Кіріспе

1920 жылдар Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкадағы тұрақты экономикалық өркендеу кезеңі. "Жарқын жиырмалар", кейде "Жарқын '20-лар" деп аталады, Батыс қоғамы мен мәдениетіндегі 1920 жылдардағы музыка мен сән онжылдығын көрсетеді. Бұл АҚШ пен Еуропада, әсіресе Берлин, Буэнос-Айрес, Чикаго, Лондон, Лос-Анджелес, Мексика қаласы, Париж және Сидней сияқты ірі қалаларда ерекше мәдени ерекшеліктерімен экономикалық өркендеудің кезеңі болды. Францияда бұл онжылдық "Безумие жылдары" (années folles) деп аталды, бұл кезеңнің әлеуметтік, көркемдік және мәдени динамизмін көрсетті. Джаз гүлденді, флэппер британдық және американдық әйелдердің қазіргі заманғы келбетін жаңартты, ал арт-деко өркендеді. "Жарқын жиырмалар" деп аталатын әлеуметтік және мәдени ерекшеліктер жетекші мегаполистерде басталып, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен тарады. "Жарқын жиырмалар" рухы қазіргі заманға байланысты жаңалықтар сезімімен және дәстүрден жаңғырумен, автомобильдер, кино және радио сияқты заманауи технологиялар арқылы "қазіргі заманды" халықтың көп бөлігіне жеткізді. Күнделікті өмірде де, архитектурада да практикалыққа басымдық беру үшін формальды әшекейлеуден бас тартты. Сонымен қатар, джаз бен билер Бірінші дүниежүзілік соғыстың көңіл-күйіне қарсы, танымал болды. Сондықтан бұл кезең көбінесе Джаз дәуірі деп аталады. 1920 жылдары Батыс әлемінде автомобильдер, телефондар, фильмдер, радио және электр құралдарының кең ауқымды дамуы мен қолданылуы миллиондаған адамның өміріне әсер етті. Әуе тасымалы өзінің қарқынды өсуінің арқасында тез бизнеске айналды. Елдер өнеркәсіптік және экономикалық өсімді, тұтынушылық сұранысты күшейтті және өмір салты мен мәдениетте маңызды жаңа тенденцияларды енгізді. Бұқаралық ақпарат құралдары, жаңа жарнама индустриясымен қаржыландырылып, тұтынушылық сұранысты арттырды, атақты тұлғаларға, әсіресе спортшылар мен киножұлдыздарға назар аударды, ал қалалар өздерінің командаларын қолдап, жаңа сарайлы кинотеатрлар мен алып спорт стадиондарын толтырды. Көптеген елдерде әйелдер дауыс беру құқығына ие болды. Уолл-стрит 1924 жылғы Доуес жоспары бойынша Германияға көп инвестиция жасады, бұл жоспар банкир және кейін 30-шы вице-президент Чарльз Г. Доуестің есімімен аталады. Бұл ақша тікелей емес, соғыс борышын өтеуге міндетті елдерге өтемақы төлеу үшін пайдаланылды. Онжылдықтың ортасында өркендеу кеңінен таралған болса да, онжылдықтың екінші жартысы, әсіресе Германияда, "Алтын жиырмалар" деп аталды, бірақ онжылдық тез аяқталды. 1929 жылғы Уолл-стрит құлауы осы дәуірді аяқтады, өйткені Ұлы депрессия бүкіл әлемде ауыр жылдарды әкелді.

Экономика

"Қырықыншы жылдар" – соғыс зардаптарынан қалпына келтіру және бұрынғы шығындарды өтеу, құрылыс саласындағы өркендеу, Солтүстік Америка мен Еуропада автомобильдер мен электр энергиясы сияқты тұтыну тауарларының қарқынды өсуі және Австралия сияқты басқа да дамыған елдерде экономикалық өсім мен жалпы өркендеудің он жылдығы болды. Соғыс уақытындағы экономикадан бейбіт уақыттағы экономикаға табысты көшкен АҚШ экономикасы гүлденіп, Еуропаның да өркендеуіне қарыз берді. Ауыл шаруашылығы және көмір өндіру сияқты кейбір салалар тоқырап қалды. АҚШ 19 ғасырдың соңынан бері жалпы ЖІӨ бойынша ең ірі ел және жан басына шаққанда әлемдегі ең бай елге айналды. Оның өнеркәсібі жаппай өндіріске негізделген, ал қоғам тұтынушылыққа бейімделді. Ал Еуропа экономикасы соғыстан кейінгі жағдайға бейімделуде қиындықтарға тап болды және 1924 жылға дейін гүлденбей бастады. Бастапқыда соғыс уақытындағы өндірістің тоқтатылуы қысқа, бірақ терең рецессияға, 1919-1920 жылдардағы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі рецессияға және 1920-1921 жылдардағы дефляциялық рецессияға немесе депрессияға әкелді. Алайда, АҚШ және Канада экономикасы жылдам қалпына келді, өйткені әскерден оралғандар жұмыс күшіне қайта қосылды және қару-жарақ фабрикалары тұтыну тауарларын өндіруге қайта жабдықталды.

Жаңа өнімдер мен технологиялар

Жаппай өндіріс технологияны орта тапқа қолжетімді етті. Компания ескі үлгіні жаңа, Ford Model A үлгісімен алмастыруды жоспарлаған. Бұл шешім бәсекелестікке жауап ретінде қабылданды. Model T-нің коммерциялық сәттілігінің арқасында Ford 1910 жылдардың ортасынан 1920 жылдардың басына дейін автомобиль нарығында басымдық танытты. 1920 жылдардың ортасында Ford-тың басымдығы азайды, өйткені оның бәсекелестері Ford-тың жаппай өндіріс жүйесіне қол жеткізді. Олар кейбір салаларда Ford-ты басып өтуге кірісіп, қуаттырақ қозғалтқыштармен, жаңа қолайлы мүмкіндіктермен және жаңа дизайнмен үлгілер ұсынды. 1918 жылы Канаданың барлық аймақтарында шамамен 300 000 көлік тіркелсе, 1929 жылы бұл көрсеткіш 1,9 миллионға жетті. 1929 жылы АҚШ-та тіркелген автокөліктердің саны 27 миллионға жуық болды. Автомобильдің бөлшектері Мичиган штатының Детройт қаласына жақын орналасқан Онтариода өндірілді. Автомобиль өнеркәсібінің экономиканың басқа салаларына тигізген әсері зор болды, мысалы, болат өндірісі, тас жол салу, мотельдер, сервистік орталықтар, автосалондар және қалалық жерлерден тыс жаңа тұрғын үйлердің салынуына серпіліс берді. Ford әлемнің түкпір-түкпірінде зауыттар ашып, төмен бағалы, күтуге ыңғайлы көліктерімен көптеген нарықтарда күшті бәсекелес болды. General Motors одан аздап болса да, оның жолын ұстанды. Еуропалық бәсекелестер төмен бағалы нарықтан бас тартып, жоғары сапалы тұтынушыларға арналған қымбат көліктерге назар аударды.

Радио

Радио – бұқаралық таралым құралының алғашқысы болды. Радиолардың бағасы жоғары болғанымен, олар ұсынған ойын-сауық түрі революциялық болып есептелді. Радио жарнамасы – бұқаралық маркетинг үшін маңызды платформаға айналды. Оның экономикалық әсері осы кезеңнен бастап қоғамды бағындырған бұқаралық мәдениеттің қалыптасуына әкелді. Радионың "Алтын ғасыры" тұсындағы хабарлардың әртүрлілігі, 21-ғасыр телеарналарының бағдарламаларымен тең келді. 1927 жылы Федералдық радио комиссиясы құрылып, реттеудің жаңа дәуірі басталды. 1925 жылы дыбыс жазу технологиясындағы маңызды жетістіктердің бірі – электрлік жазу әдісі коммерциялық граммофондық пластинкалар арқылы қолжетімді болды.

Кино

Кино өркендеп, жаңа ойын-сауық түрін жасады, ол ескі водевиль театр жанрын дерлік тоқтатты. Фильм көру арзан әрі қолжетімді болды; көпшілік жаңа қалалық киносарайлар мен аудандық театрларға ағылды. 1910 жылдардың басынан бері, арзан кинотеатрлар водевильмен сәтті бәсекелесіп келді. Көптеген водевиль әртістері мен басқа да театр өкілдері киноиндустриясының жоғары жалақы және жеңіл жұмыс жағдайларына қызығушылық танытты. Дыбысты фильмнің пайда болуы, әдетте "сөйлейтін фильмдер" деп аталатын, 1920 жылдардың соңына дейін кеңінен таралмады, водевильдің соңғы маңызды артықшылығын жойып, оны күрт қаржылық құлдырауға алып келді. Престижді "Орфей" желісі, водевиль және кинотеатрлар тізбегі, жаңа киностудияға енгізілді.

