Кіріспе
Родригес (il ʁɔdʁiɡ; креол: Rodrig) – Маврикий Республикасының Үнді мұхитындағы автономды сыртқы аралы, Маврикийдің шамамен шығысында орналасқан. Арал 1507 жылдың ақпан айында қайта ашылды. Афонсу де Альбукерке және Тристао да Кунья флотының бөлігіндегі Диого Фернандес Перейраның «Цисне» (Лебедь) кемесі 9 ақпанда Реюньонды көріп өтті, себебі циклон оларды Мадагаскарды айналып өтуге мәжбүрледі, ал қалған флоттың бағыты басқаша болды. Бұл Афонсу де Альбукеркенің навигациялық қатесінен болған болуы мүмкін деген пікір де бар. Кейіннен қалған екі арал да қайта табылды. Алғашқы атауы Диого Фернандес болды; Доминго Фроиз кейінірек аталды, ал 1528 жылы арал португалдық теңізші Дом Диого Родригестің есімімен қайта аталды және содан бері осы атау сақталды. Бастапқыда атаудың жазылуы тұрақсыз болды: Диего Родригес (испан карталары), Диего Роиз, Диего Руис (голландия карталары) (немесе тіпті Диего Руи аралы), Дигарройс немесе Байгарройс. Кейбір ерте француз деректерінде арал Мариан аралы деп аталды. Теңізшілердің сол кездегі бағыттарынан алыс болғандықтан, аралға сирек келіп тұрды. 1601 жылдан бастап голландтар аралға тағамдық жабдықтау үшін жиі келе бастады. 1691 жылы гугенот Франсуа Легуа және жеті серігі протестант босқындарынан тұратын шаруашылық колониясын құру ниетімен аралға қонды. Шаруашылық сәтті болмады, бірақ аралда тасбақалар, құстар, балықтар және теңіз өнімдері көп болды. XVIII ғасырда француздар аралды дамытуға бірнеше рет тырысты. Родригеске мал және егін шаруашылығын дамыту үшін африкалық құлдар (қазіргі халықтың ата-бабалары) әкелінді. 1735 жылы Бурбон аралына бағынышты тұрақты француз бекінісі құрылды. 1809 жылы француздармен болған қысқаша шайқастан кейін британ әскері Родригесті басып алды. Британдықтар құлдықты жойғаннан кейін, 1834 жылы құлдық тоқтатылды. 1843 жылы халық саны ең төменгі деңгейге, 250 адамға дейін төмендеді. 1883 жылы Индонезиядағы Кракатау жанартауының жарылысы Родригес аралында естілді және бұл жарылыстың естілген ең алыс нүктесі болып қала береді. Дыбыс «ауыр қарудың шуы» деп сипатталды. Әскери кемелерге тексеруге бұйрық берілді, себебі дыбыс апатқа ұшыраған кемелердің оқ атуынан туындады деп қорқынышты. Бұл дыбыс тарихқа енген ең қатты дыбыс. 1897 жылдың қыркүйегінде жалғыз өзі теңізде саяхаттап жүрген Джошуа Слокум аралда сегіз күн болды. Ол кейін былай деп жазды: «Родригесте әр түрлі мөлшерде таза және пайдалы суды толтыруға барлық мүмкіндік бар. Губернатор Робертс ауылдың үстіндегі төбелерге су қоймасын салып, мен келген кезде судың жоғары тұрған кезінде судың деңгейі 5,5 фут болатын жағалауға құбырлар тартыпты. Бұрын құдық суын пайдаланғандықтан, аурулар жиі кездесетін. Аралда ірі қара етін кез келген мөлшерде және орташа бағамен алуға болады. Тәтті картоп көп және арзан болды; мен онда төрт шиллингке сатып алған үлкен қапты әдеттегіден жақсы сақтадым. Мен оны кеменің құрғақ қоймасына салып қойдым. Жемістердің ішінде ең көп кездесетіні – анар болды. Мен екі шиллингке үлкен қапқа алып, бақшадан есекке сыймайтын мөлшерде жемістерді алдым, ал бақшаның өзі табиғаттың өзі егіп берген.». 1968 жылдың басында Родезияның тәуелсіздігі туралы біржақты декларациясынан кейін Бейра патрулінің бір бөлігі болған HMS Cambrian Родригеске ауыстырылды. Көтеріліс кезінде жергілікті билік органдары қоймаға кіріп, тәтті картопты ұрлаған бірнеше адамды тұтқындады. Басқа жергілікті тұрғындар билік органдарына барып, қамауға алынған адамдарды зорлық-зомбылықпен босатты. Осыдан кейін билік органдары HMS Cambrian-нан көмек сұрады. Таңертең ерте келген кезде кеменің 4,5 дюймдік зеңбіректерiнен бос оқтар атылды және қарулы десант жасағы жіберілді. Нәтижесінде қылмыскерлер қайтадан тұтқындалып, түрмеге қамалды.
