Кіріспе

Американдық әйелдер құқығы үшін күрескен белсенді

Эмма Уиллард (Харт; 23 ақпан 1787 – 15 сәуір 1870) – өмірін білім беру ісіне арнаған американдық әйелдер білімін жақсартушы белсенді. Ол бірнеше мектепте жұмыс істеді және АҚШ-та әйелдердің жоғары білімі үшін алғашқы мектепті – Нью-Йорк штатының Трой қаласындағы Трой әйелдер семинариясын құрды. Мектебінің сәттілігінің арқасында Уиллард ел ішінде және шетелде әйелдер білімін насихаттау үшін саяхаттады. 1895 жылы семинария оның құрметіне Эмма Уиллард мектебі деп атау өзгертті.

Ерте өмір

Эмма Уиллард 1787 жылы 23 ақпанда Коннектикут штатының Берлин қаласында дүниеге келген. Оның әкесі фермер болған және балаларын өздігінен оқуға және ойлауға ынталандырған. Уиллардтың әкесі оның білімге деген құштарлығын ерте жасынан-ақ байқаған. Сол кезде әйелдерге көбінесе қарапайым білім берілетін, бірақ Уиллардты негізінен ерлерге арналған саясат, философия, дүниежүзілік саясат және математика сияқты отбасылық пікірталастарға қатыстырған. 15 жасында Уиллард 1802 жылы туған қаласы Берлиндегі алғашқы мектебіне қабылданды. Ол өте жылдам үлгергендіктен, екі жыл өткен соң, 17 жасында онда мұғалім болып жұмыс істеді. Уиллард 1806 жылы академияны бір семестр басқарды.

Мансап

1807 жылы Уиллард Берлиннен кетіп, Массачусетс штатының Вестфилд қаласында қысқа уақыт жұмыс істеді, содан кейін Вермонт штатының Миддлбери қаласындағы әйелдер академиясында жұмысқа орналасты. Ол 1807 жылдан 1809 жылға дейін академия директоры қызметін атқарды. Мұндағы оқытылатын материал оны қызықтырмады, сондықтан 1814 жылы өз үйінде әйелдерге арналған интернат-мектеп, Миддлбери әйелдер семинариясын ашты. Ол немере інісі Джон Уиллардтың Миддлбери колледжінде оқыған пәндерінен шабыттанды және қыздар мектебіндегі оқу бағдарламасын жақсартуға тырысты. Заң шығарушылар алдындағы сөйлеген сөзінде Уиллард әйелдер білімі ұлдармен салыстырғанда қыздарға жеткіліксіз мөлшерде берілетінін және оның негізгі принциптерінің кемшіліктері бар екенін айтты. Ол әйелдер білімі "жастық пен сұлулықтың тартымдылығын көрсетуге бейімделу үшін тым ерекше бағытталған" деген мәселені көтерді. Тағы бір мәселе – "біздің жынысымызды тәрбиелеудің бірінші мақсаты, оларды екіншісін қуантуға дайындау" болса, ал "ақыл мен дін біз де алғашқы жаратылыс екенімізді, адамдардың серіктері емес екенімізді үйретеді". Оның жоспарына ерлер мектебі сияқты әйелдер семинариясын мемлекеттік қаржымен қаржыландыру ұсынысы да кірді. Троя әйелдер семинариясы 1821 жылдың қыркүйегінде интернат және күндізгі студенттер үшін ашылды. Бұл АҚШ-тағы әйелдерге жоғары білім беруді ұсынған алғашқы мектеп болды. Оқу бағдарламасы математика, философия, география, тарих және ғылым сияқты әйелдер біліміне енгізілген пәндерден тұрды. Ол дәрігер болды және одан 28 жас үлкен еді. Эмма мен Джон Уиллардтың Джон Уиллард Харт есімді бір ұлы болды, ол 1838 жылы Уиллард семинарияны тастап кеткен кезде Троя әйелдер семинариясының басқаруын алды. Эмманың алғашқы күйеуі 1825 жылы қайтыс болды, ал 1838 жылы Кристофер К. Йейтске тұрмысқа шықты, бірақ 1843 жылы одан ажырасты.

Шығармалары

Троя әйелдер семинариясынан түскен пайдамен қатар, Уиллард жазу арқылы да күнкөріс жасады. Өмірі бойы тарих және география салаларындағы кітаптарды қоса алғанда, бірнеше оқулық жазды. Оның еңбектерінің кейбіреулері: «Америка Құрама Штаттарының тарихы немесе Америка Республикасы» (1828), «Уәделерді орындау жүйесі» (1831), «Қан айналымын қоздыратын күштер туралы трактат» (1846), «Уақыт ғибадатханасына және мектептерге арналған әмбебап тарих бойынша нұсқаулық» (1849), «Америка тарихының соңғы беттері» (1849), «Астронография; немесе астрономиялық география» (1854) және «Жас өспірімдерге арналған әдеп» (1857). Уиллард «Уәде орындалуы» (1831) атты поэзия жинағын да жариялады, оның ең танымал өлеңі – «Теңіздің бесігінде шайқалдым» деп аталады, ол 1839 жылы теңіз саяхатында жазылған делінеді. 1830 жылы ол Еуропаға саяхат жасады. Үш жыл өткен соң, ол саяхаты туралы кітабынан түскен табысты Афинадағы әйелдер мектебінің құрылуына жұмсады, оның құрылуына өзі де көмектескен.

Атлас және география оқулықтары

Уиллард американдық географ Уильям Ченнинг Вудбриджбен бірлесіп "Вудбридж және Уиллард географиясы мен атластары" (1823) кітабын жазды. Ол онымен салыстыру және жіктеу принциптеріне негізделген әмбебап география жүйесін бірлесіп жазды. Уиллард пен Вудбридж АҚШ-тың алғашқы, кеңінен қолданылған тарихи атласын жасады. Карталар, кестелер және суреттер елдің географиялық егжей-тегжейін елдің үлкен, қуатты және күрделі мемлекет ретіндегі жалпы бейнесімен байланыстырды. Оның карта даруға қатысты географиялық оқыту әдісі АҚШ-та танымал болды және 19 ғасырда Оңтүстік Азиядағы американдық миссионерлік мектептерге де әсер етті.

Кейінгі өмір және өлім

1825 жылы Эмманың күйеуі Джон Уиллард қайтыс болды. Ол 1838 жылы қайта үйленгенге дейін Троя әйелдер семинариясын басқарды, содан кейін мектепті ұлы мен келініне тапсырды. Ол доктор Кристофер Йейтске үйленіп, онымен Бостонға көшіп кетті. Оның өміріне арналған бірнеше өмірбаян жазылған. Калхун оның географиялық еңбектерін, ал Бейм тарихына қатысты зерттеулер жүргізген.