Дыбысты кинофильмдер

1923 жылы Phonofilm компаниясының изобретаторы Ли де Форест дыбыс қосылған бірнеше қысқа фильмдерді шығарды. Сол кезде изобретатель Теодор Кейс Movietone дыбыс жүйесін жасап, құқықтарын Fox Film киностудиясына сатты. 1926 жылы Vitaphone дыбыс жүйесі енгізілді. "Дон Хуан" (1926) көркем фильмі – сөйлеу диалогы жоқ болғанымен, синхронды музыкалық саундтрек пен дыбыс эффектілерін қолданған алғашқы толық метражды фильм. Фильмді Warner Bros киностудиясы шығарды. 1927 жылдың қазан айында "Джаз әншісі" (1927) дыбыстық фильмі кассада үлкен жетістікке ие болды. Ол дыбысты пайдаланудағы жаңашылдығымен ерекшеленді. Vitaphone жүйесімен түсірілген фильмнің көп бөлігі тікелей жазылған дыбысты қамтымайды, көбінесе музыка мен эффектілерге сүйенді. Бірақ фильмнің жұлдызы Ал Джолсон ән айтқанда, фильм түсірілім алаңында жазылған дыбысқа ауысады, оның ішінде оның музыкалық өнерлері мен екі сахна бар. Бір сахнада Джолсонның кейіпкері, Жаки Рабинович (Джек Робин), кабаре аудиториясына сөз сөйлейді, екіншісі – оның анасымен әңгімесі. Оқиға орнының "табиғи" дыбыстары да естіледі. Фильмнің табысы киноиндустриясына технологияға инвестиция салудың мағынасы бар екенін көрсетті. 1928 жылы Famous Players–Lasky (кейін Paramount Pictures), First National Pictures, Metro Goldwyn Mayer және Universal Studios киностудиялары Electrical Research Products Inc. (ERPI) компаниясымен өндіріс орындары мен кинотеатрларды дыбысты фильмдерге бейімдеу туралы келісімге келді. Бастапқыда, барлық ERPI сымдалған кинотеатрлар Vitaphone жүйесімен үйлесімді болды, көпшілігі Movietone катушкаларын көрсетуге жабдықталды. Сол 1928 жылы Radio Corporation of America (RCA) жаңа дыбыс жүйесін, RCA Photophone жүйесін ұсынды. RCA өзінің жүйесіне құқықтарды еншілес компаниясы RKO Pictures-қа ұсынды. Warner Bros. бірнеше фильмдерді тікелей диалогпен шығаруды жалғастырды, бірақ тек кейбір сахналарда ғана. Соңында ол "Нью-Йорк жарықтары" (1928) толық метражды, толығымен сөйлейтін фильмін шығарды. Van Beuren Studios студиясының "Тамақ уақыты" (1928) атты қысқаметражды анимациялық фильмі алғашқы дыбысты анимациялық фильмдердің бірі болды. Бірнеше айдан кейін Уолт Дисней анимациялық студиясының алғашқы дыбыстық фильмі "Steamboat Willie" (1928) анимациялық қысқаметражды фильмі жарық көрді. Бұл коммерциялық тұрғыдан сәтті болған алғашқы анимациялық қысқа фильм болды және Микки Маус кейіпкерін таныстырды. "Steamboat Willie" бұрынғы дыбыстық мультфильмдерден ерекшеленетін, толыққанды пост-өндірістік саундтрекке ие болған алғашқы мультфильм болды. Ол сол кездегі ең танымал мультфильмге айналды. 1928 жылдың көп бөлігінде Warner Bros. сөйлейтін фильмдерді шығарған жалғыз студия болды. Ол өзінің инновациялық фильмдері арқылы кассада табысқа жетті. Басқа студиялар жаңа технологияға бейімделуді жеделдетіп, өздерінің дыбысты және сөйлейтін фильмдерін шығара бастады. 1929 жылдың ақпан айында, "Джаз әншісінен" он алты ай өткен соң, Columbia Pictures киностудиясы сөйлейтін фильм шығарған сегізінші және соңғы ірі студия атанды. 1929 жылдың мамырында Warner Bros. "On with the Show!" (1929) фильмін шығарды, бұл алғашқы түсті, толығымен сөйлейтін толық метражды фильм болды. Көп ұзамай үнсіз фильмдердің өндірісі тоқтатылды. АҚШ-та жалпы таратуға шығарылған соңғы мүлдем үнсіз фильм 1930 жылдың сәуір айында Biltmore Pictures шығарған "Кедей миллионер" болды. 1930 жылдың басында тағы төрт үнсіз фильм, барлығы төмен бюджетті вестерндер, жарық көрді.

Әуе қатынасы

1920 жылдары авиация саласындағы маңызды жетістіктер әлемнің назарын аударды. 1927 жылы Чарльз Линдберг бірінші рет жалғыз өзі Атлант мұхитын тоқтаусыз ұшып өтіп, әйгілі болды. Ол Нью-Йорктегі Рузвельт-филдтен ұшып, Париж – Ле-Бурже әуежайына қонды. Линдберг Атлант мұхитын кесіп өтуге 33,5 сағат жұмсады. Оның ұшағы, "Сент-Луис рухы", арнайы жасалған, бір қозғалтқышты, бір орындық моноплан болды. Оны авиациялық инженер Дональд А. Холл жобалады. Ұлыбританияда Эми Джонсон (1903–1941) Ұлыбританиядан Австралияға жалғыз өзі ұшқан алғашқы әйел атанды. Ол жеке немесе күйеуі Джим Моллисонмен бірге 1930 жылдары көптеген ұзақ қашықтыққа ұшу рекордтарын орнатты.

Теледидар

1920 жылдары бірнеше өнертапқыштар теледидар саласындағы жұмысты дамытты, бірақ телебағдарламалар Екінші дүниежүзілік соғыстың алдында ғана халыққа жетті, ал 1940 жылдардың ортасына дейін теледидар көрушілердің саны аз болды. 1928 жылдың шілде айында Джон Логи Бэйрд әлемдегі алғашқы түсті телехабар таратуды көрсетті, ол тарату және қабылдау бөлімдерінде үш спиральді тесіктерді пайдаланды, әр спиральда әртүрлі негізгі түстің сүзгісі болды; сондай-ақ қабылдау бөлімінде үш жарық көзі және олардың жарығын кезекпен ауыстыратын коммутатор болды. Сол жылы ол стереоскопиялық теледидарды да көрсетті. 1927 жылы Бэйрд Лондон мен Глазго арасында 705 км-ден астам телефон желісі арқылы ұзақ қашықтыққа теледидар сигналын жіберді; Бэйрд Глазго орталық вокзалындағы «Орталық» қонақ үйіне әлемдегі алғашқы ұзақ қашықтықтан теледидар суреттерін жіберді. Содан кейін Бэйрд «Бэйрд Теледидар Даму Компаниясы» Ltd құрды және 1928 жылы Лондоннан Хартсдейлге, Нью-Йоркке алғашқы трансатлантикалық телехабарды және BBC үшін алғашқы телебағдарламаны жасады.

Медицина

Онжылдап биологтар пенициллинге айналатын дәрі жасаумен айналысты. 1928 жылы шотланд биологы Александр Флеминг ауру тудыратын бірнеше бактерияларды өлтіретін затты ашты. 1929 жылы ол жаңа затты пенициллин деп атады. Оның жарияланымдары бастапқыда көп назарға ілінбеді, бірақ 1930 жылдары маңызды антибиотикке айналды. 1930 жылы Шеффилд Корольдік ауруханасының патологы Сесил Джордж Пэйн сақал түбіндегі қабыну – сыкоз барбе ауруын емдеу үшін пенициллинді қолданды, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Одан кейін нәрестелерде кездесетін гонококк инфекциясы – офтальмия неонаторумға көшті және 1930 жылдың 25 қарашасында пенициллинмен алғашқы жақсартуды байқады. Ол содан кейін төрт науқасты (бір ересек және үш нәресте) көз инфекциясынан емдеді, бірақ бесінші науқасқа көмектесе алмады.

Жаңа инфрақұрылым

Автомобильдің үстемдігі қозғалыс мүмкіндігін қадірлейтін жаңа психологияға алып келді. Автомобильдер мен жүк көліктеріне жаңа жолдар салу, көпірлер тұрғызу және жолдарды үнемі күтіп ұстау қажет болды, бұл шығындар көбінесе бензинге салынатын салықтар арқылы жергілікті және штаттық үкіметтер тарапынан қаржыландырылды. Фермерлер бұл жаңалықты ерте қабылдады, өйткені олар пикаптарын адамдарды, жабдықтарды және малдарды тасымалдау үшін пайдаланды. Тирелер, шыны және отынды қайта өңдеу сияқты жаңа салалар пайда болды, сондай-ақ миллиондаған автомобильдер мен жүк көліктерін күтіп жөндеумен айналысатын қызметтер де дамыды. Автокөлік өндірушілер жаңа дилерлерге франшиза берді, олар жергілікті бизнес орталығының маңызды күшіне айналды. Туризм өрістей түсті, қонақүйлер, мейрамханалар мен сувенирлік дүкендер көбейді. Соғыс кезінде тоқтап қалған электрлендіру, АҚШ пен Канаданың көп бөлігі электр желісіне қосылғаннан кейін үлкен дамуға ие болды. Өнеркәсіптер көмірден электр энергиясына көшті. Сонымен қатар, жаңа электр станциялары салынды. Америкада электр қуатының өндірісі дерлік төрт есеге артты. Телефон желілері де континенттің бойымен тартылды. Көптеген үйлерде алғаш рет ішкі санитарлық тораптар орнатылды, бұл қазіргі кәріз жүйелерінің арқасында мүмкін болды. 1920 жылғы халық санағында урбанизация маңызды кезеңге жетті, нәтижелері көрсеткендей, 2500 немесе одан да көп халқы бар қалалар мен кенттерде американдықтардың саны шағын қалалар мен ауылдық жерлерде тұратындардан сәл көп болды. Дегенмен, елдің халқының шамамен 15% тұратын ірі мегаполистерге қызығушылық арта түсті. Нью-Йорк және Чикаго қалалары көкжай салуда бәсекелесті, бірақ Нью-Йорк Эмпайр Стейт Билдингін салғаннан кейін көшбасшылыққа шықты. Қазіргі заманғы кеңсе қызметкерінің жұмыс үлгісі 19 ғасырдың соңында қалыптасқан, бірақ енді ол ірі және орташа қалалардағы өмірдің қалыпты жағдайына айналды. Жазу машиналары, кеңсе жиһаздары және телефондар көптеген үйленбеген әйелдерді кеңсе жұмысына тартты. Канадада онжылдықтың соңына қарай әрбір бес жұмысшының бірі әйел болды. АҚШ қалаларының дамып келе жатқан өндіріс секторында жұмыс табуға деген қызығушылық американдық ауыл тұрғындары арасында кеңінен тарады.

Сайлау құқығы

Көптеген елдер әйелдердің дауыс беру құқығын кеңейтті, мысалы, АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Үндістан және түрлі еуропалық елдер 1917-1921 жылдары. Бұл көптеген үкіметтерге және сайлауларға сайлаушылар санын арттыру арқылы әсер етті (бірақ оны екі есеге көбейту емес, себебі көптеген әйелдер сайлау құқығының алғашқы жылдары дауыс бермеді, бұл сайлауға қатысудың күрт төмендеуінен көрінеді). Саясаткерлер әйелдерді алаңдататын мәселелерге, әсіресе бейбітшілік, денсаулық сақтау, білім беру және балалардың жағдайына көбірек назар аудару арқылы жауап берді. Жалпы алғанда, әйелдер ерлер сияқты дауыс берді, бірақ бейбітшілікке одан да көбірек қызығушылық танытты, тіпті ол жарасуға алып келсе де.

Жоғалған ұрпақ

Жоғалған ұрпақ – Бірінші дүниежүзілік соғыстан шығып, әлемге көңілі толып, цинизмге бой алған жастардан құралды. Бұл термин көбінесе сол кезде Парижде тұрған көрнекті американдық әдебиет өкілдерін көрсетеді. Олардың арасында Эрнест Хемингуэй, Ф. Скотт Фицджеральд және Гертруда Стайн сияқты, осы дәуірде кең таралған материализмді сынаған роман мен әңгімелердің авторлары болды. Ұлыбританияда "жарық жұлдыздар" деп аталған жас аристократтар мен әлеуметтік өмірге белсенді қатысушылар әсем костюмді кештер өткізіп, күрделі квесттерге қатысып, Лондонның таблоидтарында жиі жазылатын сәнді орындарда көрінетін.

