Кіріспе

Моноамин – нейротрансмиттер немесе нейромодулятор ретінде әрекет ететін зат.

Моноамин нейротрансмиттерлері – екі көміртекті тізбегімен (мысалы, CH2 CH2) ароматтық сақинаға қосылған бір амин тобын қамтитын нейротрансмиттерлер және нейромодуляторлар. Мысалдары – допамин, норадреналин және серотонин. Барлық моноаминдер фенилаланин, тирозин және триптофан сияқты ароматты аминқышқылдарынан, ароматты аминқышқылдары декарбоксилаза ферменттерінің әсерімен түзіледі. Олар организмде амин тобын бөліп тастайтын моноамин оксидаза ферменттері арқылы деактивацияланады. Моноаминергиялық жүйелер, яғни моноамин нейротрансмиттерлерін пайдаланатын нейрондық желілер, эмоция, ояну және есте сақтаудың белгілі бір түрлері сияқты процестерді реттеуге қатысады. Сонымен қатар, моноамин нейротрансмиттерлері астроциттердің нейротрофин-3 секрециясы мен өндірісінде маңызды рөл атқарады, бұл химиялық зат нейронның тұтастығын сақтайды және нейрондарға трофикалық қолдау көрсетеді. Моноамин нейротрансмиттерлерінің әсерін күшейтуге немесе азайтуға арналған дәрілер депрессия, қылық, шизофрения және Паркинсон ауруы сияқты психикалық және неврологиялық аурулары бар пациенттерді емдеу үшін қолданылады.

Эволюция

Моноаминді нейротрансмиттер жүйелері дерлік барлық омыртқалы жануарларда кездеседі, онда осы жүйелердің эволюцияға қабілеттілігі омыртқалы жануарлардың түрлерінің әртүрлі ортаға бейімделуіне көмектесті. Жақында жүргізілген генетикалық шығу тегін есептеу арқылы зерттеу, моноаминдердің ең алғашқы дамуы 650 миллион жыл бұрын болғанын көрсетті, ал осы химиялық заттардың пайда болуы, белсенді немесе ортамен байланысты саналылық пен қатысу үшін қажет, кембрийлік жарылыс кезінде екіжақты немесе "айна" денесінің пайда болуымен бірге жүрді (немесе бұл жарылыстың өзіне бір түрткі болды дейсіз бе?).