саналы шешім қабылдануы мүмкін. Жалпы алғанда, зейнетақы жинақтарынан (жеке зейнетақы жинақтарынан) түсетін табыстары бар адамдар салық төлеуге немесе декларация тапсыруға міндетті емес, сондықтан олардың сыйлықтары есепке алынбайды. Бұған қоса, деректерге Австралиядағы салық төлеуші емес шетелдік азаматтар берген сыйлықтар мен трасттар мен компаниялар берген сыйлықтар кірмейді. ATO дерекқоры сондай-ақ уақытты (волонтерлік) немесе 5000 доллардан кем құны бар заттарды беру сияқты сыйлық берудің басқа формаларын да қарастырмайды.

Құқықтық аспектілер

Қайырымдастықтар ешқандай қарсы өтемақысыз жасалады. Ондай қарсы өтемақының болмауы, ортақ құқық бойынша, қайырымдастық жасау туралы келісім "қарсы өтемақы болмағандықтан жарамсыз келісім" болып табылады. Қайырымдастық жасалған кезде ғана ол мүліктік құқықтарды беру ретінде заңдық мәртебеге ие болады. Саясатта кейбір елдердің заңдары саясаткерлердің, әсіресе бизнес немесе лобби топтарынан ірі сомадағы сыйлықтарды немесе қайырымдастықтарды қабылдауын тиымдауы немесе шектеуі мүмкін (науқанды қаржыландыру қараңыз). Білікті қайырымдастық ұйымдарына ақшалай немесе мүліктік қайырымдастықтар көбінесе салықтан шегеріледі. Бұл мемлекеттің салық кірісін азайтады, сондықтан мемлекет (және жалпы қоғам) қайырымдастық ұйымдарының осы "салық ақшасын" тиісінше пайдалануын қамтамасыз етуге көбірек назар аудару керек деген талаптар көтерілді. Сондай-ақ, уақыт беру де салықтан шегерілуі керек пе деген мәселе талқыланды. Сыйлық беретін тұлға немесе мекеме – донор, ал сыйлық алатын тұлға немесе мекеме – алушы деп аталады. Көптеген донорлар діни сенімдеріне орай немесе сыйлық беруден кез келген даңқ қалдырмағысы келмейтіндіктен анонимді болуға тырысады.