Әлеуметтік сын

1920 жылдары американдықтар байлыққа және күнделікті тұрмыстық жайлылыққа көбірек құмар бола бастағандықтан, кейбіреулер олар көрген екіжүзділік пен ашкөздікті сатиралай бастады. Осы әлеуметтік сыншылардың ішіндегі ең танымал – Синклер Льюис. Оның 1920 жылы жарық көрген «Мейн-стрит» романы Орта Батыстағы қала тұрғындарының бос және білімсіз өмірін сатиралайды. Одан кейін «Бэббит» романы жазылды, ол өзінің көңілсіз өмірі мен отбасына қарсы шыққан орта жастағы кәсіпкер туралы, бірақ жас ұрпақтың да өзінен кем екіжүзді екенін түсінеді. Льюис «Элмер Гантри» романында дінді сатиралық тұрғыдан бейнелейді, онда алаяқ адам евангелистпен бірге шағын қалаға дін сатуға тырысады. Басқа әлеуметтік сыншылардың қатарында Шервуд Андерсон, Эдит Уортон және Х. Л. Менкен болды. Андерсон «Уайнсбург, Огайо» атты әңгімелер жинағын шығарды, онда кішкентай қаланың әлеуметтік динамикасы зерттеледі. Уортон «Твилайт Слип» (1927) романы арқылы жаңа дәуірдің сәндік әуесін сынады. Менкен эсселері мен мақалаларында американдықтардың тар талғамдылығы мен мәдениетін сынап көрсетті.

Ар деко стилі

Ар-деко – сол дәуірді көркейтіп, белгілеген дизайн және сәулет стилі. Еуропада пайда болған ол 1920 жылдардың ортасына қарай Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкаға тарады. АҚШ-та осы стильдегі ең танымал ғимараттардың бірі – сол кездегі ең биік ғимарат атанған Крайслер ғимараты. Ар-деконың формалары таза және геометриялық болды, алайда суретшілер көбінесе табиғаттан шабыт алды. Алғашқыда сызықтар иілген болса, кейін тік сызықты дизайн үлкен танымалққа ие болды.

Экспрессионизм және сюрреализм

1920 жылдары Солтүстік Америкадағы кескіндеме Еуропадағыдан өзгеше бағытта дамыды. Еуропада 1920 жылдар экспрессионизм және кейін сюрреализм дәуірі болды. Ман Рей 1920 жылы Нью-Йорк Дада журналының ерекше саны жарық көрген соң: "Дада Нью-Йоркте тірі қала алмайды" деді.

Кино

Онжылдықтың басында фильмдер үнсіз және түссіз болды. 1922 жылы «Теңіз салмағы» атты алғашқы түрлі-түсті көркем фильм жарық көрді. 1926 жылы Warner Bros. компаниясы «Дон Хуан» атты дыбыс эффектілері мен музыкасы бар алғашқы көркем фильмін шығарды. 1927 жылы Warner «Джаз әншісі» фильмін шығарды, ол шектеулі сөйлеу эпизодтары бар алғашқы дыбыстық фильм болды. Көпшілік дыбыстық фильмдерге құмар болды, ал киностудиялар дерлік бірден дыбыс жазуға көшті. 1928 жылы Warner «Нью-Йорк жарықтары» атты алғашқы толық метражды дыбыстық фильмін шығарды. Сол жылы «Dinner Time» атты алғашқы дыбыстық мультфильм де жарық көрді. Warner онжылдықты 1929 жылы «On with the Show» фильмін шығарумен аяқтады, ол алғашқы түрлі-түсті, толық метражды дыбыстық фильм болды. Осы кезеңде кинотеатрларда мультфильмдердің қысқаметражды түрлері танымал болды. 1920 жылдардың соңында Уолт Дисней көзге түсті. Микки Маус 1928 жылдың 18 қарашасында Нью-Йорктегі «Колони» театрында «Steamboat Willie» фильмінде тұңғыш рет пайда болды. Микки 120-дан астам мультфильмде, «Микки Маус клубында» және басқа да арнайы бағдарламаларда ойнады. Бұл Диснейдің бастауы болды және 1930 жылдары басқа кейіпкерлердің жасалуына әкелді. 1927 жылы Миккиге дейін Дисней жасаған «Бақытты қоян Освальд» кейіпкері тарату мақсатымен Universal компаниясымен келісімшартқа отырды және 1927-1928 жылдар аралығында бірнеше қысқаметражды фильмдерде ойнады. Дисней кейіпкерге құқықтарды жоғалтты, бірақ 2006 жылы Освальдқа құқықтарды қайта иеленді. Ол Дисней кейіпкерлерінің арасында алғаш рет тауар ретінде сатылған кейіпкер болды. Осы кезеңде Мэй Мюррей, Рамон Новарро, Рудольф Валентино, Бастер Китон, Гарольд Ллойд, Уорнер Бакстер, Клара Боу, Луиза Брукс, Бейби Пегги, Бейби Дэниелс, Билли Дов, Дороти Маккейл, Мэри Астор, Нэнси Кэрролл, Джанет Гейнор, Чарльз Фаррелл, Уильям Хейнс, Конрад Нагель, Джон Гилберт, Грета Гарбо, Долорес дель Рио, Норма Талмадж, Колин Мур, Нита Нальди, Леатрис Джой, Джон Бэрримор, Норма Ширер, Джоан Кроуфорд, Анна Мэй Вонг және Ал Джолсон сияқты жұлдыздар пайда болды.

Гарлем

Африка-американдық әдеби және көркем мәдениет 1920 жылдары "Харлем Ренессансы" туымен қарқынды дамыды. 1921 жылы "Қара құйрық" корпорациясы құрылды. Өркендеген кезеңінде ол айына 10 жазба шығарды. Барлық афроамерикандық мюзиклдер де 1921 жылы басталды. 1923 жылы Боб Дуглас "Харлем Ренессансы" баскетбол клубын құрды. 1920 жылдардың соңында, әсіресе 1930 жылдары бұл баскетбол командасы әлемдегі ең үздік команда деп танылды. "Opportunity" журналының алғашқы саны жарық көрді. Африка-американдық драматург Уиллис Ричардсон "Чип-жененің бақыты" пьесасын Frazee театрында (сондай-ақ Wallacks театры деп белгілі) дебюттеді. 1920 жылдары Лэнгстон Хьюз және Зора Нил Херстон сияқты көрнекті афроамерикандық авторлар ұлттық деңгейде танымалдыққа қол жеткізді.

Жаз дәуірі

1920 жылдары авангардты қалалардағы мәдениеттің бағытына жаңа музыкалық стильдер енді. Жастар арасында джаз музыкасы ең танымал жанрға айналды. Тарихшы Кэти Дж. Огрен 1920 жылдарға қарай джаздың «Американың халық музыкасына үлкен ықпал еткенін» жазды. Скотт ДеВэо джаз тарихының белгілі бір қалыптасқандығын айтады: «Африкалық бастауларына және рагтаймға қысқаша сіңіп өткеннен кейін, музыка түрлі стильдер мен кезеңдерден өтеді: 1920 жылдардағы Жаңа Орлеан джазы, 1930 жылдардағы свинг, 1940 жылдардағы бибоп, 1950 жылдардағы салқын джаз және хард боп, 1960 жылдардағы еркін джаз және фьюжн. Әр стильдің ерекшеліктері, ұлы инноваторлар және жазылған шедеврлер туралы көптеген келісім бар». 1920 жылдардағы орындаушылар мен әншілер қатарында Луи Армстронг, Дьюк Эллингтон, Сидни Бечет, Джелли Ролл Мортон, Джо «Кинг» Оливер, Джеймс П. Джонсон, Флетчер Хендерсон, Фрэнки Трумбауэр, Пол Уайтман, Роджер Вулф Кан, Бикс Бейдербекке, Аделаида Холл және Бинг Кросби бар. Қалалық блюз 1920 жылдары Бесси Смит және Ма Рейни сияқты орындаушылармен дамуын бастады. Онжылдықтың соңында кантри музыкасының алғашқы үлгілерін Джимми Роджерс, Картер отбасы, Аға Дейв Мэйкон, Вернон Далхарт және Чарли Пул қалыптастырды.

Билеу

Би клубтары 1920 жылдары зор танымалдыққа ие болды. Олардың танымалдылығы 1920 жылдардың соңында ең жоғары деңгейге жетіп, 1930 жылдардың басына дейін сақталды. 1920 жылдардың соңына қарай би музыкасы барлық танымал музыка түрлеріне басымдық жасады. Классикалық шығармалар, оперетталар, халық музыкасы сияқтылар биге деген халықтың құштарлығын қанағаттандыру үшін танымал би әуендеріне айналдырылды. Мысалы, 1929 жылғы Technicolor мюзикл-опереттасы "The Rogue Song" (Метрополитен операсының жұлдызы Лоренс Тиббеттің қатысуымен) әндерінің көп бөлігі қайта өңделді және би музыкасы ретінде жарық көрді, соның нәтижесінде 1929 жылы би клубтарындағы танымал хиттерге айналды. АҚШ-тың би клубтары би сайыстарын ұйымдастырды, онда бишілер жаңа қозғалыстарды ойлап тапты, сынап көрді және бәсекелесті. Кәсіби бишілер АҚШ-тың сахналық айналысында степ биі және сол дәуірдің басқа билерінде өнерлерін жетілдіре бастады. Үнмен суреттелген фильмдердің (дыбысты фильмдердің) пайда болуымен мюзиклдер өте танымал болды, ал киностудиялар кассаны әсем және сәнді мюзикл фильмдермен толтырды. Оның жарқын мысалы – "Бродвейдің алтын іздеушілері" мюзиклі, ол онжылдықтың ең табысты фильмі болды. Гарлем би стилінің дамуында маңызды рөл атқарды. Көптеген ойын-сауық орындары түрлі нәсілдегі адамдарды қызықтырды. Cotton Club қара нәсілді әртістерді ұсынды және ақ нәсілді клиенттерге қызмет көрсетті, ал Savoy Ballroom көбінесе қара нәсілді клиенттерге арналды. Кейбір діншілер "би залындағы шайтанға" қарсы уағыз айтты, бірақ олардың ықпалы шектеулі болды. Онжылдық бойында ең танымал билер фокстрот, вальс және американдық танго болды. Алайда, 1920 жылдардың басынан бастап түрлі эксцентрикалық жаңа билер пайда болды. Олардың алғашқылары – Breakaway және Charleston. Екеуі де африкалық-американдық музыкалық стильдер мен ырғақтарға, соның ішінде кең таралған блюзға негізделген. Charleston 1922 жылы екі Бродвей шоуында көрсетілгеннен кейін зор танымалдыққа ие болды. 1926-1927 жылдар аралығында Аполлон театрынан бастау алған Black Bottom маниясы би залдарына таралып, Charleston-ның танымалдығын басып озды. 1927 жылға қарай Breakaway және Charleston негізінде құрылған, степ элементтерін қамтитын Lindy Hop биі басым әлеуметтік биге айналды. Savoy Ballroom-да жасалған бұл би пианинода орындалатын регтайм джаз музыкасына сәйкес келетін. Lindy Hop кейіннен басқа Swing билеріне айналды. Дегенмен, бұл билер кең таралған жоқ, ал Батыс Еуропа мен АҚШ-тағы адамдардың көп бөлігі онжылдық бойы фокстрот, вальс және танго билерін билеуді жалғастырды. Биге деген құштарлық танымал музыкаға үлкен әсер етті. Фокстрот, танго және вальс деп белгіленген көптеген жазбалар шығарылды, соның нәтижесінде жазба өнерпаздары немесе радио өнерпаздары ретінде танымал болған орындаушылардың бір буыны қалыптасты. Ең танымал вокалдардың қатарында Ник Лукас, Аделаида Холл, Скраппи Ламберт, Фрэнк Мунн, Льюис Джеймс, Честер Гейлорд, Джин Остин, Джеймс Мелтон, Франклин Баур, Джонни Марвин, Анет Ханшоу, Хелен Кейн, Вон Де Лит және Рут Этинг болды. Ал би оркестрінің жетекшілері – Боб Харринг, Гарри Хорлик, Луис Катцман, Лео Рейсман, Виктор Арден, Фил Оман, Джордж Олсен, Тед Льюис, Эйб Лайман, Бен Селвин, Нат Шилкрет, Фред Уоринг және Пол Уайтмен.

