Кіріспе

Американдық христиан ғылымының оқытушысы, 1877–1958 жылдары Блис Кнап (7 маусым 1877 – 14 наурыз 1958), Мэри Бейкер Эддидің шәкірттері Ира О. және Флавия С. Кнаптың ұлы, христиан ғылымын ерте қабылдаған лекторы, тәжірибелі маман, мұғалім және «Ана шіркеуінің тағдыры» кітабының авторы.

Балалық шақ

Блис Кнапп, К. С. Б., 1877 жылдың 7 маусымында Нью-Гэмпшир штатының Лайман қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Айра Оскар Кнапп және Флавия Стикни Кнапп, Христиан ғылымын негіздеген Мэри Бейкер Эддидің шәкірттері болды және оның дамуына үлкен үлес қосты. Айра Кнапп, Бостондағы Ана шіркеудің алғашқы ғимараты салынған жерді Эдди ханымның мүліктік құжатымен алған алғашқы директорлардың бірі болды. Блис Кнапптың анасы Флавия, 1889 жылдың сәуір айында бастауыш сыныпты бітіргеннен кейін, Бостондағы Массачусетс метафизикалық колледжінде Эддимен бірге оқыған. 1895 жылдың жазында ол Блис қатысқан бастауыш сыныпты оқытты. Ол университеттегі күзгі сессия басталғанға дейін осы сыныпты аяқтады. Блисстің әпкесі Дафна, 1898 жылы Эдди ханымның соңғы класында оқыды, ол "Жетпістің класы" деп аталды, себебі жетпіс шақыру жіберілгенімен, 67 адам қатысты. Кнапп ханым жаңа Білім беру кеңесінің алғашқы оқытушысы болып таңдалды. Кнапп ханым Христиан ғылымының мұғалімі ретінде 85 бастауыш сынып оқушысына сабақ берді. Ол 1898 жылғы Нормал класын оқытуға таңдалды, бірақ 1898 жылдың 15 наурызында қайтыс болды.

Академиялық және діни білім беру

Миссис Эдди Блис өзінің заманында ең жақсы білім алуын қалаған. Блисс бастапқыда Гарвардқа жартылай күшпен түсіп, латын және математиканы колледж деңгейіне жеткізу үшін оқыды. 1898 жылы ол Гарвардқа толық күшпен оқуға қабылданды. Керісінше дәлелдер болғанына қарамастан, миссис Эдди осы ұялшақ жас жігітте зор рухани мүмкіндіктерді көріп, христиандық ғылым лекциялық кеңесіне тағайындалғанға дейін, сәрсенбі кешкі жиналыстарда тіл табысып, куәлік беруге батылдық таба алмады.

Ертедегі шіркеу жұмысы

Гарвардта оқып жүргенде Кнап христиан ғалымдары арасында бейресми қызметтер ұйымдастыруға көмектесті. Бастапқыда Уильям П. Маккензидің үйінде қабылдау ретінде өткізілген бұл жиындарда Чикаго, Иллинойс штатынан Эдвард А. Кимболл және Нью-Гэмпшир штатындағы Конкордтан Ирвинг Томлинсон сияқты христиан ғылымы бойынша көрнекті лекторлар сөз сөйледі. Кейін, бітіргеннен кейін Блис және оның туысы Эдвин Джонсон миссис Эддиді колледждер мен университеттерде шіркеу санкциясымен қызметтер өткізуге арналған ресми тәсіл құруға ынталандырды. Миссис Эддидің 1904 жылғы 12 ақпандағы жауабында оның «Ана шіркеуінің нұсқаулығы» деп белгілі шіркеуінің ережелеріне енгізілген ұсынылған өзгерістері бар хат келді, бұл өзгерістер (біраз түзетулермен) бүгінгі күні христиан ғылымы колледж ұйымдары деп танылатын ұйымдар құруға мүмкіндік беретін еді (XXII-баптың 8-тармағында). Осылайша Гарвард университеті мұндай алғашқы христиан ғылымы колледж ұйымына айналды және 1905 жылдың желтоқсанында судья Септимус Дж. Ханна оқыған ұйым демешілігімен өткізілген алғашқы дәрісті өткізді. Гарвардтағы соңғы жылы, 1901 жылғы наурыз айында Блис Ана шіркеуінің хатшысы Уильям Б. Джонсоннан «Біздің сүйікті ұстазымыз, преподобный Мэри Бейкер Эддидің ұсынысымен және CS Директорлар кеңесінің бірауыздан қабылдаған шешімімен сіз Бірінші Мәсіх ғалымы шіркеуінің бірінші мүшесі болып тағайындалдыңыз» деген хабарлама алды. 1901 жылғы маусымда бітіргеннен кейін Кнап мырза христиан ғылымымен емдеудің жеке практикасына кірісті. 1902 жылы ол Ана шіркеуінің балалар жексенбілік мектебінің орынбасары болып тағайындалды.

