Пол Лански: Америка композиторының өмірбаяны мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық композитор (1944 жылы туған)

Пол Лански (18 маусым 1944 жылы Нью-Йорк қаласында туған) – американдық композитор.

Өмірбаян

Пол Лански (1944 жылы туған) – американдық композитор. Ол Манхэттендегі Музыка және өнер орта мектебінде, Куинс колледжінде және Принстон университетінде оқыды, Джордж Перл мен Милтон Бэббит сияқты профессорлардың басшылығымен білім алды. 1973 жылы Принстон университетінде музыка саласы бойынша философия докторы ғылымын қорғады. Оның докторлық диссертациясы «Аффиндік музыка» атты мақаладан және скрипкалық квартеттен тұрды. Бастапқыда орындаушылық мансапты жоспарлаған ол 1965–1966 жылдары «Дориан» желді квинтетінде француз мүйізін ойнады. Бірақ аспирантураға түсу үшін топтан кетіп қалды. 1969 жылдан 2014 жылы зейнетке шыққанға дейін Принстон университетінде профессор болып жұмыс істеді, соңында Уильям Шубаэль Конант атындағы Музыка профессоры қызметінен зейнетке шықты. 1991–2000 жылдары факультеттің деканы болды. 2000 жылы АҚШ-тың Электроакустикалық музыка қоғамынан өмірлік жетістіктері үшін марапат алды. 2009–2010 жылдары Алабама симфониясының тұңғыш резидентуралық композиторы атанды. 2016 жылы Америка өнер және әдебиет академиясының мүшесі болып сайланды. Ол Гуггенхайм қоры, Фромм қоры, Кусевицкий қоры, Ұлттық өнер кеңесі және Америка камералық музыкасы қорынан гранттар мен сыйлықтар алды.

Компьютерлік музыка

1960 жылдардың ортасынан бастап Лански дыбыс синтезі үшін компьютермен тәжірибе жасаған алғашқылардың бірі болды. 2004 жылға дейін осы салаға баса назар аударды. Содан бері ол электрондық құралдарды пайдаланбастан, тек аспаптық композициялармен айналысады. Ланскидің компьютерлік музыкасындағы басты орынды "нағыз өмірден" алынған дыбыстар – көлік шуы, ас үйдегі балалардың дауысы, музыкалық аспаптар, ең бастысы – сөйлеу алады. Электрондық синтез жиі қолданылатындықтан, негізгі дыбыстық материал жазылған табиғи дыбыстардың өңделуінен тұрады. Оның ірі туындыларының бірі – Томас Кэмппионның өлеңіне арналған "Алты қиял" (1979) – жаңа кезеңнің бастауы болды. Бұл шығарма оның әйелі Ханна МакКейдің сол белгілі өлеңді оқыған нұсқасына негізделген. Бұл туынды өлеңді музыкаға түсіру емес, тірі оқылымның дыбыстық контурларын зерттеуге арналған. Жұмыста ғалымдар 1960 жылдары әзірлеген сызықтық болжамды кодтау (LPC) техникасы қолданылған. Бұл техника цифрлық дауыс беру үшін қажетті деректер көлемін азайтуға және бүгінде кейбір ұялы телефон байланыстарында қолданылуға мүмкіндік береді. Ол дыбыс биіктігі мен жылдамдығын бөліп қарастыруға және сөйлеудің дыбыстық контурларын жылдамдықтан тәуелсіз өзгертуге мүмкіндік береді. Алты бөлімнің әрқайсысы сөйлеудің әртүрлі қырларын зерттейді. Бұл "әңгімелеу" стильіндегі шығармалар сериясына – "Бос сөздер" (Idle Chatter) және т.б. – жол ашты. Басқа жобаларға халық әндерін өңдеу ("Халық бейнелері"), әйелдің портреті ("Ол өзімен бірге алып жүргендер"), әріптер мен сандар туралы ойлар ("Әліпби кітабы"), тас жолдың дыбыстары ("Түндегі қозғалыс", "Саяхат"), блюз гармоникасы, электр гитарасы, фортепиано импровизациясы және кездейсоқ әңгімелер кірді. Оның шамамен 70 электрондық композициясы он жеке дискіде (дискографияны қараңыз) сақталған. Электроника мен тірі аспаптарға арналған бірнеше шығармалары болғанымен, Ланскидің көптеген туындылары "таспаға" жазылған. Ланскидің еңбектері түрлі салаларда қызығушылық тудырды. Оларды би тобы қолданды (Билл Т. Джонс, Элиот Фельд Балеті, Нью-Йорк қалалық балеті). Оның шығармаларында жиі кездесетін ритмдік "қозғалыс" бишілерге тартымды. 2000 жылы ол (Франсис Домонтпен бірге) Ули Аумюллердің Еуропалық Arte арнасы үшін түсірген "Құлаққа арналған кинотеатрым" атты деректі фильмінің басты кейіпкері болды. Бұл фильм табиғи дыбыстарды қолдану туралы. Ланскидің алғашқы ірі компьютерлік туындысы "Mild und leise" (1972) шығармасынан алынған төрт аккордтық тізбек ағылшын рок-тобы Radiohead тобының 2000 жылғы "Kid A" альбомындағы "Idioteque" трегінде қолданылды.