Киім-кешегі

Париж Еуропа мен Солтүстік Американың сәндік үрдістерін белгіледі. Әйелдер үшін сән – босаңсу болды. Әйелдер күнделікті, күн бойы көйлек киіп жүрді. Күндізгі көйлектердің кемері төмен белге немесе жамбасқа таяу орналасқан, ал юбкасы білектен тізеге дейін, ешқашан одан жоғары емес, еркін түсетін болды. Күндізгі киімдердің ұзын немесе орташа бицепске дейін жеңі болды, ал юбкасы түзу, плисселенген, жиектері тігілген немесе жиырылған сияқты әртүрлі стильде жасалған. Зергерлік бұйымдар аса көзге түспеді. Шаштар көбінесе қысқа болып кесілді, соның арқасында жігіттерге ұқсас көрініс туды. Офис қызметкерлері үшін бизнес-костюмдер күнделікті киім болды. Жолақты, клеткалы немесе ромбылы костюмдер қыста қара сұр, көк және қоңыр түстерде, ал жазда – ақ, сүттей ақ, беж және пастельдік түстерде кездесетін. Көйлектер ақ болды, ал галстук – міндетті атрибут. Фильмдер мен журналдардың мұқабаларында бейнеленген 1920-ші жылдардың жас әйелдерінің сәні – бұл тренд қана емес, сонымен қатар қоғамдық мәлімдеме болды, ол Виктория дәуірінің қатаң салтынан үзіліс білдірді. Егдеуір ұрпақ «флэпперлер» деп атаған осы жас, тәуелсіз, орта тапқа жататын әйелдер корсеттен бас тартып, тізеге дейін жететін, аяқтары мен қолының сызықтарын ашып көрсететін көйлектерді киді. Онжылдықтың шаш стилі – иекке дейін кесілген боб, оның көптеген танымал нұсқалары болды. 1920-жылдарға дейін американдық қоғамда оның жезөкшелікпен байланысы болғандықтан қабылданбаған косметика, өте танымал болды. 1920-шы жылдары жас неміс әйелдеріне әсерлі бейнелер мен оларға қажетті киімдер мен аксессуарлар туралы жарнамалар ұсынған жаңа журналдар пайда болды. «Die Dame» және «Das Blatt der Hausfrau» журналдарының жылтыр беттерінде «Neue Frauen», «Жаңа қыз» – американдықтар флэппер деп атаған бейнесі көрсетілді. Ол жас, сәнді, қаржылық тұрғыдан тәуелсіз және соңғы сәндерді сатып алуға құштар болды. Журналдар оны сән, киім, дизайнерлер, өнер, спорт және автомобиль, телефон сияқты қазіргі заманғы технологиялар туралы ақпаратпен қамтамасыз етті.

1920 жылдардағы әйелдердің жыныстық қатынасы

1920 жылдар – әлеуметтік революция кезеңі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қоғам өзгерді, шектеулер жойылды, жастар жаңа тәжірибелерді және ескі бақылаудан көбірек бостандықты талап етті. "Әр нәрсе рұхсат" деген ұран жастардың өзіндік мәдениетін басқаруын білдірді, сол себепті шаперонның маңызы азайды. Жаңа әйел дүниеге келді – би билеп, ішіп, темекі шегіп, дауыс берген "флэппер". Бұл жаңа әйел шашын қысқа қырқып, макияж жасап, кештерге қатысты. Ол көңілді, тәуекелге баратын мінезімен танымал болды. Көптеген елдерде әйелдерге сайлау құқығы берілді. Жалғыз әйелдер үшін кеңселер мен мектептерде жаңа жұмыс орындары ашылды, оларға тәуелсіздікке қол жеткізуге көмектесетін жалақы төленді. Бостандық пен тәуелсіздікке деген құштарлық модаға өзгерістер әкелді. Соғыстан кейінгі ең айқын өзгерістердің бірі – әйелдің силуэті: көйлектің ұзындығы еденнен аяқ және тізеге дейін қысқарды, бұл оны батыл және тартымды етті. Жаңа киім үлгісі жастыққа баса назар аударды: корсеттер тарихқа кетті, киімдер бос, табиғи пішінде болды. Құм сағаты пішіні бұрынғыдай танымал болмады, ал арық, жігітше келбет әдемі саналды. Флэпперлер осы келбетімен және көңілді мінезімен, флирттерімен және көңіл көтеру іздеудегі бейтараптықтарымен танымал болды. Коко Шанель 1920 жылдардың ең көрнекті сән иконаларының бірі болды. Ол авангардтық дизайнымен танылды; оның киімдері киюге ыңғайлы, әдемі және сәнді болды. Ол сәнге жаңа эстетиканы енгізді, әсіресе әйелдікке деген жаңа көзқарас қалыптастырды және дизайнын жаңа этикаға негіздеді. Ол белсенді, киімінде еркін сезінетін әйелдер үшін киімдер жасады. Шанельдің басты мақсаты – бостандықты күшейту болды. Ол әйелдердің тәуелсіз өмір салтының белгісі болған шалбар мен кішкентай қара көйлек киюді бастады.

Әйелдердің рөлінің өзгеруі

Британдық тарихшылардың көпшілігі 1920-шы жылдарды әйелдер үшін үй шаруасының дәуірі ретінде бейнелейді, 1928 жылы қол жеткізілген толық сайлау құқығынан басқа феминистік прогресс шамалы болды. Керісінше, Элисон Лайт, әдеби дереккөздер көптеген британдық әйелдердің қуанғанын көрсетеді: 1920 жылы әйелдерге дауыс беру құқығын берген 19-шы түзетудің қабылдануымен американдық феминистер күткен саяси теңдігіне қол жеткізді. 1920-шы жылдардағы «жаңа» әйелдер мен бұрынғы буын арасында ұрпақ аралық айырмашылық пайда бола бастады. 19-шы түзетуге дейін феминистер әйелдер мансап пен отбасын бірдей табысты жүргізе алмайды деп ойлады, біреуінің екіншісінің дамуына кедергі келтіреді деп сенді. Бұл көзқарас 1920-шы жылдары өзгерді, өйткені көбірек әйелдер тек табысты мансапты ғана емес, сонымен қатар отбасын құруды қалай бастады. «Жаңа» әйелдер прогрессивті буынға қарағанда әлеуметтік қызметке аз қызығушылық танытты және дәуірдің тұтынушылық рухымен үйлесімде, бәсекелесуге және жеке жетістіктерге ұмтылды. Әйелдер үшін жоғары білім кеңейді. Линда Айзенманн: «Әйелдер үшін жаңа колледж мүмкіндіктері әйелдікті терең қайта анықтады, ерлер мен әйелдердің әлеуметтік рөлдері биологияға негізделген викториялық сенімге қарсы шықты» деді. Жарнама агенттіктері әйелдердің жаңа мәртебесін пайдаланды, мысалы, әйелдер журналдарында автомобиль жарнамаларын жариялау арқылы, сатып алушылар мен жүргізушілердің көп бөлігі ер адамдар болған кезде. Жаңа жарнамалар бай әйелдерге жаңа бостандықтарды ұсынды, сонымен қатар осы бостандықтардың шектерін көрсетті. Автомобильдер тек пайдалы құралдар ғана емес, сонымен қатар байлықтың, жылдамдықтың және заманауилықтың айқын белгілері болды. Эйнав Рабинович Фокс жазғандай, жарнамалар «әйелдерге жаңа әлеуметтік және саяси рөлдерін елестетуге және заманауи әйел ретінде өздерінің болмысын қалыптастыруда белсенді рөл атқаруға мүмкіндік берді». 1920-шы жылдары жұмыс істейтін әйелдердің өмірінде маңызды өзгерістер болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс әйелдерге химия, автомобиль, темір және болат өндірісі сияқты бұрын әйелдерге лайықсыз деп есептелген салаларға уақытша кіруге мүмкіндік берді. Тарихи түрде фабрика жұмысына қабылдамаған қара нәсілді әйелдер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде төменгі жалақыға келісіп, иммигрант жұмысшылардың орнын басып, ауыр жұмыстарда өнеркәсіпте орын табуға мүмкіндік алды. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде басқа әйелдер сияқты, олардың табысы уақытша болды; соғыстан кейін көптеген қара нәсілді әйелдер фабрикадағы жұмысынан қуылды. 1920 жылы қара нәсілді әйелдердің 75%-ы ауыл шаруашылығы жұмысшылары, үй қызметшілері және кір жуушылардан тұрды. ХХ ғасырдың басында қабылданған заңдар ең төменгі жалақыны белгіледі және көптеген фабрикаларды жұмыс күнін қысқартуға мәжбүр етті. Бұл 1920-шы жылдары сұранысты қанағаттандыру үшін жұмыстың сапасына назар аударуға әкелді. Фабрикалар жұмысшыларды жылдамдық пен бонус жүйелері арқылы жылдам және тиімді өндіріске ынталандырды, бұл фабрика жұмысшыларына қысымды арттырды. Фабрикалардағы әйелдерге түскен қиындықтарға қарамастан, 1920-шы жылдардың өркендеген экономикасы төменгі сыныптар үшін де көбірек мүмкіндіктер туғызды. Жұмысшы табынан шыққан көптеген жас қыздар бұрынғы буын сияқты отбасын асырау қажеттілігін сезінбеді және көбінесе жұмыс іздеуге немесе кәсіптік білім алуға шақырылды, бұл әлеуметтік мобильділікке әкелді. Сайлау құқығына қол жеткізу феминистерді басқа мақсаттарға күш салуға бағыттады. Ұлттық әйелдер партиясы сияқты ұйымдар саяси күресті жалғастырып, 1923 жылы тең құқықтар туралы түзетуді ұсынды және әйелдерді кемсіту үшін жынысты пайдаланған заңдарды жоюға тырысты, бірақ көптеген әйелдер өздерінің назарын саясаттан аударып, әйелдіктің дәстүрлі анықтамаларын өзгертуге көшті. Әсіресе, жас әйелдер өз денелеріне құқық талап ете бастады және өздерінің буынының сексуалдық бостандығына қатысты. Бұл сексуалдық ойлардың өзгеруіне себеп болған көптеген идеялар Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Нью-Йорктің зиялы қауымдарында Зигмунд Фрейд, Хаволок Эллис және Эллен Кейдің еңбектерімен бірге таралды. Онда ойшылдар сексуалдық қатынастың адам өмірінің маңызды бөлігі ғана емес, сонымен қатар әйелдердің адамдық құштарлықтары мен қалаулары бар сексуалды жандар екенін және осы құштарлықтарды басу өзін-өзі жоюға әкеледі деп мәлімдеді. 1920-шы жылдарға қарай бұл идеялар кеңінен тарады. 1920-шы жылдары әйелдердің ірі мемлекеттік колледждер мен университеттерге қатысуымен «ко-эдж» пайда болды. Әйелдер орта тапқа енді, бірақ қоғамда гендерлік рөлді атқарды. Әйелдер әдетте үй шаруашылығы, «Ер және әйел», «Аналық» және «Отбасы экономикалық бірлік ретінде» сияқты курстарды оқыды. Соғыстан кейінгі консервативтік дәуірде жас әйелдер көбінесе колледжге лайықты күйеу табу ниетімен келді. Сексуалдық бостандық идеяларымен ынталандырылған, кампуста кездесулерде үлкен өзгерістер болды. Автомобильдің пайда болуымен, танысулар көбінесе жеке ортада өтті. «Жақындасу», жыныстық қатынассыз сексуалдық қатынас, колледж студенттерінің бір бөлігі үшін әлеуметтік нормаға айналды. Әйелдердің ләззат пен секс туралы білімі артқанмен, 1920-шы жылдардың шексіз капитализмі «әйелдердің мистикасы» тудырды. Бұл тұжырымдама бойынша, барлық әйелдер үйленгісі келеді, барлық жақсы әйелдер балаларымен үйде қалады, тамақ дайындайды және тазартады, ал ең жақсы әйелдер жоғарыда аталғандарды істейді және сонымен қатар, отбасылары мен үйлері үшін жақсарту үшін сатып алу күштерін еркін және жиі пайдаланады.