География
Родригес – Маскарен платосының шетіндегі жотадан көтерілген жанартау аралы. Тектоникалық белсенді Родригес үштік нүктесі жақын маңдағы теңіз түбінде орналасқан. Родригес аралының жасы 1,5 миллион жыл ғана, тіпті Родригесті қоршаған лагунаның астындағы плато аралдан әлдеқайда көне болуы мүмкін. Уақыт өте келе Родригесте көптеген эндемикалық түрлерді қамтитын бірегей орта қалыптасты. Родригес Маврикийдің шығысына қарай орналасқан. Оның ұзындығы шамамен 18 км, ені 6,5 км және ауданы 174 шаршы километрді құрайды. Пішіні орталық жотасы және терең кеспелі аңғарлары бар кит арқасына ұқсайды. Арал төбелі, орталық тізбегі ең биік нүктесі – Лимон тауына дейін жетеді. Родригес – Маскарен аралдарының арасында кең көлемді әктас кендері мен үңгірлері бар жалғыз арал. Аралды үлкен жартасты риф қоршап, оның ішінде он сегіз кішкентай арал бар лагунаны құрайды. Родригестің коралл рифі ерекше қызығушылық тудырады, себебі ол өзін-өзі қалпына келтіреді – басқа жерден коралл зоопланктонын алмайды. Бұл жалпы түрлерге кедей, бірақ жоғары бейімделген экожүйеге әкелді. Кораллдың бір түрі, Pomacentrus damselfish екі түрі және көптеген шабақтар түрлері Родригес рифтерінде ғана кездеседі.
Үкімет және саясат
Родригес аралы Маврикий Республикасының сайлау округі болып табылады және оған тәуелді. Алайда, 2001 жылдың 20 қарашасында Маврикийдің Ұлттық жиналысы бірауыздан екі заң қабылдады, осы арқылы Родригеске автономия берілді және орталықтандырылмаған үкімет жүйесі құрылды. Бұл жаңа заңнама Родригесте 18 мүшеден тұратын аймақтық ассамблеяны және Бас комиссар басқаратын атқару кеңесін құруға мүмкіндік берді. Кеңес әр апта сайын жиналып, шешімдер қабылдайды, заңдар жобасын әзірлейді және бюджетті басқарады. Бас комиссардың негізгі міндеті – Маврикийдің премьер-министріне аралдың мәселелерін басқару туралы хабарлау. Родригуан аймақтық ассамблеясының соңғы сайлауы 2022 жылдың 27 ақпанында өтті. Альянс (UPR/MIR/PSMD/FPR) партиясы жеңіске жетіп, тоғыз орын алды, ал Родригес халқының ұйымы (OPR) сегіз орын жеңіп алды. Президент мемлекет басшысы, ал Бас комиссар Родригестегі үкімет басшысы болып табылады. Қазіргі Бас комиссар – Роусети Джонсон, ал Родригестің Бас атқарушы директоры – Пьер Луи Жан Клод.
) party was the winner and obtained nine seats, while the Organisation du Peuple de Rodrigues (OPR) obtained eight. The President acts as head of state and the Chief Commissioner as head of government on Rodrigues. The current chief commissioner is Roussety Johnson and the Chief Executive of Rodrigues is Pierre Louis Jean Claude.
Сайлау аймақтары
Аралда алты сайлау округі бар: Ла Ферме (1 округ), Марешаль (2 округ), Сент-Габриэль (3 округ), Бае-о-Уитрес (4 округ), Порт-Матурин (5 округ) және Гранде-Монтань (6 округ). Родригес аймақтық жиналысының сайлаулары бес жыл сайын өткізіледі.
Білім
Родригес аралындағы білім беру жүйесі Маврикийдің басқа да аймақтарындағы жүйеге ұқсас. Үкімет студенттерге жоғары білім деңгейіне дейін тегін білім беруді қамтамасыз етеді. Оқыту негізінен ағылшын тілінде жүзеге асырылады.
Көлік
Родригес аралындағы План Корайлде орналасқан Сэр Гаэтан Дюваль әуежайы қызмет көрсетеді, Плесанстағы Сэр Сеувосагур Рамгулам халықаралық әуежайына үнемі рейстер бар.
Экономика
Родригес аралдарының экономикасы көбінесе Маврикийге тәуелді. Кірістің және экономикалық белсенділіктің негізгі көздері – туризм, балық аулау, ауыл шаруашылығы (әсіресе пияз, сарымсақ және бұрыш) және мал өсіру. Қолөнер кәсіпшілігі арал экономикасына пайдалы болып табылды. Дегенмен, теңіз өнімдерін, мал және азық-түлік дақылдарын экспорттан түсетін кіріс импортталған тауарлардың құнынан кем, бұл тапшылыққа алып келеді. Аралдың ағылшын тілді елдермен, атап айтқанда Ұлыбританиядағы Англиямен, Австралиямен және Ирландиямен ерекше қарым-қатынасы бар. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, жан басына шаққандағы жалпы ұлттық табыс шамамен 16 400 долларды құрады.
