Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оптикалық қасиет
Optical property
Брокхэмптон альбомы
the Brockhampton album
Иридесценция (сонымен қатар гониохромизм деп те аталады) – кейбір беттердің көру бұрышы немесе жарық түсу бұрышы өзгергенде түсі біртіндеп өзгеретін құбылыс. Иридесценция микроқұрылымдардағы немесе жұқа пленкалардағы жарық толқындарының араласуынан туындайды. Иридесценцияға мысалдар: сабын көпіршіктері, қауырсындар, көбелек қанаттары, теңіз қабықшаларының аналық қабығы және опал сияқты минералдар. Перлестік – шағылысқан жарықтың бір бөлігі немесе көп бөлігі ақ түсті болатын ұқсас эффект. "Перлестік" термині көбінесе автомобиль өнеркәсібінде қолданылатын, іс жүзінде иридесценттік эффект беретін бояу түрлерін сипаттау үшін пайдаланылады.
Iridescence (also known as goniochromism) is the phenomenon of certain surfaces that appear gradually to change colour as the angle of view or the angle of illumination changes. Iridescence is caused by wave interference of light in microstructures or thin films. Examples of iridescence include soap bubbles, feathers, butterfly wings and seashell nacre, and minerals such as opal. Pearlescence is a related effect where some or most of the reflected light is white. The term pearlescent is used to describe certain paint finishes, usually in the automotive industry, which actually produce iridescent effects.
Этимология
Иридесценция сөзі грекше ἶρις îris (gen. ἴριδος íridos) сөзінен, яғни "радуга" деген мағынасынан және латын тіліндегі -escent жұрнағынан, яғни "дамуға бейімділік" деген мағынасынан алынған. Ирис сөзі өз кезегінде грек мифологиясындағы радуганың құдайы Ирис есімінен шыққан, ол құдайлардың хабаршысы болған. Гониохромизм грекше gonia, яғни "бұрыш", және chroma, яғни "түс" сөздерінен туындаған.
The word iridescence is derived in part from the Greek word ἶρις îris (gen. ἴριδος íridos), meaning rainbow, and is combined with the Latin suffix escent, meaning "having a tendency toward". Iris in turn derives from the goddess Iris of Greek mythology, who is the personification of the rainbow and acted as a messenger of the gods. Goniochromism is derived from the Greek words gonia, meaning "angle", and chroma, meaning "colour".
Механизмдер
Иридесценция – бұл бақылау бұрышы мен жарық түсу бұрышына байланысты түсінің өзгеретін беттердің оптикалық құбылысы. Ол көбінесе екі немесе одан көп жартылай өткізгіш беттерден бірнеше рефлексия арқылы туындайды, онда фазалық ығысу және рефлексиялардың интерференциясы жарықты модуляциялайды, кейбір жиіліктерді күшейте немесе әлсірете отырып. Материал қабаттарының қалыңдығы интерференциялық бейнені анықтайды. Мысалы, иридесценция жұқа пленкалық интерференция нәтижесі болуы мүмкін, бұл Фабри-Перо интерферометрінде байқалатын таңдамалы толқын ұзындығын әлсіретудің функционалдық аналогы, және су бетіндегі майлы пленкалар мен сабын көпіршіктерінде көрінеді. Иридесценция өсімдіктерде, жануарларда және көптеген басқа да заттарда кездеседі. Табиғи иридесцентті объектілердің түс спектрі тар болуы мүмкін, мысалы, көру бұрышы өзгерер кезде екі немесе үш түс арасында ауысу.
Iridescence is an optical phenomenon of surfaces in which hue changes with the angle of observation and the angle of illumination. It is often caused by multiple reflections from two or more semi transparent surfaces in which phase shift and interference of the reflections modulates the incidental light, by amplifying or attenuating some frequencies more than others. The thickness of the layers of the material determines the interference pattern. Iridescence can for example be due to thin film interference, the functional analogue of selective wavelength attenuation as seen with the Fabry–Pérot interferometer, and can be seen in oil films on water and soap bubbles. Iridescence is also found in plants, animals and many other items. The range of colours of natural iridescent objects can be narrow, for example shifting between two or three colours as the viewing angle changes,
Иридесценция дифракция арқылы да туындауы мүмкін. Бұл CD, DVD, кейбір түрлерінің призмаларында немесе бұлттағы қызғылт түстерде байқалады. Дифракция жағдайында көру бұрышы өзгерер кезде әдетте түстердің толық спектрі байқалады. Биологияда осы типтегі иридесценция бетте дифракциялық торлардың қалыптасуынан туындайды, мысалы, жолақты бұлшықеттердегі ұзын жасушалар қатары немесе макак пауіктерінің (Maratus robinsoni және M. chrysomelas) арнайы құрсақ қабықшалары. Гүл жапырақтарының кейбір түрлері де дифракциялық торды жасай алады, бірақ иридесценция адамдар мен гүлге қонатын жәндіктерге көрінбейді, себебі дифракциялық сигнал өсімдік пигменттерінен туындаған түспен жасырылады. Биологиялық (және биомиметикалық) қолдануда пигменттер мен бояулардан өзге түстер құрылымдық түс деп аталады. Жарқын, бірақ кейде иридесцентті емес түстерді шығару үшін көбінесе көп қабатты микроқұрылымдар қолданылады: әртүрлі бағыттарда әртүрлі түстерді шағылыстыруды болдырмау үшін өте күрделі құрылымдар қажет. Құрылымдық түс түсінігі Роберт Гуктің 1665 жылғы «Микрография» кітабынан бастап қалыптасқан, онда Гук дұрыс атап өткендей, тауыс қауырсыны суға батырылғанда иридесценциясын жоғалтады, бірақ ауаға қайтарылғанда қайта пайда болады, сондықтан пигменттер осы құбылысқа жауапты бола алмайды. Кейін тауыстың иридесценциясы күрделі фотондық кристалға байланысты екені анықталды.