Массачусетс метафизикалық колледжінде оқиды

1903 жылғы қарашада Блис Массачусетс метафизикалық колледжінің бастауыш сыныбына қабылданып, Білім беру кеңесіне бағынышты оқытылды. Оны танымал шәкірт, Э. А. Кимбалл, C. S. D., судья В. Г. Юинг, миссис және миссис Арчибальд Макклеллан, судья және миссис Клиффорд П. Смит, сондай-ақ мырза және миссис Элла С. Ратвонмен бірге оқытты.

Христиан ғылымдарының оқытушысы

Эдди ханымның ынталандыруымен 1904 жылы Блисс Кнапп христиан ғылымын оқытушы ретінде мансабын бастады, ол 1931 жылға дейін үздіксіз жалғасты. Миссис Эдди оның тағайындалуын тіпті өзінің шәкірттері, мысалы, Кальвин Фрай, оның қатты ұялшақ екенін айтқан кезде де бекітті. Көп жылдар өткен соң Блисс осы тағайындалуды еске алып, былай деді: "Миссис Эдди мені Лекциялар кеңесіне тағайындауға шешім қабылдағанда, менің өте ұялшақ екенімді білді. Кейін Кальвин Фрай маған Миссис Эддиге өте қорқақ және ұялшақ адамды кеңеске қою қателік болады деп ескерткенін айтты, бірақ ол оның қарсылығын елемеді. Ол маған не істегісі келетінін хабарлаған хатында, мен (еврей пайғамбары) Әйүп айтқандай, 'Мен қатты қорқып жүрген нәрсе келді' деуге дайын болдым. Бірақ содан кейін өзімді жинап алып, Миссис Эдди мені Лекциялар кеңесіне тағайындауға сенбесе, мұны істей алмайтынымды түсіндім. Онда маған кедергі болатын нәрсе – өзіме сену және қасақана түрде қорқуға бейімділік еді, екеуі де жағымсыз және тыңдауға лайық емес. Сондықтан мен жұмысымды Миссис Эддидің толық мақұлдауына жеткілікті деңгейге жеткенше жалғастырдым". Блисс Кнапптың алғашқы лекциясы Нью-Гэмпшир штатындағы Уайт-Маунтинс тауында оқылды, оны Миссис Эддидің шәкірттерінің бірі, Эмма С. Шипман таныстырды.

Кнап студенттер қауымдастығы

Блис Кнаптың студенттері жыл сайын кездесіп, көбінесе оның бірі жазған таңғы лекцияны тыңдайтын. 2007 жылы таратылуға шешім қабылдаған Блис Кнап студенттер қауымдастығы.

Шәкірті жазған Кнаптың өмірбаяны

1990 жылдардың аяғында Кнаптың студенті және Принципия колледжінің бұрынғы профессоры Чарльз Теодор "Тед" Хоупт Кнап туралы "Блисс Кнап – Христиан Ғалым" атты өмірбаянын жариялады. Автор Кнаптың отбасына және студенттеріне жазған хаттарын кеңінен пайдаланды.