Beginning in the mid 1960s Lansky was among the first to experiment with the computer for sound synthesis. Until 2004 this was his predominant focus. Since then he has concentrated on instrumental composition without any electronic involvement. Sounds originating from "real world" sources are the predominant focus of Lansky's computer music: traffic, kids in the kitchen, musical instruments, and most of all speech. Electronic synthesis is frequently used but the main sonic resources are transformations of recorded natural sounds. One of his first large pieces, Six Fantasies on a Poem by Thomas Campion (1979) set the stage. It is based on a reading by his wife Hannah MacKay of a famous poem. The piece is not so much a setting of the poem as it is a study of the contours of a live reading of the poem. The work uses a technique known as linear predictive coding, LPC, which was developed in the 1960s by scientists as a data reduction technique meant to economize on the amount of data needed for digital voice transmission and is used today in some cell phone communication. It allows for the separation of pitch and speed and the pitch contours of the speech can be altered independently of the speed. Each of the six movements explores a different aspect of speech. This led to a series of "chatter" pieces, Idle Chatter, etc. that fragment the speech into a percussive rap like texture. Other projects included folksong settings (Folk Images), a portrait of a woman (Things She Carried), a contemplation of letters and numbers (Alphabet Book), sounds of the highway (Night Traffic, Ride), blues harmonica, electric guitar, piano improvisation and casual conversation. The bulk of his approximately 70 electronic compositions are contained on ten solo CDs (see Discography). While there are a few pieces for electronics and live instruments the bulk of Lansky's pieces are recorded "tape" pieces. Lansky's works have attracted interest in various realms. They have been used by dance companies (Bill T. Jones, Eliot Feld Ballet, New York City Ballet). His works frequently have a rhythmic "groove" that is attractive to dancers. In 2000 he was the co subject (along with Francis Dhomont) of a documentary film made for the European Arte network by Uli Aumüller, My Cinema for the Ears that deals with the use of natural sounds. A four chord sequence from Lansky's first large computer piece Mild und leise (1972) was sampled by the English rock band Radiohead for the track "Idioteque" on their 2000 Kid A album.

Бағдарламалық жасақтама

Лански қол жетімді есептеу аппараттарының барлығын пайдаланды: алдымен IBM мейнфреймдерін (1966–84), содан кейін DEC компаниясының мини және микро компьютерлерін (1984–89), және соңында NeXT, Silicon Graphics және Apple Computer компанияларының жеке компьютерлерін. Мейнфрейм дәуірінде компьютер уақыты тапшы және қымбат болды, бұл Ланскиді Фортран тілінде Mix деп аталатын өзіндік бағдарламалық пакетін жасауға итермеледі. Бұл әуенді дауыстан дауысқа, бөлімнен бөлімге, тіпті нотадан нотаға құрастыруды жеңілдетті, бірден толық шығарманы жасау үшін үлкен және қымбат есептеулерден аулақ болды. Mix-те кестелеуші болмағандықтан (яғни, ол ноталарды кез келген тәртіппен жасай алатын), ол нақты уақыт синтезіне жарамсыз болды. Mix шығыс құрылғысына қосымша жазуды қолданды, бұл таспаға үнатуға ұқсас. Мини және микро компьютерлерге көшкенде Лански Mix-ті C бағдарламалау тіліне аударды және оны CMix деп атады. 1990 жылдардың соңында Колумбия университетінде Брэд Гартон басқарыған топ нақты уақыт синтезіне қабілетті кестелеушісі бар RtCmix нұсқасын жасады. 1990 жылдардың ортасынан бастап Лански SuperCollider деп аталатын танымал бағдарламалық пакетті пайдаланды. Cmix және SuperCollider сияқты бағдарламалар графикалық интерфейс емес, скрипт негізінде жұмыс істейді. (Кіріс деректері көбінесе нота тізімі емес, бағдарлама түрінде болады.) Бұл Idle Chatter сияқты шығармаларда мыңдаған қысқа ноталардың жиі кездейсоқ әдістермен таңдалатын күрделі текстураларды жасауға мүмкіндік берді. Мұндай әдіс кейде алгоритмдік композиция деп аталады.

