Кіріспе

Бразилия президенті 1889-1891 жылдары Мануэль Деодоро да Фонсека (mɐnuˈɛw deoˈdɔɾu da fõˈsekɐ; 5 тамыз 1827 – 23 тамыз 1892) – бразилиялық саясаткер және әскери шенеунік, Бразилияның тұңғыш президенті болған. Ол Алагоас штатында әскери отбасында дүниеге келді, әскери мансап жолын өтті және ұлттық қайраткерге айналды. Фонсека 1889 жылы император Педро II-ні тақтан түсіріп, империяны жойып, Бірінші Бразилия Республикасын құрған әскери төңкеріске жетекшілік еткеннен кейін уақытша президенттік лауазымға тағайындалды. 1891 жылы сайланғаннан кейін, ол сол жылы зор саяси қысымға ұшырап, Ұлттық Конгрессті таратып, қызметтен кетті. Ол бір жылдан кейін қайтыс болды.

Ерте өмір

Фонсека 1827 жылғы 5 тамызда Бразилияның солтүстік-шығысында, қазір Маршал Деодоро деп аталатын Алагоас да Лагоа-ду-Сул қаласында, ірі әскери отбасының үшінші баласы болып дүниеге келді. Ол Мануэль Мендес да Фонсека Гальваоның (1785–1859) және оның әйелі Роза Мария Паулина де Баррос Кавалькантидің (1802–1873) ұлы еді. Бразилия империясы тұсында оның үлкен ағасы Северино Мартинс да Фонсека Алагоас бароны атанды. Тағы бір танымал туысы – португалдық гуманист Франсиско де Холанда (1585 жылы қайтыс болған), оның қашық туысы. Фонсека 1848 жылы Пернамбукодағы Прайера көтерілісін басып тастауымен көзге түскен әскери мансапқа қадам басты. Ол Парагвай соғысында (1864–1870) да қатысып, капитан шеніне жетті. 1884 жылы фельдмаршал, ал кейін толық маршал шеніне көтерілді. Оның жеке батылдығы, әскери қабілеті және ерке мінезі оны ұлттық тұлғаға айналдырды.

Саяси мансап

Рио-Гранде-ду-Сулдың губернаторы ретінде Фонсека Сан-Паулудағы кафе қоғамында Бенджамин Констант және Руй Барбоза сияқты республикашыл зиялылармен байланыс жасады. 1886 жылы императорлық үкімет көрнекті республикашыларды тұтқындауға бұйрық бергенін білген Фонсека Рио-де-Жанейроға барып, Бразилиядағы құлдықты жоюды қолдаған армиялық топтың жетекшісі болды. Император Педро II ондаған жылдар бойы құлдықты жоюды жақтады, 1840 жылы өзінің құлдарын азат етті, бірақ Бразилия экономикасына зиян тигізбеу үшін құлдықты кезең-кезеңмен жою керек деп ойлады. Оның қызы, Бразилияның императорлық ханшайымы Изабел басқаратын үкімет, ол елде болмаған кезде үшінші регенттігінің кезінде 1888 жылы құлдықты толығымен жойды. Ашуланған олигархтар кейіннен болған төңкерісте белгілі бір рөл атқарды. Фонсеканың беделі оны 1889 жылдың 15 қарашасында императорды құлатып, әскери төңкеріс жасаған жетекші етіп тағайындады, содан кейін ол республика үшін жаңа конституция жобасын жасау үшін Конституциялық Конгресс шақырған уақытша үкіметтің басшысы болды. Бірақ көп ұзамай ол азаматтық республикалық көшбасшылармен келіспеушілікке түсті. 1891 жылдың 25 ақпанындағы президенттік сайлауда ол Конгресске әскери қысым көрсету арқылы аз ғана көпшілік дауыспен жеңіске жетті.

Төрағалық

Фонсека мен вице-президент Флориано Пейксото арасындағы саяси және жеке антагонизммен бөлінген Фонсека әкімшілігі Конгресс ішінде күшті қарсылыққа тап болды, ол кедергі жасау саясатын ұстанды. Президенттік қызметінің алғашқы айларында ол министрлеріне өз министрліктерін дерлік шектеусіз басқаруға рұқсат берді. Торрес портын жеке компанияға беру және африкалықтардан басқа барлық елдерден иммиграцияға жол ашқан 528-ші жарлық сияқты президенттің өз бетінше шығарған жарлықтары, сондай-ақ Энцильхаменто көпіршігі кезіндегі экономикалық саясаттың сәтсіздігі Конгресстегі қарсылықты күшейтті, ол Пейксото айналасында бірігіп, халық пікірін уландырды. Бұл оңтүстіктегі республикашылдарды маршал мен уақытша үкіметке қолдауын кері тартып алуға итермеледі. Жағдай дағдарысқа жеткенде, Фонсека 1891 жылдың 3 қарашасында Ұлттық Конгрессті таратып, "төтенше жағдай" жариялады. Бір топ депутаттар бұл шешімге қарсы шығып, Әскери-теңіз күштерінің жоғары шенді офицерлері, соның ішінде адмирал Кастодио Хосе де Мелодан қолдау тапты. Маршал азамат соғысының алдында тұрды. 1891 жылдың 23 қарашасында ол ешкімге жібермейтін отставкаға қол қойып, президенттік лауазымды Пейксотоға тапсырды.

Өлім

1892 жылы 23 тамызда Рио-де-Жанейрода қайтыс болды. Ол қауіпті демқындық қиындықтардан (әдетте "демікпе" деп аталады) зардап шегіп, Кажу зиратындағы отбасылық қабірге жерленді. Бірақ 1937 жылы оның мәйіті қайтадан қазылып алынып, Рио-де-Жанейродағы Праса-Парис алаңындағы ескерткішке көшірілді.

Танымал мәдениетте

Фонсека бразилиялық актер және дауыс актері Кастро Гонзагамен Abolição (1988) және República (1989) мини-сериалдарында екі рет бейнеленді.