Еуропадағы либерализм

Бірінші дүниежүзілік соғыста одақтастардың жеңісі либерализмнің жеңісі болып көрінеді, ғана емес одақтас елдерде, сонымен қатар Германияда, Шығыс Еуропаның жаңа мемлекеттерінде және Жапонияда да. Германияның авторитарлық милитаризмі жеңіліске ұшырап, дискіредитацияланды. Тарихшы Мартин Блинкхорн либералдық идеялардың "мәдени көптүрлілік, діни және этникалық төзімділік, ұлттық өзін-өзі анықтау құқығы, еркін нарықтық экономика, өкілді және жауапты үкімет, еркін сауда, кәсіби одақтар және Ұлттар Лигасы сияқты жаңа орган арқылы халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу" тұрғысынан үстемдік танытқанын айтады. Дегенмен, 1917 жылдың өзінде Ресей революциясынан шабыт алған жаңа коммунистік қозғалыс пайда бола бастады, ол либералдық тәртіпке қарсы тұрды. Коммунистік көтерілістер басқа барлық елдерде жеңіліске ұшырады, бірақ Ресейде сәтті аяқталды.

Психоанализ

Австриялық психиатр Зигмунд Фрейд (1856–1939) психоанализді дамытуда маңызды рөл атқарды, ол авангардтық ойлауға, әсіресе гуманитарлық және көркемдік салаларға әсер етті. Тарихшы Рой Портер былай деп жазды: Ол санасыз психикалық күйлер мен олардың басылуы, балалық шақтағы сексуалдық белсенділік және түстер мен гистериялық симптомдардың символдық мағынасы сияқты күрделі теориялық ұғымдарды ұсынды, сондай-ақ қарсылықты жеңу және жасырын санасыз тілектерді ашу үшін еркін ассоциация және түс жору сияқты зерттеу әдістерін бағалады. Психоанализдің басқа да ықпалды жақтастарының қатарында Альфред Адлер (1870–1937), Карен Хорни (1885–1952), Карл Юнг (1875–1961), Отто Ранк (1884–1939), Хелен Дойч (1884–1982) және Фрейдтің қызы Анна (1895–1982) болды. Адлер невротикалық адамның агрессияны көрсету арқылы өтемақы төлейтінін айтты. Портер Адлердің көзқарастары «жеке тұлғаның денсаулықты, әлеуметтік формаларға бейімделуі мен әлеуметтік тұрақтылыққа ұмтылуға негізделген американдық ұстанымның» бір бөлігіне айналғанын атап көрсетті. Мақсаты – еуропалық этникалық құрамды сақтап қалу және азиялықтарды толығымен шығарып тастау болды. Испандықтарға ешқандай шектеу қойылған жоқ. Австралия, Жаңа Зеландия және Канада да азиялық иммиграцияны күрт шектеді немесе тоқтатты. Канадада 1923 жылғы Қытай иммиграциялық заңы Азиядан келушілердің көп бөлігін болдырмады. Басқа заңдар Оңтүстік және Шығыс Еуропадан иммиграцияны да шектеді.

Тыйым салу

19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы прогрессивті қозғалыс Батыс Еуропа мен Солтүстік Американың көптеген аймандарындағы жергілікті қауымдастықтарды әртүрлі жамандықтарды, әсіресе құмар ойындарды, алкогольді және есірткілерді шектеуді күшейтуге итермеледі (осы қозғалыстың бір бөлігі АҚШ-та нәсілдік сегрегацияға да қатысты). Бұл қозғалыс АҚШ-та ең күшті әсер етіп, АҚШ Конституциясына он сегізінші түзетуді және оған байланысты Волстед заңын қабылдауға әкелді, ол сыра, шарап және күшті спирттік ішімдіктерді өндіруді, импорттауды және сатуды тыйым салды (бірақ ішу заңмен тыйым салынбаған). Бұл заңдарды евангелистік протестант шіркеулері мен «Алкогольге қарсы лига» маскүнемдікті, ұсақ қылмыстарды, отбасылық зорлық-зомбылықты, жемқор салон саясатын және (1918 жылы) германдық ықпалды азайту мақсатымен ұсынды. Ку-Клукс-Клан (KKK) ауылдық аймақтарда белсенді қолдау көрсетті, ал қалалар көбінесе заңды орындауды шағын федералдық қызметкерлердің құзырына қалдырды. Алкоголь мен құмар ойындарға қатысты түрлі шектеулер кеңінен жағымсыз болды, нәтижесінде заң бұзушылықтар көбейді және бүкіл елде ұйымдасқан қылмыс өркендеді (мысалы, Чикагоның Аль Капонесі). Канадада тыйым салу АҚШ-тан әлдеқайда ертерек аяқталды, ал Квебек провинциясында ол мүлдем күшіне енбеді, бұл Монреальдің заңды алкогольді тұтынуға арналған туристік орталыққа айналуына себеп болды. Канадада алкогольді заңды түрде өндірудің жалғасуы көп ұзамай АҚШ-қа ішімдіктерді контрабандалық жолмен әкелудің жаңа саласын құрды.

Шындыққа қарсы тұрып ,

Спикизилер – жергілікті полиция мен мемлекеттік қызметкерлерге пара төлеп, сыра мен спирттік ішімдіктер сататын заңсыз барлар болатын. Олар ірі қалаларда кең таралды және Лакки Лучано, Аль Капоне, Мейер Лански, Багс Моран, Мо Далиц, Джозеф Ардицзон және Сэм Масео сияқты ірі қылмыстық топтардың қызметін қаржыландыруға көмектесті. Олар ұйымдасқан қылмыс пен спирттік ішімдіктердің контрабандасымен байланыста жұмыс істеді. АҚШ Федералдық үкімет агенттері мұндай орындарға шабуыл жасап, көптеген кішігірім тұлғаларды және контрабандистерді ұстаса да, ірі басшыларды ұстауға көбінесе қол жеткізе алмады. Спикизилерді басқару бизнесі өте пайдалы болғандықтан, мұндай орындар бүкіл елде дамып өркендеді. Ірі қалаларда спикизилер көбінесе тамақ, тікелей музыка және сахналық қойылымдар ұсынып, әсем безендірілген болатын. Нью-Йорк, Париж, Лондон, Берлин және Сан-Франциско сияқты қалалардағы көптеген қойылымдарда әйелдердің киімдерін киген ер адамдар немесе драг-артистері болды, бұл "Панси қызығуы" деп аталатын үлкен сәнге айналды. Спикизи операторлары полицияға пара беріп, оларды мазаламау үшін немесе жоспарланған шабуыл туралы ескерту алу үшін келісім жасады.

Атлантиканы жалғыз өзі аралау

Чарльз Линдберг 1927 жылғы 20-21 мамырда Нью-Йорктің Рузвельт әуежайынан Парижге жалғыз өзі және тоқтамай Атлант мұхитын әдемілеп басып өтіп, халықаралық даңққа ие болды. Ол Дональд А. Холл жобалаған және Сан-Диего, Калифорниядағы Ryan Airlines компаниясы салып шығарған "Сент-Луис рухы" атты бір қозғалтқышты ұшақпен ұшқан. Оның рейсі 33,5 сағатқа созылды. Франция президенті оған Францияның Құрметті легионымен марапаттады, ал ол Америка Құрама Штаттарына оралғанда, әскери кемелер мен ұшақтар тобы оны Вашингтон қаласына сүйемелдеп жеткізді, онда президент Кальвин Кулидж оған Ең батыл ұшқыш орденін табыс етті.

