Геральдикадағы өріс үлгілері

Кіріспе

Геральдикалық термин

Геральдикада өрістің вариациялары – өрістің (немесе нышаның) бір түсті бояуына немесе өрістің қарапайым бөлінісіне қарағанда, өрістің үлгімен жабылуының түрлі тәсілдерін білдіреді.

Кәдімгі және төменгі қызметкерлермен үлгілеу

Көрсеткіштердің кішірек нұсқалары жиі өрісті өзгерту үшін қолданылады. Осы суреттердің кез келгенін бөлу сызығы арқылы өзгертуге болады; мысалы, күміс және көк түсті жолақты, көлденең бөлумен немесе алтын және қызыл түсті шахматты, шеврон бойынша өзгертуге болады.

Барри, палли, бенди, пили, шеврони

Егер алаңға жұп сандағы көлденең (бұрышқа қарай) жолақтар салынса, онда ол, мысалы, алты немесе сегіз, әдетте, белгілі бір түс пен металлдан жасалған, мысалы, алты күміс пен қызылдан жасалған (бұл ең жоғарғы жолақтың күміс екенін білдіреді) барри деп сипатталады. Он немесе одан көп бөлігі бар алаң баррули деп сипатталады. Қалқанның оң немесе сол жағынан шығатын, жіңішке тік жолақтары бар алаң – қалың тік жолақты. Егер өрісте тік жолақтар (паллеттер) жұп санда болса, өріс ақшыл деп аталады. Егер өрісте сол жақтан жоғарыдан оң жаққа қарай жүретін диагональды жолақтар (bendlets) тізбегі болса, өріс иілгіш деп аталады. Керісінше (оң жақтан сол жаққа қарай) бұл иілгіш зұлым (скарптар, Англияда иілгіш зұлымның кіші нұсқасы); шеврондықтар, шевронды. Иілгіштің ерекше мысалы – металл екі түспен кезектесіп орналасқанда. Қазіргі заманда бөліктердің саны көбінесе жұп болады. Он үш тік жолақтан тұратын қалқан, күміс пен қызыл түстер кезектесіп келгенде, он үш күміс және қызыл емес, алты қызыл тік жолақ күміс болады. Бір ерекше сурет үштен иілгіш деп сипатталады, бірақ әр үшінші бөлігі тағы да бөлінгендіктен, нәтижесі алты бөліктен тұрады. Егер бөліктердің саны көрсетілмесе, ол геральдикалық суретшінің қалауына қалдырылуы мүмкін, бірақ ол әлі де жұп санмен бейнеленеді. АҚШ армиясының 158-ші жабдықтаушы батальонының қаруында қара, күміс, аспан көгі және алтын түсті тік жолақты фесс кездеседі, бірақ бұл әдеттегі емес терминология және фесс «оң жақта қара және күміс, сол жақта аспан көгі және алтын» деп сипатталуы керек деп айтуға болады. Шварцбург графының қазіргі заманғы қаруларында кварталдар үш түстен тұратын қиылысқан сызықтармен бөлінген. Егер қалқан тік және диагональды сызықтармен бөлініп, шахмат тақтасы сияқты бөліктері кезектесіп боялса, онда ол ақшыл иілгіш; егер диагональды сызықтар кері болса, ақшыл иілгіш зұлым. Егер тік емес, көлденең сызықтар қолданылса, ол барри иілгіш; және осыған ұқсас, кері бұрылған кезде, барри иілгіш зұлым. Үшбұрышты бөліктерден құралған алаң барри иілгіш және иілгіш зұлым болып сипатталады.