Эдди Кнапптың дәріс беру жұмысын белсенді түрде қолдайды

Оның алғашқы лекциясын алғаннан кейін, 1904 жылдың тамызында миссис Эдди Блис Кнапқа жазған хатында, ол оған риза екенін және ол оқыған үзінділердің "анық, логикалық және сапалы" болғанын жеткізді. Ол оған Альфред Айрес жазған, Фанк және Вагналлз баспасынан, Нью-Йорк, 1897 жылы шыққан "Риторика негіздері" атты кітапты жіберді. Миссис Эдди өзінің қолжазбасымен "Христиандық ғылым: оның мәні мен мақсаты" лекциясын редакциялауға көмектесті, лекцияның мәтінінде он бір өзгеріс жасады, ал "Христиандық ғылымда ерік күші жоқ" бөлімінде бір ғана өзгеріс қалды. Бұл өзгерістер мазмұнға емес, сөздерге қатысты болды. Миссис Эдди лекциясын және оның христиан ғылымы метафизикасын "таза және кірдемеген дін" деп бекіткені анық. Миссис Эдди соңғы лекцияға өте қуанды, оны 1906 жылы тарату үшін брошюра түрінде басып шығаруды, 1908 жылы француз тіліне аударуды және (миссис Эддидің сөзімен) "әлемге таратуды" сұрады.