Спорт

"Қырықыншы жылдар" – қазіргі әлемде спорттың қарқынды дамыған кезеңі болды. Елдің түкпір-түкпірінен келген азаматтар сол кездегі ең үздік спортшылардың ареналар мен стадиондарда жарысқа қатысқандарын көру үшін жиналды. Олардың ерліктері жаңа "gee whiz" стиліндегі спорт журналистикасында жоғары бағаланды және кеңінен мақтауға ие болды; осы стильдің көрнекті өкілдері – американ спорт әдебиетіндегі аңыз жазушылар Грантленд Райс және Деймон Раньон. Олар ерлік туралы дәстүрлі көзқарастардан өзгеше, жаңа бейне жасады. Орта және жоғары сынып оқушыларына бұрын қол жеткізе алмаған спорт түрлерін ойнау мүмкіндігі берілді. Гольф сияқты бұрын орта тапқа қол жетімсіз болған бірнеше спорт түрлері енді қолжетімді болды. 1929 жылы жүргізуші Генри Сегрев өзінің "Алтын жебе" көлігімен 231,44 миль/сағаттық жер үсті жылдамдық рекордын орнатты.

Олимпиада ойындары

1922 жылы Рио-де-Жанейрода өткен Латын Америка ойындарынан кейін ХОК өкілдері аймаққа сапар шегіп, елдерге ұлттық олимпиадалық комитеттер құруға және болашақ жарыстарға дайындалуға көмектесті. Бразилия сияқты кейбір елдерде спорттық және саяси қарсыластықтар прогреске кедергі келтірді, өйткені қарама-қарсы топтар халықаралық спортты бақылау үшін күресті. 1924 жылы Парижде және 1928 жылы Амстердамда өткен Олимпиада ойындарына Латын Америка спортшыларының қатысуы едәуір артты. Спорт журналистикасы, жаңашылдық және ұлтшылдық Мысырды қызықтырды. Мысырлықтардың барлық топтары Мысыр ұлттық футбол құрамасының халықаралық жарыстардағы өнеріне қызығушылық танытты. 1924 және 1928 жылғы Олимпиадалардағы жетістік немесе сәтсіздік тек тікелей ставка мүмкіндігі ғана емес, сонымен қатар Мысырдың тәуелсіздігінің және Еуропа алдында жаңашыл ел ретінде танылуының көрсеткішіне айналды. Мысырлықтар бұл жарыстарды Африканың қалған бөлігінің дәстүрлі салтына қарамастан өзгешеленудің жолы ретінде қарастырды.

Балқан

Грекияның Элефтериос Венизелос үкіметі мемлекеттік мектептерде дене шынықтыруға қатысты бірқатар бағдарламаларды іске қосып, спорт жарыстарының мәртебесін көтерді. Балқан елдері де спортқа белсендірек араласып, Балқан ойындарының алғашқы нысандарына қатысты, кейде Батыс Еуропа командаларымен жарысқа түсті. 1929 жылы Афиныда тәжірибе ретінде ұйымдастырылған Балқан ойындары спорт және дипломатия саласында сәтті болды. 1933 жылға дейін Грекияда өткізілген ойындар Грекия, Түркия, Болгария, Югославия, Румыния және Албания арасындағы қарым-қатынасты жақсарту мақсатын көздеді. Саяси және дипломатиялық шара ретінде ойындар жыл сайынғы Балқан конференциясымен бірге жұмыс істеді, ол осы елдердің арасындағы дауларды шешуге көмектесті. Нәтижелер өте жақсы болды; барлық елдердің өкілдері ойындардың спортшылары мен ұйымдастырушыларын үнемі мақтады. Аймақта жақындасу мен бірлікке ұмтылудың тұрақты және жүйелі күш-жігер атқарылған кезеңде, осы спорттық жиындар маңызды рөл атқарды.

Америка Құрама Штаттары

1920-жылдардың ең танымал американдық спортшысы бейсболшы Бейб Рут болды. Оның ерекше хоум-ран соғуы спорт тарихында жаңа дәуірді ашты ("жанды доп дәуірі"), ал оның жоғары деңгейдегі өмір салты елді қызықтырды және оны онжылдықтың ең танымал тұлғаларының біріне айналдырды. 1927 жылы Рут 60 хоум-ран соғып, бір маусымдық рекордты орнатты, ол 1961 жылға дейін бұзылған жоқ. Лу Гериг сияқты тағы бір жас жұлдызбен бірге Рут Нью-Йорк Янкисінің болашақ династиясының негізін қалады. Бұрынғы төбелесші Джек Демпси, сондай-ақ "Манасса Маулер" деп те белгілі, ауыр салмақтағы бокс әлем чемпионы атанды және өз заманының ең танымал боксшысы болды. Венесуэлалық қауырсын салмақтағы әлем чемпионы Энрике Шаффарде 1920-жылдары Бруклинде, Нью-Йорктегі ең ізделіс боксшы болды. Колледж футболы жанкүйерлерді баурап алды, оның ішінде Иллинойс университетінің шабуылшысы Ред Грандж және Нотр-Дам футбол командасын сәтті жаттықтырған Кнут Рокн сияқты көрнекті тұлғалар болды. Гранж 1920-жылдардың ортасында кәсіби футболдың дамуына да үлес қосты, ол NFL-дің "Чикаго Беарс" командасына қосылды. Билл Тилден теннис спортында өте күшті болды, барлық уақыттағы ең ұлы теннисшілердің бірі ретінде өзінің беделін нығайтты. Боби Джонс да гольф спортын өзінің керемет жетістіктерімен танымал етті. Рут, Демпси, Грандж, Тильден және Джонс бірлесіп "Үлкен Бестік" деп аталатын 1920-жылдардың жарқын кезеңінің спорттық иконалары болып саналады.

Ұйымдасқан қылмыс

XIX ғасырда құмар ойындар, алкоголь және есірткі сияқты жамандықтар АҚШ-та кең таралған, бірақ олар әрқашан толыққанды заңды болмаған. Осы жамандықтарға қарсы күрес тұрақсыз болды. Шындығында, көптеген ірі қалалар құмар ойындар мен жезөкшелікті реттеу үшін «қызыл шамдар аудандарын» құрды, тіпті олар көбінесе заңсыз болғандықтарына қарамастан. Алайда, 20-ғасырдың басында прогрессивтік қозғалыстың күшеюімен заңдар біртіндеп қатаңдатылды және 1920 жылдары көптеген құмар ойындар, алкоголь және есірткілерге тыйым салынды. Осы тыйымдарға халықтың, әсіресе алкогольге қарсы кеңінен наразылығы қылмыстық әрекеттерге зор экономикалық мүмкіндіктер жасады. Осы кезеңде ұйымдасқан қылмыс, әсіресе американдық мафия гүлденді. 18-ші түзету күшіне енгеннен кейін, заңсыз тасымалдау (буктлегінг) кеңінен таралды. Осы жамандықтардың қаншалықты пайдалы болғанын ескерсек, АҚШ-тың бірнеше қалалары заңсыз ойын орталықтарына айналды, тіпті оларды жергілікті билік қолдады. Соның ішінде Флорида штатындағы Майами және Техас штатындағы Галвестон қалаларын атауға болады. Осы қылмыстық кәсіпорындардың көптегені «Жарқын жиырма жылдардан» әлдеқайда асып түсті және ақырында Лас-Вегасты құмар ойындар орталығы ретінде орнатуға ықпал етті.

Веймар Германиясының мәдениеті

Веймар мәдениеті – 1918 жылдан Адольф Гитлердің 1933 жылы билікке келуіне дейін Германияда өнер мен ғылымның гүлденген кезеңі. 1920-жылдардағы Берлин Веймар мәдениетінің қарбалас орталығы болды. Германияның құрамына кірмесе де, неміс тілді Австрия, әсіресе Вена, көбінесе Веймар мәдениетінің бір бөлігі ретінде қарастырылады. Баухаус – 1919 жылдан 1933 жылға дейін қызмет еткен неміс өнер мектебі, ол қолөнер мен бейнелеу өнерін біріктірді. Оның өнер, қолөнер және технологияны біріктіру мақсаты бүкіл әлемге, әсіресе архитектураға зор әсер етті. Германия, әсіресе Берлин, көптеген салалардағы зиялылар, суретшілер мен инноваторлар үшін өнімді орта болды. Әлеуметтік орта хаостық болды, ал саясаттағы тартыс қызу болды. 1918 жылы неміс университеттерінің факультеттері еврей ғалымдары үшін толығымен ашылды. Университеттердегі көрнекті еврей зиялыларының қатарында физик Альберт Эйнштейн, социологтар Карл Маннхайм, Эрих Фромм, Теодор Адорно, Макс Хоркхаймер және Герберт Маркузе, философтар Эрнст Кассирер және Эдмунд Гуссерл, сексолог Магнус Хиршфельд, саяси теоретиктер Артур Розенберг және Густав Мейер және тағы да басқалар болды. Веймар Республикасы кезінде тоғыз неміс азаматы Нобель сыйлығымен марапатталды, олардың бесеуі еврей ғалымдары, оның ішінде медицина саласында екеуі. Спорт жаңа маңызға ие болды, себебі адам денесі стандартты саясаттың қызу риторикасынан алшақтап, назар аударудың маңызды нысанына айналды. Бұл жаңа басымдық рационалды еңбек процесінен шеттетілген жас немістердің бостандық іздеуін көрсетеді.