When the field is patterned with an even number of horizontal (fesswise) stripes, this is described as barry e. g. of six or eight, usually of a colour and metal specified, e. g. barry of six argent and gules (this implies that the chiefmost piece is argent). With ten or more pieces, the field is described as barruly. A field with narrow piles throughout, issuing from either the dexter or sinister side of the shield, is barry pily. When the field is patterned with an even number of vertical stripes (pallets), the field is described as paly. When the field is patterned with a series of diagonal stripes (bendlets), running from top left to bottom right, the field is described as bendy. In the opposite fashion (top right to bottom left) it is bendy sinister (of skarpes, the diminutive in England of the bend sinister); of chevronels, chevronny. An unusual example of bendy is one in which a metal alternates with two colours. In modern practice the number of pieces is nearly always even. A shield of thirteen vertical stripes, alternating argent and gules, would not be paly of thirteen, argent and gules, but argent, six pallets gules. One unusual design is described in part as bendy of three though, as each third is again divided, the effect is of a six part division. If no number of pieces is specified, it may be left up to the heraldic artist, but is still represented with an even number. An instance of a fess paly Sable, Argent, Bleu celeste and Or occurs in the arms of the 158th Quartermaster Battalion of the United States Army, although this is atypical terminology and it could be argued that the fess should be blazoned as "per pale, in dexter per pale Sable and Argent, and in sinister per pale Bleu Celeste and Or". In the modern arms of the Count of Schwarzburg, the quarters are divided by a cross bendy of three tinctures. When the shield is divided by lines both palewise and bendwise, with the pieces coloured alternately like a chess board, this is paly bendy; if the diagonal lines are reversed, paly bendy sinister. If horizontal rather than vertical lines are used, it is barry bendy; and similarly, when reversed, barry bendy sinister. A field which seems to be composed of a number of triangular pieces is barry bendy and bendy sinister.

Шекі

Кесу және көлденең сызықтармен шахмат үлгісіне бөлгенде, өріс шахматты болады. Хорватияның гербі қызыл және ақ шахматты үлгісімен кеңінен танымал. "Бисмарк банкірі Блихрёдер" әулетінің гербінде шахматты фимбриацияланған (шахматтар жұқа сызықтармен бөлінген). АҚШ Әскери-әуе күштерінің 85-ші әуе дивизиясының (қорғаныс) гербінде өрістің бір бөлігінде "шахматты тор" бейнеленген, бірақ бұл "шахматтыдан" ерекшеленеді. Шахматтардың саны көбінесе белгісіз, бірақ Лорн лорды Роберт Стюарттың гербінде олар "төрт жолақты" (төрт көлденең қатарда) деп сипатталған; ал Толедоның гербінде он бес шахмат көрсетілген. Тік қатарлардың санын да көрсетуге болады. Егер бұрылыс немесе кері бұрылыс, немесе олардың кіші нұсқалары шахматты болса, шахматтар бұрылыстың бағытын ұстанады, егер басқаша көрсетілмесе. Джеймс Паркер француз тіліндегі equipolle терминін тоғыз шахматты деген мағынада келтіреді, бірақ бұл төрттен бөлінген қиылысқа ұқсас екенін айтады (қызығы, Канада Статистикалық қоғамының гербінде бұл "тоғыздық латын шаршы шахматы" деп сипатталған). Ол сондай-ақ Проспект гербін шахматтың ерекше мысалы ретінде келтіреді, күміс және қара шахматы перспективада; оны куб тәрізді белгіден ажырату керек. Шахматты "қосымша безендіруге" болмайды; яғни, шахматтың сызықтарын бөлу сызықтарымен өзгертуге болмайды.

Лозенги, фузилли, маскули және рустре

Қалқанды бұрылыс және кері бұрылыс сызықтарымен бөліп, шахмат тақтасы сияқты боялған ромбтардан тұратын өріс жасалғанда, нәтиже ромбылы болады. Ромбылы өріс, бір түспен белгіленген және "ромбылы" деп аталатын бұрылыс сияқты қарапайым элементтен ажыратылуы керек; бұл қарапайым элементтің толығымен ромбтардан құралғандығын, олардың доғал бұрыштары біріне-бірі тиетіндей етіп орналасқандығын білдіреді. Мұндай орналасуды бұрылыс бағытындағы ромбтар ретінде көрсету дұрыс. Пали-бұрылыста бұрылыс сызықтары қарапайым ромбылыға қарағанда көбірек бұрылысқа ие болуы керек. АҚШ Әуе күштерінің 544-ші барлау, бақылау және тану тобының қару-жарағының бір бөлігі перспективада ромбылы болып келеді. Ромбылы өрісті фюзилли өрісінен ажырату өте қиын болуы мүмкін; фюзиль ромбқа қарағанда пропорционалды түрде тар болуы керек, сондықтан бұрылыс және кері бұрылыс сызықтары тіктеп төмен қарайды. Ромбылы өріс толығымен маскулдерден тұрады; яғни, ромб пішіндес тесіктер салынған ромбтардан – бұл берік торлы бет жасайды және ромбылы тордан ажыратылуы керек. Канада геральдикасында R. C. Purdy Chocolates Ltd. қару-жарағында өте сирек кездесетін, мүмкін бірегей мысал – рустрлі өріс, рустрлермен алмастырылған рустрлер.