Ана шіркеудің тағдыры туралы дау

1920-шы жылдардың басында Блис Кнап әкесі мен анасы Ира және Флавия Стикни Кнаптың өмірбаянын жазды. 1948 жылы ол «Ана шіркеуінің тағдыры» атты кітап жазды, онда бұрынғы еңбегінен алынған ата-анасы туралы ақпараттармен қатар, миссис Эддиге қатысты өзінің сенімдерін де қамтыды. Осы сенімдер бүгінгі күнге дейін дау тудырып келе жатқан мәселенің түпкі себебі болды. Кнап Эддидің Киелі кітаптағы пайғамбарлықтың жеке орындалуы, атап айтқанда, Аян кітабының он екінші тарауында айтылған әйел екенін айтты. Кнаптың әкесі Ира Кнап өзі де осы сенімді ұстанған және Эдди оны Христиандық ғылымның директорлар кеңесінің төрағасы болып тағайындаған болатын. Бірақ 1892 жылы Жозефин Кустис Вудбериге қарсы сот ісі кезінде Ира сотта ант беріп, Эдди ешқашан осы түсіндірмені оқытпағанын мойындауға мәжбүр болды. Бұл мойындауды сотта Кнап жасады, бірақ басқалар Кнаптың миссис Эддидің, өмірлік адам ретінде, сол әйел бола алмайтынын, бірақ Құдайдың идеясы ретінде, оған қатысы болуы мүмкін деп ойлады. Миссис Эддиді «әйел» ретінде бейнелеуге тырысу оған және оның шіркеуіне оны құдайландырды деген айыптауға ұшыратады деп ойлаған Эддидің жақтастары, осы ойды шіркеудің ресми көзқарасы ретінде жарияламауға, бірақ жеке түрде үйретуге болатынын айтты. Бірақ тіпті сол кезде Эддидің шәкірттері, мысалы, өте табысты лекторы Эдвард Кимболл, CSD, Эддидің Христиандық ғылымды тапқан себебі, оның рухани шабыт тауына көтерілгенінде, түнде тауға көтерілген адам сияқты, ол сол биік нүктеден күннің алғашқы сәулесін көргенін айтты. Эддидің өзі әйелдің бейнесіз рухани түрімен сәйкестендіруден тартынбады және осы мәселеде түсініксіздіктерге төзімді болды. Оның Киелі кітаптағы пайғамбарлықтармен байланысы Христиандық ғылымның маңызды теологиялық тұсы емес және оның ілімдеріне кірмейді. Дегенмен, Кнаптың пікірін қарсыластары Эдди жеке, жеке түсіндірулерді жоққа шығарғанын мәлімдеді. Ол «Ғылым және денсаулық» кітабының соңғы басылымында: «Апокалипсистегі әйел – жалпы адамды (оның барлық адамзатты білдіретін термині, рухани мағынада түсініледі), Құдайдың рухани идеясын бейнелейді; ол Құдайдың және адамның құдайлық қағидаты мен құдайлық идеясы ретінде сәйкес келуін көрсетеді» (561 бет) деп жазған. Басқа жерде ол осы айырмашылықты кеңейтіп, «Жүніс пайғамбарлық көріністе көрген және «күн мен айды аяғының астында киген әйел» ретінде бейнелеген нәрсе ешқандай ерекшелік немесе жеке тұлғаны көрсетпейді. Оның көрінісі бір типті болжады, және бұл тип еркектерге де, әйелдерге де қатысты» деп жазды. Кнап өзінің ілімдерін «Ана шіркеуінің тағдыры» атты алғашқы кітап жобасына енгізді, содан кейін 1948 жылдың ақпан айында Христиандық ғылымның директорлар кеңесі олардың Эддидің іліміне қайшы келетін көптеген мәселелерді сыпайы түрде ескерткен алты беттік хат жазды. Кнап кітапты қайтарып алды, бірақ олар ұсынғандай қайта қараудың орнына, олардың пікірлерін елемеді және оны жеке басылым үшін кеңейтті, оны 1990 жылдардағы шамамен 100 миллион долларлық қаражатқа сенімділікпен тапсырды, бұл қаражат Элоиз Мабуримен некеге тұру арқылы алынған (неке 27 наурыз, 1918 ж.), егер шіркеу оның жұмысын «авторизацияланған әдебиет» ретінде жарияласа, Христиандық ғылым шіркеуіне қайтарылуы керек еді. 1990 жылы директорлар кеңесі «Ана шіркеуінің тағдыры» кітабын басып шығаруды мақұлдады, көптеген мүшелерін таң қалдырды, себебі кітаптың теологиялық дұрыстығының ауыртпалығын көтерудің қажеті жоқ екенін айтты. Алайда, басқа мүшелер бұл «Шіркеу жарғысының» «Дұрыс емес әдебиетке тыйым салу» ережесін бұзады деп мәлімдеді. Шіркеу кітапты қажеттілік бойынша, шіркеудің негізін қалаушының өмірбаянының бір бөлігі ретінде, түсініктемесіз шығаруға кірісті. 1991 жылы архивші Ли Джонсон зейнеткерлікке шықты. Христиандық ғылымның белгілі бір саныдағы шіркеулері кітапты алып жүруден бас тартты немесе оны тапсырудан жалтарады, бірақ нақты сандарды анықтау қиын болды. Қаржылық төлемге баламалы бенефициарлар, Стэнфорд университеті мен Лос-Анджелес округі өнер мұражайы қарсы шықты, нәтижесінде қаражат бөлініп, жартысы шіркеуге, ал төрттен бірі басқа екі ұйымға берілді - бұл Кнаптың өзінің өсиетінің ережелерін бұзу. Кітаптың жарық көруі бұқаралық ақпарат құралдарының қызығушылығын тудырды және кейбір мүшелер, шіркеудің қорғауына қарамастан, шіркеудің негізгі ілімдерін және оның конституциялық заңның баламасын бұзады деп санады. Ли Джонсон және Стивен Готтшалк, тарихшы және жазушы Роберт Пильдің шәкірті болған Христиандық ғылым шіркеуінің басқару саясатын сынға алған белсенді топ, Кнапп кітабының жарық көргенінен кейін шіркеу басшылығына кітапты басылымнан шығаруға және шіркеу мүшелеріне осы кітап Эддидің іліміне қайшы келеді деп сенетіндерін хабарлауға шақыру үшін жиналды, осылайша оның Шіркеу жарғысын бұзуға жол бермеуді көздеді. Кітап 2023 жылдың қыркүйек айында басылымнан алынды.