Америка саясаты

1920 жылдары американдық саяси науқандардағы тәсілдерде үлкен өзгерістер болды, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде мемлекеттік облигацияларды сәтті сатуға көмектескен жаңа жарнама әдістері негізге алынды. Демократтық партияның үміткері, Огайо штатының губернаторы Джеймс Кокс, митингтерге, пойыз станцияларындағы сөздерге және ресми жиналыстарға қатысып, қарбалас науқан жүргізді. Оның жиналыстарына барлығы шамамен 2 миллион адам қатысты. Бұл 1896 жылғы Уильям Дженнингс Брайанның науқанына ұқсас болды. Ал республикашылдар партиясының үміткері, Огайо штатының сенаторы Уоррен Г. Хардинг «алдыңғы верандалық науқанға» ден қойды. Оның үйдегі сөздерін тыңдау үшін 600 000 сайлаушы Марион қаласына келді. Республикашылдардың науқанына жетекшілік еткен Уилл Хейс 8,1 миллион доллар жұмсады, бұл Кокстің науқанына жұмсалған қаражаттан төрт есе көп. Хейс жарнаманы кең ауқымда пайдаланды (жарнама шебері Альберт Ласкердің кеңесімен). Науқанның басты ұраны Хардингтің өзінің «Америка ең бірінші» слоганы болды. Сондықтан 1920 жылғы 30 қазанда «Collier's Magazine» журналында жарияланған республикалық жарнамада: «Қимылсыздық пен шайқалудан арылайық!» делінді. Жарнамаларда ұлттық рухты білдіретін ұрандар қолданылды, мысалы: «АҚШ-тың АҚШ-тың толық бақылауында болуы», «Тәуелсіздік – тәуелсіздік, қазір де 1776 жылғыдай», «Бұл ел американдық болып қалады. Келесі президентіміз де өз елімізде болады» және «Біз бұрыннан-ақ халқымыздың шетелдік үкіметіне қарсы екенімізді шештік». 1920 жыл – бұл баспасөз тарапынан кеңінен жарылған және киножурналдарда көрсетілген алғашқы президенттік науқан болды. Сондай-ақ, бұл науқан Голливуд пен Бродвей жұлдыздарының күшін пайдаланған алғашқы заманауи науқан болды. Олар Хардинг пен оның әйелімен фотосуретке түсу үшін Марионға келді. Ал Джолсон, Лилиан Рассел, Дуглас Фэрбенкс және Мэри Пикфорд паломничество жасаған атақты тұлғалардың қатарында болды. Бизнес-иконалар Томас Эдисон, Генри Форд және Харви Файрстоун да «Алдыңғы верандалық науқанға» өздерінің беделін қосты. 1920 жылғы 2 қарашадағы сайлау түнінде коммерциялық радио алғаш рет сайлау қорытындыларын тікелей эфирде жариялады. Питтсбургтегі KDKA AM радиостанциясының хабаршылары телеграф желісі арқылы келіп түскен нәтижелерді эфирге оқыды. Радио қабылдағыштары бар халықтың шағын бөлігі АҚШ-тың шығыс бөлігінің көп бөлігінде бұл станцияны ести алды. 1923 жылы президент Уоррен Г. Хардингтің күрт қайтыс болуынан кейін Кальвин Кулидж президент болып тағайындалды және 1924 жылы оппозицияның бөлінуіне байланысты үлкен артықшылықпен қайта сайланды. Кулидж радионың жаңа құралын пайдаланды және президенттік кезінде бірнеше рет радио тарихын жасады: оның инаугурациясы радиода тікелей эфирде көрсетілген алғашқы президенттік инаугурация болды; 1924 жылғы 12 ақпанда ол радиода саяси сөз сөйлеген алғашқы американдық президент атанды. Герберт Гувер 1928 жылы президент болып сайланды.

Еңбек одақтарының құлдырауы

Соғыс кезінде кәсіподақтар өте жылдам өсті, бірақ болат, ет өңдеу және басқа да салалардағы бірқатар сәтсіз ірі ереуілдерден кейін, ұзақ он жылдық құлдырау көптеген кәсіподақтарды әлсіретті және жұмыспен қамтудың қарқынды өсуіне қарамастан, мүшелік саны азайды. Радикалдық кәсіподақ қозғалысы дерлік тоқтатылды, бұл негізінен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1917 жылғы тыңшылық туралы заң мен 1918 жылғы бүлік тудыру туралы заң арқылы Федералдық үкімет тарапынан жасалған репрессиялардың нәтижесі болды. 1920 жылдар еңбек қозғалысы үшін күрт құлдыраумен ерекшеленді. Экономикалық өркендеу, қозғалыс ішіндегі көшбасшылықтың жетіспеуі және жұмыс берушілер мен үкімет тарапынан кәсіподақтарға қарсы көзқарас мүшелік пен қызметтің күрт төмендеуіне әкелді. Кәсіподақтар ереуілдерді ұйымдастыруға бұрынғыдай мүмкіндік алмай қалды. 1919 жылы 4 миллионнан астам жұмысшы (немесе еңбек күшінің 21 пайызы) шамамен 3600 ереуілге қатысты. Ал 1929 жылы шамамен 289 мың жұмысшы (немесе еңбек күшінің 1,2 пайызы) бар болғаны 900 ереуілге қатысты. 1920 жылдары жұмыссыздық деңгейі сирек 5%-дан төмен болды және аз ғана жұмысшылар нақты жалақыдан айырылды.

1920-жылдардағы прогрессивизм

Прогрессивтік дәуір – АҚШ-та 1890-1920 жылдары гүлденген әлеуметтік белсенділік және саяси реформалар кезеңі. 1920-ші жылдардың саясаты еңбек одақтарына және бизнеске қарсы либералдық жақтастарға жаулы болды, сондықтан осы тақырыптарды баса назарда ұстаған көптеген, тіпті барлық тарихшылар осы онжылдықты еске алмайды. Қалалық космополиттік ғалымдар тыйым салудың морализміне және ККК-нің тума-туысқа қарсылығына наразылық білдіріп, осы дәуірді айыптады. Мысалы, тарихшы Ричард Хофстадтер 1955 жылы: «Тыйым салу – реформаның тар, шешімсіз орнына жарамайтын псевдо-реформа болды», – деп жазды және ол «Американың ауылдық жерлерінде евангелистік инфекция секілді тарады» деді. Алайда, Артур С. Линк атап өткендей, прогрессивтіктер жай ғана мойынсұнып, өлі болып ойнаған жоқ. Линктың 1920-ші жылдардағы үзіліссіздік туралы аргументі прогрессивизмді күшті күш ретінде таныған тарихнаманы ынталандырды. Палмер Джордж Норрис сияқты адамдарға сілтеме жасай отырып: «Прогрессивизм саяси бастаманы уақытша жоғалтқанын атап өткен жөн, бірақ ол көптеген батыс штаттарында танымал болды және Хардинг пен Кулидж президенттігінің кезеңінде Вашингтонда өзінің ықпалын сезіндірді», – деді. Герстер мен Кордс: «Прогрессивизм ортақ мақсаттарымен анықталатын оңай күш емес, «рух» немесе «ынта» болғандықтан, ол 1920-ші жылдарға дейін, тіпті одан да кейін реформаларға жағдай жасады деп санау дұрыс», – деді. Тіпті Клан да жаңаша қарастырылды, өйткені көптеген әлеуметтік тарихшылар Клан мүшелерінің «қарапайым ақ протестанттар» екенін және олардың басты мақсаты ұзақ жылдар бойы прогрессивтіктердің негізгі мақсаты болған жүйені тазарту екенін мәлімдеді. 1920-ші жылдары Ку-Клукс-Клан қайта жанданып, бүкіл елге тарады және бүгінгі күнге дейін Орта Батыста сақталған маңызды танымалдылыққа ие болды. KKK-ның екінші толқынының шыңында оның мүшелігі бүкіл ел бойынша 4 миллионнан асып кеткені хабарланды. Клан қарсыластарын қорқыту үшін өртеу айқыштарын және басқа да қорқыту құралдарын пайдаланды, олардың арасында тек қара нәсілділер ғана емес, католиктер, яһудилер және ақ нәсілді емес протестанттар да болды. 1920-ші жылдары қара нәсілділерге қарсы қырғын жиі орын алды. Талса, 1921 жыл: 1921 жылдың 31 мамырында ақ бұқаралық топ Талсадағы гүлденген қара ауданы – «Қара Уолл-стритке» шабуыл жасады. Келесі екі күн ішінде олар 300-ден астам адамды өлтіріп, 40 шаршы блокқа өрт сұрды және 10 мың қара нәсілді тұрғынды үйсіз қалдырды.

Іскерлік прогрессивизм

Тарихшылар "бизнес прогрессивизмі" деп атаған, тиімділікке баса назар аударған және Генри Форд пен Герберт Гувер есімдерімен байланыстырылған үрдіс 1920 жылдары өркендеуге жетті. Мысалы, Рейнольд М. Уик Фордтың "технологияға және Американың ауылдық аймақтарын механикаландыруға қатысты көзқарастары көбінесе прогрессивті, жаңашыл және заманынан озық болды" деп мәлімдейді. Тиндалл 1920 жылдары Оңтүстікте демократияның күшеюі, тиімді үкімет, корпоративтік реттеу, әлеуметтік әділдік және мемлекеттік қызметтер саласындағы прогрессивті қозғалыстың маңыздылығын атап көрсетеді. Уильям Линк 1920 жылдары саяси прогрессивизмнің Оңтүстіктің көп бөлігінде басым болғанын айтады. Сол сияқты, ол Орта Батыста да ықпалды болды. Бірмингемде (Алабама штаты) Клан аралас нәсілдік кәсіби одақтарды зорлықпен басып тастады, бірақ ақ протестант жұмысшыларымен бірлесіп, ақ жұмысшы табына пайдалы реформаларды жүзеге асырған саяси қозғалысқа қосылды. Алайда, Кланның жұмысшы табының мүдделеріне назар аударуы жағдайдай және нәсіл, дін мен ұлттық белгілерге қатысты қатаң шектеулерге ие болды. Әйелдер мен жастар тарихшылары 1920 жылдардағы прогрессивті күштің барынша зор екенін көрсетіп отыр. Әйелдер сайлау құқығы үшін күрестің табысынан кейін қол жеткізгендерін нығайтып, әлемдік бейбітшілік, жақсы үкімет, аналарға көмек көрсету (1921 жылғы Шеппард-Таунер заңы) және білім беру мен денсаулық сақтауды жергілікті деңгейде қолдау сияқты мәселелерге бейімделді. Бұл жұмыс сайлау құқығы үшін болған күрес сияқты кең ауқымды болмаса да, әйелдер дауыс берді және тыныш, бірақ тиімді жұмыс істеді. Пол Фасс жастар туралы былай деп жазды: "Прогрессивизм – бұл көзқарас, әлеуметтік проблемаларға оптимистік тұрғыдан қарау – әлі де тірі болды". Реформалық идеяларды тудырған халықаралық ықпалдар 1920 жылдары да жалғасты, ал американдық жаңашылдық идеялары Еуропаға әсер ете бастады. 1932 жылға қарай Прогрессивті кезең аяқталды деген жалпы пікір қалыптасқан, өйткені қалған прогрессивтердің көпшілігі «Жаңа саясатқа» қарсы болды.

Канада саясаты

Канада саясатында Уильям Лайон Маккензи Кинг басшылығымен Канаданың Либералдық партиясы үстемдік құрды. Федералдық үкімет он жылдық бойы экономикадан қол үзген күйде, соғыс және теміржолдардың тым көп кеңею кезеңінде жиналған үлкен қарыздарды төлеуге баса назар аударды. Ғасырдың басындағы өнімді бидай шаруашылығынан кейін, далалық провинциялар төмен бидай бағаларымен қиындыққа тап болды. Бұл Канаданың алғашқы, жоғары жетістікке қол жеткізген үшінші саяси партиясы – Канаданың Прогрессивтік партиясының қалыптасуында маңызды рөл атқарды, ол 1921 жылғы жалпыұлттық сайлауда екінші көп мандатты жеңіп алды. Сонымен қатар, 1926 жылғы Балфур декларациясының қабылдануымен Канада, басқа бұрынғы британдық отарлармен бірге, автономияға қол жеткізіп, Ұлыбритания Достастығын құрды.