Жироний

Төрттен бөлініп, содан кейін тік және көлденең сызықтармен айқасқан, сегіз үшбұрышты бөліктен тұратын қалқан – гиронни. Бұл техникалық тұрғыдан алғанда "гирон" деп аталатын, ешкінің тісі тәрізді сирек белгімен жабылған алаң, ол Mortimer-дің белгілі қаруында жеке-жеке көрсетілген. Ең танымал мысалы – көне шотландтық Кэмпбелл әулетінің қаруы: алтын және қарадан сегіз гиронды, Кэмпбелл кланының басшысы Аргилл герцогы ең көп танымал. Блезон бойынша бірінші түс – оң жоғарғы бұрыштағы үшбұрыштың түсі. Гиронниде сегізден басқа бөліктер саны да болуы мүмкін; мысалы, Лондонның Лорд-мэрі сэр Уильям Стоккердің алты гироннан тұратын алаңы болған, он немесе он екі гирон да болуы мүмкін, ал Клэксон әулетінің қаруы он алты гиронның мысалы болып табылады. Гироннидің гирондары әдетте қалқанның ортасындағы, яғни қақпақ нүктесінде түйіседі, бірақ Зулуланд университетінің қаруы – гиронның номбриль нүктесінде, қақпақ және негіз нүктелерінің арасындағы орталық нүктеде түйісетін сирек мысал. Гиронниді көптеген бөлу сызықтары өзгерте алады, бірақ дансетти және бұрышты сызықтардан басқа. Могирон әулетінің қаруы алты гиронды көрсетеді, бұл анық түрде "жаман гиронни" (mal gironné) деп есептеледі.

Сызықтардың өзгеруі

Жоғарыдағы өрістің түрлерін құрайтын кез келген бөлу сызықтары әртүрлі сызық пішіндерімен бейнеленуі мүмкін; мысалы, алты бөлінген, алтын және қара түсті. Бұған жиі кездесетін мысал – толқынды көк және күміс түсті; бұл көбінесе суды, суқойманы немесе теңізді көрсету үшін қолданылады, бірақ теңізді бейнелеудің тағы да бірнеше, алайда сирек қолданылатын тәсілдері бар, соның ішінде оны жарасымдырақ етіп салу.

Тақтадан жасалған

Дала немесе қарапайым таспен қапталған бейне кірпіш немесе тас қабырғасының өрнегін көрсетеді. Бұл "дұрыс" немесе белгілі бір түс болуы мүмкін. Түс тастар мен кірпіштер арасындағы сіңіргіштің түсін көрсетеді: ақ сіңіргішпен қызыл кірпіш қабырғасы қызыл түсті, күміс сіңіргішпен қапталған деп сипатталады.

Бал аралы

Латвиядағы Вильяни қаласының бір бөлігі ара ұяларына ұқсас қуыстармен толып жатыр. Осыған ұқсас мысал Колумбияның Кундинамарка департаментіндағы Фусагасуга қаласының гербінде де кездеседі.

Қиылыстар

АҚШ армиясының 1-ші кавалерия дивизиясының 2-ші бригадасының Арнайы әскерлер батальонының қару-жарағында ерекше өріс Per pale Sable және Gules түсімен, стилдік бүктемелер Sanguine түсімен бейнеленген. Өрістің сол жақ жартысы жауынгердің плащын символдайды.

Паппеллония

Паппеллония (французша: Papillon, "көбелек") – көбелектің қанаты сияқты өрнек көрсетеді, бірақ ол түк ретінде жіктеледі. Паппеллония қатарларының саны кейде анықталады, мысалы, Болоньялық Алеберичи әулетінің гербінде жеті қатар болады. Француз барондары де Шатобрианның ежелгі гербі қызыл түсті, ал үстінде алтын түсті паппеллония орналасқан. Итальян тіліндегі "squamoso" және француз тіліндегі "écaillé" сөздері, яғни "қабықты" білдіретін терминдер, осыған ұқсас.