Инструментальдық музыка

1990 жылдардың ортасында Ланскиге оның компьютерлік музыкасының өнерпаздық ерекшеліктеріне қызығушылық танытқан орындаушылар көбейді. Әсіресе, соққы аспаптарын ойнаушылар "Tables Clear" (табақтар мен қазандықтардан жасалған гамеланға ұқсайтын) және "chatter" сериясы сияқты шығармаларға қызығушылық танытты. Оның алғашқы ірі соққы аспаптарына арналған шығармаларының бірі – 2005 жылы "Sō Percussion quartet" квартеті үшін жазылған "Threads" ("Тредс"). Содан бері жеке және түрлі ансамбльдерде орындалатын соққы аспаптарына арналған онға жуық шығарма жазылды. Тағы бір бағыт – классикалық гитара, жеке және басқа аспаптармен бірге: "Semi Suite" ("Семи Сюит"), "With the Grain" ("Уит зе Грэйн") (концерт), "Partita" ("Партита") (гитара және соққы аспаптары). Алабама симфониясымен бірлескен жұмыс нәтижесінде бірнеше оркестрлік шығармалар дүниеге келді ("Shapeshifters" ("Шейпшифтерс"), "Imaginary Islands" ("Имаджинери Айлендс")). Конгресс кітапханасы және Линкольн орталығының камералық музыка қоғамы "The Long and Short of It" ("Зе Лонг энд Шорт оф ит") үрмелі квинтетіне, ал "Chamber Music America" ("Чембер Мьюзик Америка") "Janus Trio" ("Джанус Триo"), "Book of Memory" ("Бук оф Мемори") және "Sō Percussion" ("Соу Перкушн") үшін "Springs" ("Спрингс") триосына тапсырыс берді. 2004 жылғы мүйіз, скрипка және фортепианоға арналған "Etudes and Parodies" ("Этьюдтар мен пароди́ялар") триосы 2005 жылы Халықаралық мүйіз қоғамының сыйлығын жеңіп алды. Ланскидің аспаптық музыкасы Карл Фишер баспасында жарияланды. Оның компьютерлік музыкасының көп бөлігі, сондай-ақ көптеген аспаптық шығармалары Bridge Records ("Бридж Рекордс") таспасында қолжетімді.

Үйлесімділік

Ланскидің шығармаларының көп бөлігі негізінен тоналды. Жалпы алғанда, бұл оның питч тілінің көзге көрінетін бастапқы көзі хроматикалық немесе микротондық емес, диатоникалық шкала болып табылады. Ол дәстүрлі тоналды синтаксисті жиі пайдаланады. 1969–1972 жылдары ол Джордж Перльмен Перльдің 12 тондық тоналдылығын кеңейту бойынша жұмыс істеді, нәтижесінде Перльдің сол аттас кітабы жарық көрді. Бұл тәсіл негізінен симметриямен байланысты гармонияларды өлшеу және салыстыру үшін жаңа өлшемді орнатады. Ол Бартоктың кейбір музыкасына ұқсас. Ланскидің кейбір шығармалары, мысалы, фортепианоға арналған "Notes to Self" және екі фортепианоға арналған "It All Adds Up" осы тәсілді қолданады. Ланскидің аспаптық музыкасы көбінесе кеңейтілген орындаушылық техникалардан қашып жүреді. Ол компьютерлік музыкамен осы қанағаттандырылмайтын сезімін басып тастағанын жазады. Ланскидің ұзақ мерзімді қызығушылығы – музыка туралы музыка. Оның бұрынғы компьютерлік шығармаларының мысалдары – блюз гармоникасы туралы "Guy's Harp" және рок-н-ролл гитарасы туралы "Not So Heavy Metal". Жақындағы мысалдар: Машодан Скрябинге дейінгі музыкаға түсініктеме беретін "Book of Memory", 16 ғасырдың соңындағы би музыкасына негізделген "Ancient Echoes" және 17 ғасырдың контрапунктінен шабыттанған "Ricercare Plus".