Қара сейсенбі

Dow Jones Industrial Stock Index индексі бірнеше апта бойы өсіп келе жатты, ал күшейген спекуляциялық белсенділікпен байланысты, 1928-1929 жылдардағы өркендеген нарық мәңгілік болады деген ой тудырды. 1929 жылдың 29 қазанында, сондай-ақ "Қара сейсенбі" деп белгілі болған күні, Уолл-стриттегі акция бағалары күрт құлдырады. АҚШ-та болған оқиғалар әлемдік экономикалық дағдарысқа, кейіннен Ұлы дағдарыс деп аталған, 1930 жылдары дүние жүзінде миллиондаған адамды жұмыссыз қалдырды.

Тыйымды жою

1933 жылғы 20 ақпанда 18-ші түзетуді күштен шығарған 21-ші түзету ұсынылды. Алкогольді заңдастыру мәселесі штаттардың қарамағына берілді, және көптеген штаттар бұл мүмкіндікті пайдаланып, алкогольге рұқсат берді. 1933 жылғы 5 желтоқсанда түзету ратификацияланғаннан кейін құрғақ заң ресми түрде тоқтатылды.

Теледидар және кино

Boardwalk Empire телешоуының оқиғасы көбінесе Атлантик-Сити, Нью-Джерсиде, 1920-жылдардағы құрғақ заң дәуірінде өтеді. Ұлы Гэтсби – Ф. Скотт Фицджеральдтың 1925 жылғы осы аттас романы негізінде түсірілген 2013 жылғы тарихи романтикалық драмалық фильм.

Музыка

1987 жылы шыққан Bad альбомында әнші Майкл Джексонның "Smooth Criminal" синглінде құпия барда өткен, шектеу кезеңін бейнелейтін әйгілі видеоклип болды. Осы видеода оның антигравитациялық еңілуі алғаш рет көрсетілді. 2013 жылдың 21 маусымында жарық көрген музыкант Маркус Орелиас-тың "Rebel of the Underground" альбомында "Roaring 20s" атты ән орын алды. 2013 жылдың 2 қыркүйегінде Rizzle Kicks музыкалық дуэті Universal Island лейблы арқылы "Roaring 20s" атты екінші альбомын шығарды. 2022 жылдың 20 шілдесінде рэп-әншісі Фло Милли өзінің тұңғыш коммерциялық альбомын – "You Still Here, Ho?" шығарды, оған "Roaring 20s" атты бонус-трек енді. Әнге 1920 жылдар стилінде түсірілген видеоклип қоса берілді. Американдық поп-рок жобасы Panic! at the Disco-ның алтыншы студиялық альбомы "Pray for the Wicked", 2018 жылдың 22 маусымында жарық көрді, оның ішінде "Roaring 20s" атты ән бар. Cheap Girls американдық рок-тобының екінші студиялық альбомы "My Roaring 20s" 2009 жылдың 9 қазанында шықты, ал атауы сол дәуірге сілтеме жасайды.

Еуропа

Абра, Эллисон. "Сарайға бару: Ұлыбританиядағы би және би залдарының әлеуметтік және мәдени тарихы, 1918–1960". Қазіргі Британ тарихы (Қыркүйек 2016) 30#3 б. 432–433. Арчер Стро, Петрин. Негрофилия: Авангардтық Париж және 1920-жылдардағы қара мәдениеті (2000). Бергхан, Волкер Рольф. Қазіргі Германия: ХХ ғасырдағы қоғам, экономика және саясат (1987) ACLS электрондық кітап. Берлинер, Брет А. Екіұшты Ықылас: Джаз дәуіріндегі Франциядағы экзотикалық қара бейне (2002). Бернард, Филипп және Анри Дубиф. Үшінші республиканың құлдырауы, 1914–1938 (Қазіргі Францияның Кембридж тарихы) (1988) үзінді және мәтіндік іздеу. Бингхэм, Адриан. Гендер, заманауилық және Ұлыбританиядағы соғыс аралық жылдардағы танымал баспасөз (2004) 271 б. Брэнсон, Норин. 1920-жылдардағы Ұлыбритания (1976). Брокман, Стивен және Томас В. Книше, редакторлар. Вулкан үстінде билеу: Веймар республикасының мәдениеті туралы эсселер (1994); Германия. Герин, Франс. Жарық мәдениеті: 1920-жылдардағы Германиядағы кино және технология (2005). Джонс, Эндрю Ф. Сары музыка: Қытайдың джаз дәуіріндегі медиа мәдениеті және отаршылдық заманауилық (2001). Колб, Эберхард. Веймар республикасы (2005), Германия 1919–1933. МакАулиф, Мэри. Париж қызып тұрғанда: Хемингуэй, Шанель, Кокто, Коул Портер, Жозефина Бейкер және олардың достарының 1920-жылдардағы Паризі (2016) үзінді. Моват, C. L. Ұлыбритания соғыс аралық кезеңде, 1918–1940 (1955), толық ғылыми зерттеу; саясатқа баса назар аударылған, онлайн қарызға алуға болады. Шлоссер, Стивен. Джаз дәуірі католиктігі: Соғыстан кейінгі Париждегі мистикалық модернизм 1919–1933 (2005). Сёланд, Биргитте. Қазіргі заманға қадам басу: жас әйелдер және 1920-жылдардағы әйелдік бейненің қайта құрылуы (Princeton UP, 2000). Дания туралы; мазмұны. Шретер, Саймон және Кейт Фишер. Жыныстық революциядан бұрынғы жыныстық өмір: Англиядағы жеке өмір 1918–1963 (Cambridge UP, 2010). Теббэт, Мелани. Жастарды қалыптастыру: Қазіргі Ұлыбританиядағы жастар тарихы (Palgrave Macmillan, 2016). Тейлор, Д. Дж. Жарық жастар: Лондонның джаз дәуіріндегі жоғалған буын (2009). Зелдин, Теодор. Франция: 1848–1945: Саясат және ашу; Күдік және екіжүзділік; Дәм және жемқорлық; Ақыл-ой және мақтаныш; Күш және махаббат (2 том 1979), тақырыптық тарих.

Америка Құрама Штаттары

Аллен, Фредерик Льюис. Тек кеше: 1920-шы жылдардың бейресми тарихы. (1931), дәуірдің алғашқы және ең көп оқылатын зерттеуі, толық мәтіні онлайн тегін қолжетімді. Бест, Гэри Дин. Доллар онжылдығы: 1920-шы жылдардағы Америкадағы мамон және машина. (2003). Коэн, Лизбет. Жаңа келісім: Чикагодағы өнеркәсіп жұмысшылары, 1919–1939 (1990). Конор, Лиз. Керемет заманауи әйел: 1920-шы жылдардағы әйелдердің танылуы. (2004). 329 бет. Каули, Малькольм. Шеттетілгеннің оралуы: 1920-шы жылдардың әдеби саяхаты. (1934) онлайн, 1999 жылғы басылым. Крафтон, Дональд (1997). «Сөйлейтін фильмдер»: американдық киноның дыбысқа өтуі, 1926–1931. Нью-Йорк: Чарльз Скрибнердің ұлдары. Дюменил, Линн. Қазіргі заманғы темперамент: 1920-шы жылдардағы американдық мәдениет және қоғам. 1995. Фасс, Паула. «Күнәлілер мен әдемілер: 1920-шы жылдардағы американдық жастар». 1977. Гедулд, Гарри М. (1975). «Сөйлейтін фильмдердің тууы: Эдисондан Джолсонға дейін». Блумингтон: Индиана UP. Хикс, Джон Д. Республикалық үстемдік, 1921–1933 (1960). Онлайн саяси және экономикалық зерттеу. Хаггинс, Нейтан Ирвин. Гарлем эпохасы. (1971). Джексон, Джо. Атлантикалық қызу: Линдберг, оның бәсекелестері және Атлантиканы кесіп өту жарысы. Нью-Йорк: Farrar, Straus and Giroux, 2012. Каллен, Стюарт А. «Жырлы жиырмалар» (2001). Кивиг, Дэвид Е.; АҚШ-тағы күнделікті өмір, 1920–1939: Үміт пен қайғының онжылдықтары, 2002 онлайн басылым. Лёхтенбург, Уильям Е. Гүлденудің қаупі, 1914–1932 (1958), ғалымның ықпалды зерттеуі. Линд, Роберт Стаутон және Линд, Хелен. Миддлтаун: Қазіргі заманғы американдық мәдениетті зерттеу. (1929); Мунси, Индиана қаласы бойынша аса ықпалды әлеуметтанулық зерттеу. МакНиз, Тим және Ричард Дженсен, https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=iluZC7DnU7oC Бірінші дүниежүзілік соғыс және «Жырлы жиырмалар»: 1914–1928 (2010), 75–118 беттер; оқулық. Марсден, Джордж М. Фундаментализм және американдық мәдениет: ХХ ғасырдың евангелизмінің қалыптасуы, 1870–1925 (1980). Майерс, Маргарет Г. АҚШ-тың қаржылық тарихы (1970). 293–316 беттер. Онлайн. Ноггл, Бёрл. «Жиырмаларға қадам басу: Тыныштыққа қарай АҚШ, 1914–1924». (1974). Пьетруза, Дэвид. «Gangsterland: Джаз дәуірінің Нью-Йорк қаласының қараңғы жүрегіне саяхат». Нью-Йорк: Diversion Books. (2023). Робертсон, Патрик (2001). «Фильмдер туралы фактілер». Нью-Йорк: Billboard Books. Шарф, Лоис және Джоан М. Дженсен (ред.). «Соғыс аралық Американың үй шаруасы». Наразылықтың онжылдықтары: Әйелдер қозғалысы, 1920–1940. (1983). Суль, Джордж. Гүлдену онжылдығы: Соғыстан депрессияға дейін: 1917–1929 (1947), жан-жақты экономикалық тарих. Старр, Кевин. Материалдық армандар: 1920-шы жылдардағы Оңтүстік Калифорния. (1996) онлайн басылым. Тиндалл, Джордж Браун. Жаңа Оңтүстіктің пайда болуы, 1913–1945 (1967) жан-жақты аймақтық тарих. Уоллес, Дэвид. «Әлемнің астанасы: «Жырлы жиырмалар» дәуіріндегі Нью-Йорк қаласының портреті» (2011) үзінді. Уильямс, Иэн Камерон. «Арлем айының астында: Аделаида Холлдың Гарлемнен Париждегі жылдары» (Bayou Jazz Lives), Continuum, 2003.