Музыка және фольклор
Аралдың дәстүрлі музыкасы Сега Тамбуры деп аталады. Музыканың айқын ырғағы болады, көбінесе аккордеон, қол соғу және бамбук сияқты импровизацияланған соққы аспаптарымен сүйемелденеді. Халық билерінің музыкасы полька, квадриль, вальс және шотланд билеріне ұқсас.
Ас мәзірі
Родригес асханасы жергілікті өнімдерден – жеміс-жидектер, көкөністер, теңіз өнімдері (балық, осьминог, краб, креветка, лобстер) және еттен жасалған тағамдардан тұрады. Ұлттық тағамдарына креолинмен шұжық, рогайл соусы, карримен дайындалған осьминог, коно-коно (моллюск) салаты және Родригес торты жатады.
Спорт
Родригесте ең көп таралған спорт түрі – футбол. Жыл бойына дерлік жергілікті жарыстар өткізіледі, ал кейбір жарыстарда жеңімпаз команда спорттық тәжірибе алмасу үшін Маврикийге сапар шегеді. Волейбол да танымал. Аралдың орталығында орналасқан Маршаль ауылында қоғамдық бассейн, ал Порт-Матурин аймағындағы Камп-Дю-Руада стадион бар.
Мұражай
2010 жылы Бернард Эрик Тифис Дегтяренко аралда «Адмирал Невельский» яхтасын қалпына келтіруге бағытталған жеке музей құру жоспарларын жасады. Владивосток теңіз мемлекеттік университетіне тиесілі болған яхтаның корпусы 1997 жылы Родригес аралының жанында суда қаңғып жүрген күйде табылған және жағаға жеткізілген.
Тұрақтылық
2014 жылдан бері Родригес аралы қоршаған ортаны қорғау ісінде белсенділік танытып, теңіз және құрлықтағы биологиялық әртүрлілігін сақтау үшін пластикалық қаптарға тыйым салды. Осы жетістіктің арқасында және қоғамның қолдауына ие болғаннан кейін, арал төрт жылдан соң бір рет қолданылатын полистиролдан жасалған тағам контейнерлеріне тыйым салу арқылы экологиялық шараларын кеңейтті, бұл оған әлемдік деңгейде танымалдылық әкелді. Бұл күш-жігерлер аралдың бірегей экожүйесін сақтауға бағытталған түрлі бастамаларды толықтырады. Осы бастамалардың ең маңыздысы – қорықтар құру, оның ішінде аралдың орталығында орналасқан және жергілікті флора мен фаунаға пана болып табылатын Гранде-Монтайн табиғи қорығы. Бұл қорық «кафе марон» және «буа блан» сияқты эндемикалық өсімдіктерді, сондай-ақ Родригуан сұрғылы және Родригуан тоқылдағы сияқты ерекше құс түрлерін мониторингтеу үшін маңызды. Родригестің батыс бөлігінде орналасқан Франсуа Легуат алып тасбақалары қорығы мен үңгірі тасбақаларды, соның ішінде риадата және Альдабра түрлерін қалпына келтіруге көмектеседі. 2006 жылдан бері бұл қорық 20 гектар аумақта 5000-нан астам тасбақаға баспана болып табылады және тасбақаларды сақтауда маңызды рөл атқарады. «Иль-о-Кокос» қорығы теңіз құстарының қорғалған мекені болып табылады. Ұйымдастырылған экскурсиялар келушілерге аралдың сақтау жұмыстары туралы ақпарат береді. Сонымен қатар, қорықта жорғалаушыларға демеушілік көрсету кампаниясы жүргізіледі. COVID-19 пандемиясының қиын кезеңінде де арал тұрақтылық танытты. Жергілікті билік пен туризм саласының қызметкерлері бірлесіп қоршаған ортаны қорғауға үлес қосты. Жаяу жолдарды тазалаудан бастап кішкентай аралдарды қайта жаңартуға дейінгі барлық күш-жігер Родригестің табиғатты сақтауға берілгендігін көрсетті. «Туризм және тұрмыс» бағдарламасы арқылы туристер оң әсер ететін маңызды рөл атқарды. Экологиялық саяхатын жалғастыра отырып, Родригес аралы 2023 жылы «Бір ағаш, бір турист, бір бала» жобасын іске қосуды жоспарлап отыр. Бұл болашаққа бағытталған жоба әрбір саяхатшы үшін бір ағаш отырғызуды және оны жергілікті балалардың күтуін қамтамасыз етеді. Қоршаған ортаны қорғауға белсенді қатысудың үлгісі ретінде, бұл жоба туристер мен жергілікті тұрғындардың арасында экологиялық сананы дамытады және Родригестің бірегей ортасын келер ұрпақтар үшін сақтауға көмектеседі.