Кіріспе
Аминқышқылының туындысы: N Метил D аспартик қышқылы
DISPLAYTITLE:N Methyl D aspartic acid
N methyl aspartic acid or ''N'' methyl aspartate (NMDA) is an amino acid derivative that acts as a specific agonist at the NMDA receptor mimicking the action of glutamate, the neurotransmitter which normally acts at that receptor. Unlike glutamate, NMDA only binds to and regulates the NMDA receptor and has no effect on other glutamate receptors (such as those for AMPA and kainate). NMDA receptors are particularly important when they become overactive during, for example, withdrawal from alcohol as this causes symptoms such as agitation and, sometimes, epileptiform seizures.
N метил аспартик қышқылы немесе "N" метил аспартат (NMDA) – NMDA рецепторындағы спецификалық агонист ретінде әрекет ететін, бұл рецепторда әдетте әрекет ететін нейротрансмиттер глютаматтың әсерін имитациялайтын аминқышқылының туындысы. Глутаматтан айырмашылығы, NMDA тек NMDA рецепторына байланып, оны реттейді және AMPA және кайнат сияқты басқа глютамат рецепторларына әсер етпейді. NMDA рецепторлары, мысалы, алкогольді қабылдауды тоқтату кезінде аса белсенді болғанда маңызды, себебі бұл алағайлық және кейде эпилепсиялық ұстамалар сияқты симптомдарға әкелуі мүмкін.
DISPLAYTITLE:N Methyl D aspartic acid
N methyl aspartic acid or ''N'' methyl aspartate (NMDA) is an amino acid derivative that acts as a specific agonist at the NMDA receptor mimicking the action of glutamate, the neurotransmitter which normally acts at that receptor. Unlike glutamate, NMDA only binds to and regulates the NMDA receptor and has no effect on other glutamate receptors (such as those for AMPA and kainate). NMDA receptors are particularly important when they become overactive during, for example, withdrawal from alcohol as this causes symptoms such as agitation and, sometimes, epileptiform seizures.
Биологиялық қызметі
1962 жылы Дж. К. Уоткинс бұрын белгілі N-метил аспартик қышқылының изомері NMDA синтезі туралы хабарлады (PubChem ID 4376). NMDA – суда еритін альфа-аминоқышқыл, N-метил тобымен алмастырылған аспартик қышқылының туындысы және белгілі бір конфигурациясы бар. Ол ланцеттерден сүтқоректілерге дейін Animalia әлемінің барлық өкілдерінде кездеседі. Гомеостатикалық деңгейде NMDA нейротрансмиттер және нейроэндокриндік реттеуші ретінде маңызды рөл атқарады. NMDA деңгейі жоғарылағанда, бірақ уытты емес болса, нейроқорғаушы әсер етеді. Ал шамадан тыс мөлшерде NMDA экситотоксин болып табылады. Мінез-құлық нейробиологиясы зерттеулері жануарлардың миының немесе жұлынның белгілі бір аймақтарында зақымдану тудыру үшін NMDA экситотоксикациясын пайдаланады, соның нәтижесінде мінез-құлықтағы өзгерістер зерттеледі. NMDA рецепторының әрекет ету механизмі – NR2 суббөлімшесіне байланысатын белгілі бір агонист, содан кейін бөгде катиондық канал ашылады, ол Ca2+ және Na+ иондарын жасушаға, ал K+ иондарын жасушадан шығаруға мүмкіндік береді. Сондықтан NMDA рецепторлары тек глютамат синапста болғанда және постсинаптикалық мембрана деполяризацияланғанда ғана ашылады, бұл оларды нейрондық деңгейдегі сәйкестік детекторлары ретінде қызмет етеді. NMDA рецепторын белсендіру нәтижесінде пайда болатын қоздырғыш постсинаптикалық потенциал (EPSP) жасушадағы Ca2+ концентрациясын да арттырады. Ca2+ өз кезегінде әртүрлі сигналдық жолдарда екінші хабаршы ретінде әрекет ете алады. Бұл процеске бірқатар эндогенді және экзогенді қосылыстар әсер етеді және ол физиологиялық (мысалы, жад) және патологиялық процестердің (мысалы, экситотоксикалық) кең ауқымында маңызды рөл атқарады.
Қарсылас жандар
NMDA рецепторларының антагонисттері, немесе дәлірек айтқанда рецепторлық каналдарды блоктайтын заттардың мысалдары: АПВ, амандадин, декстрометорфан (DXM), кетамин, магний, тилетамин, фенциклидин (PCP), рилузол, мемантин, метоксетамин (MXE), метоксфенидин (MXP) және кинурен қышқылы. Дизоцилпин әдетте NMDA рецепторларының үлгілік блокаторы саналады және зерттеулерде ең көп қолданылатын зат болып табылады, бірақ жануарларға жасалған зерттеулерде белгілі бір деңгейде нейротоксикалық әсер байқалды, бұл адамдарда да болуы мүмкін немесе болмауы да мүмкін. Осы заттар жиі NMDA рецепторларының антагонисттері деп аталады.