Iridescence can also be created by diffraction. This is found in items like CDs, DVDs, some types of prisms, or cloud iridescence. In the case of diffraction, the entire rainbow of colours will typically be observed as the viewing angle changes. In biology, this type of iridescence results from the formation of diffraction gratings on the surface, such as the long rows of cells in striated muscle, or the specialized abdominal scales of peacock spider Maratus robinsoni and M. chrysomelas. Some types of flower petals can also generate a diffraction grating, but the iridescence is not visible to humans and flower visiting insects as the diffraction signal is masked by the colouration due to plant pigments. In biological (and biomimetic) uses, colours produced other than with pigments or dyes are called structural colouration. Microstructures, often multi layered, are used to produce bright but sometimes non iridescent colours: quite elaborate arrangements are needed to avoid reflecting different colours in different directions. Structural colouration has been understood in general terms since Robert Hooke's 1665 book Micrographia, where Hooke correctly noted that since the iridescence of a peacock's feather was lost when it was plunged into water, but reappeared when it was returned to the air, pigments could not be responsible. It was later found that iridescence in the peacock is due to a complex photonic crystal.
Жұмбақшалау
Перлдесу – иридесценциямен байланысты әсер және осыған ұқсас себептерге ие. Беткейдегі құрылымдар жарықты кері шағылыстырады, бірақ перлдесуде жарықтың бір бөлігі немесе көп бөлігі ақ түсті болады, бұл затқа інжу сияқты жылтырлық береді. Көбінесе, иридесцентті әсер беретін жасанды пигменттер мен бояулар, мысалы, автомобиль бояуларында қолданылғанда, перлдесулі деп сипатталады.
Pearlescence is an effect related to iridescence and has a similar cause. Structures within a surface cause light to be reflected back, but in the case of pearlescence some or most of the light is white, giving the object a pearl like luster. Artificial pigments and paints showing an iridescent effect are often described as pearlescent, for example when used for car paints.
Омыртқасыздар
Эледон мошатаның денесі мен ұстағыштарында көкшіл жылтырлық байқалады.
Eledone moschata has a bluish iridescence running along its body and tentacles.
Омыртқалы жануарлар
Құстардың қауырсыны, мысалы, балықшы, жұмақ құсы, құсқұйрық, тотыға, көкпар, қарақұс, қаз және тауыс. Көптеген омыртқалы жануарлардың көзінде кездесетін жарқырағыш қабат (тапетум люцидумы) да ілгекті түспен боялған. Иридесценция доисторикалық құс емес және құс динозаврларында, мысалы, дромаеозавридтер, энантиорнифтер және литорнифидтерде болғаны белгілі.
The feathers of birds such as kingfishers, birds of paradise, hummingbirds, parrots, starlings, grackles, ducks, and peacocks The tapetum lucidum, present in the eyes of many vertebrates, is also iridescent. Iridescence is known to be present among prehistoric non avian and avian dinosaurs such as dromaeosaurids, enantiornithes, and lithornithids.
Өсімдіктер
Өсімдіктердің көптеген топтары тропикалық ормандардың төменгі қабаттары сияқты қараңғы ортада көбірек жарық пайдалануға бейімделу ретінде ірідесценцияны (көзге көрінетін түс өзгерісін) дамытқан. Оңтүстік-Шығыс Азияға тән Begonia pavonina, немесе тауыс бегониясының жапырақтары, әрбір жапырақтағы иридопластар деп аталатын жұқа қабатты фотосинтездік құрылымдарының арқасында, су үстіндегі май қабығы сияқты жарықты сіңіріп, бұрып, көкшіл түспен көрінеді. Көп қабатты жасушаларға негізделген ірідесценция ликофит Selaginella және бірнеше папоротник түрлерінде де кездеседі.
Many groups of plants have developed iridescence as an adaptation to use more light in dark environments such as the lower levels of tropical forests. The leaves of Southeast Asia's Begonia pavonina, or peacock begonia, appear iridescent azure to human observers due to each leaf's thinly layered photosynthetic structures called iridoplasts that absorb and bend light much like a film of oil over water. Iridescences based on multiple layers of cells are also found in the lycophyte Selaginella and several species of ferns.
Адам жасаған
Наноцеллюлоза кейде мөлдір түсті шағылыстырады, бензиннің және басқа кейбір көмірсутектер мен спирттердің жұқа пленкалары су үстінде жүзгенде де осы сипатқа ие болады.
Nanocellulose is sometimes iridescent, as are thin films of petrol and some other hydrocarbons and alcohols when floating on water.