Кездейсоқ пісіру

Кейбір Оңтүстік Африка елтауырларында бұл бұқа немесе сиырдың терісіндегі өрнектерге ұқсас суреттерді білдіреді. Оңтүстік Африка геральдикасының тағы да күрделі сипаттамалары бар мысалдары кездеседі.

Бидайдан жасалған таписе

Бидай егістігінің беті бидай даласын еске түсіретін өріліп жатқан бейнелі суретпен толығымен жабылып жатыр (сөзбе-сөз "кілемделген").

Балалық киім

Ағылшын геральдикасында, жаймалау (немесе жалпақ түстің ою-өрнекпен жабылуы) өрістің түрі болып саналмайды; ол гербтің сипаттамасында көрсетілмейді, бұл жеке суретшінің шешімі. Ою-өрнекпен бейнеленген елтаңба, сол сипаттама бойынша салынған, бірақ ою-өрнексіз бейнеленген елтаңбамен бірдей саналады. Француз геральдикасында жаймалау кейде нақты түрде сипатталады.

Фрети және трелизе

Торлы өрнек бұрыш сызықтары мен солға қарай бұрылған сызықтардан, немесе "тік сызықтардан" құралған, бір-бірімен торылысып, тор сияқты көрінеді. Көбінесе бұрыш сызықтары мен тік сызықтардың түсі бірдей болғанымен, екі түрлі металдан жасалған мысалы да бар. Торлы өрнектің бөліктерінің саны сирек көрсетіледі, бірақ кейде француздық геральдикасында кездеседі. Бұрыш сызықтары мен тік сызықтар көбінесе түзу болады, мысалы, Дэвид Роберт Вутеннің елтаңбасында олар тік тілімделген. Заттар бұрыш сызықтары мен тік сызықтардың орнына қойылып, "торлы" деп сипатталуы мүмкін, мысалы, Муин Бхег қалалық комиссарларының елтаңбасында: Алтын және қара тікен бұтақтары, жапырақтары дұрыс көрсетілген, күміс және көк толқынды сызық. Төртбұрышты торлы өрнек де бұрыш сызықтары мен тік сызықтардан тұрады. Торлы өрнек Люк Норманд Теллиердің елтаңбасында кездеседі, онда ол "бұрыш сызықтары, тік сызықтар және бұрыш сызықтары" торылысқан түрде бейнеленген. Бұл, әдетте, өрнектің өзгеруі емес, өйткені олар өрнектің ішінде емес, үстінде бейнеленген.

Француздық қосымша сөздердің белгілері

Өрістің өзгерістері ағылшын тіліндегі блязондардағы сын есімдердің аяқталуларын дәйекті жазу мәселесін тудырады. Геральдика Нормандық жаулап алудан кейін ағылшын кеңсе қызметкерлері англо-норманд француз тілінде жазған кезде дамыды; нәтижесінде, ағылшын геральдикасындағы көптеген терминдер, қолөнердің ерекше стилі ретінде, француз тілінен шыққан, сондай-ақ көптеген сын есімдер ағылшын тіліндегідей есімдерден бұрын емес, кейін орналастырылады. Ағылшын блязондарында қолданылатын француз сөздерінің дұрыс жазылуы, әсіресе сын есімдердің аяқталуларында мәселе туындайды, олар француз тіліндегі қалыпты қолданыс бойынша жыныс және сан арқылы анықталады. Кейбір геральдикалық мамандар ағылшын блязондары үшін қатаң тілдік нормаларды қолдануды педантизм деп санайды: "екі қолды appaumées деп сипаттау, себебі бұл сөз француз тілінде әйелдік, педантизмге ұқсайды. Адам жақсы қаругер және жақсы француз тілін білуші болуы мүмкін, бірақ безанттармен жабылған морской қабыршағы bezanté немесе bezantée деп сипатталуы керек пе, әлі де белгісіз". Куссанс (1898) барлық француздық сын есімдерді еркек жалғыз сан түрінде жазу конвенциясын қабылдады, олар біліктілік беретін зат есімдердің жынысы мен санына қарамастан; алайда, Куссанс мойындайтындай, көбінесе барлық француздық сын есімдерді әйелдік жалғыз сан түрінде жазуға рұқсат етіледі, мысалы: бас undée және saltire undée, тіпті француз тіліндегі chef және sautoir зат есімдері еркек болса да.