Рэй Кристи: Ғалымның өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Американдық химик Рей Криста (8 наурыз 1900 жыл - 23 шілде 2005 жыл) – Манхэттен жобасына қатысқан американдық химик. 2004 жылы 104 жасында оқытушылық қызметтен зейнетке шыққанда, Криста Америкадағы сол кездегі ең қарт жұмысшы деп есептелді.

Өмірбаян

Крис 1916 жылы бұрынғы Мессия мектебін бітірді, қазір Мессия университеті, Дикинсон колледжін (Б. А., 1920) және Колумбия университетін (Ph. Д., 1925) бітірген. Крис Колумбия университетінде оқытушы-зерттеуші болып жұмыс істеді. 1925 жылдан 1941 жылға дейін ол мұғалім және зерттеуші болды. 1941 жылы ол Манхэттен жобасына қосылды және уран изотоптарын бөлудің маңызды алғашқы қадамын жасаған жетекші ғалымдардың бірі болды. 1945-1946 жылдары ол Манхэттен жобасының, Колумбия университеті тобының директоры болды, содан кейін Батыс Вирджиния штатының Чарльстон қаласындағы Union Carbide Corporation компаниясына алдымен көмірді гидрогенаттау зауытының менеджері, кейін Olefins бөлімінің ғылыми-зерттеу директоры болып кірді. 1959-1963 жылдары Нью-Йорк штатының Тарритаун қаласындағы Union Carbide Research Institute институтының директоры болды. Жақын әйелі, Дороти Ленхарт Крис қайтыс болғаннан кейін 1963 жылы ол ерікті оқытушылыққа көшті. Ерікті педагог ретінде Крис бүгінгі студенттерді, әсіресе ғылымға жатпайтын мамандықтарды, ғылым мен технологияның мәдениетке және қоршаған ортаға тигізетін әсерімен таныстыру миссиясын жүзеге асырды. 1963-1970 жылдары Дикинсон колледжінде сабақ берді. Ол көбінесе жоғары деңгейдегі химия курстарын оқытты. Дегенмен, оның сүйікті курсы ғылым тарихы болды; бұл ғылымға жатпайтын мамандықтарға арналған курс, онда ол "студенттерге қоршаған ортаның негізгі заңдарын түсінуге көмектесті". 1970 жылы Крис 70 жасқа толғандықтан міндетті түрде зейнетке шығу туралы заң күшін жойғаннан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1971 жылдан зейнеткерлікке шыққан 2004 жылға дейін ол академиялық мансабын Мессия университетінде жалғастырды. Ол көбінесе экологиялық химиядан сабақ берді және Экологиялық ғылымдар бағдарламасын дамытуға үлкен үлес қосты. Мессиядағы соңғы екі онжылдықта, 104 жасқа дейін, ол уытты металдарды өсімдіктердің сіңіруі және тірі өсімдіктерді қоршаған ортаны тазарту үшін пайдалану (фиторемедиация) бойынша тәжірибелер жүргізді. Бұл тәжірибелердің нәтижелері жиырма жеті ғылыми мақалада жарияланды және он халықаралық конференцияда баяндалды. Мессия университетінің ғылым тарихы профессоры Эдвард Б. Дэвис оның тарихтағы ең ескі жариялаған ғылыми зерттеуші болуы мүмкін деп санайды. Оның академиялық жетістіктері мен қартаюдың қиындықтарын жеңіп өтуі Американың үздік қарт жұмысшысы (2002), PBS телеарнасының "Тірі ғасыр" сериясының "Өмір бойы ұстаз және студент" атты эпизоды, "Фиторемедиацияның жүз жылдықтары" (International Journal of Phytoremediation, 2002) редакциондық мақаласы, сондай-ақ АҚШ және шетелдегі кең ауқымды баспасөз және теледидар материалдарымен танылды. Оның естеліктері "Listening to Nature: My Century in Science" (Seaburn Publications) 2005 жылы жарық көрді. Крис 2005 жылдың 23 шілдесінде Пенсильвания штатының Карлайл қаласында 105 жасында қайтыс болды.

Crist was a graduate of the former Messiah School (1916), now known as Messiah University, Dickinson College (B. A., 1920) and Columbia University (Ph. D., 1925). Crist joined the faculty at Columbia University where he was a teacher and researcher from 1925 to 1941. He joined the Manhattan Project in 1941 and was among the leading scientists who developed the critical initial step of the separation of uranium isotopes. He was director of the Manhattan Project, Columbia University Group, 1945 6, after which he joined the Union Carbide Corporation in Charleston, West Virginia, first as Manager of the Coal Hydrogenation Plant, and then as Director of Research of the Olefins Division. Between 1959 and 1963, he was Director of the Union Carbide Research Institute at Tarrytown, New York. Crist turned to volunteer teaching in 1963, following the death of his beloved wife, Dorothy Lenhart Crist, formerly of New Cumberland. As a voluntary educator, Crist pursued his mission of introducing today's students, especially non science majors, to the impact of science and technology on culture and the environment. From 1963 1970, he taught at Dickinson College. There, he taught mostly upper level chemistry courses. However, his favorite course was on the history of science; it was a course for non majors where he "helped students to understand some of the basic laws of the natural world around them." In 1970, Crist was forced to resign due to the since repealed mandatory retirement age of 70. From 1971 until his retirement in 2004, he continued his academic career at Messiah University. He taught mostly environmental chemistry and was a major force behind the development of the Environmental Sciences program. During the final two decades of his work at Messiah, up to the age of 104, he worked on experiments involving adsorption of toxic metals by plant material and the use of living plants for purifying the environment (phytoremediation). The results of these experiments appeared in twenty seven journal articles and were reported at ten international conferences. Messiah professor of the history of science Edward B. Davis believes that he may have been the oldest publishing research scientist in history. His academic achievements and his overcoming the challenges of aging were recognized by numerous events and awards such as America's Outstanding Older Worker (2002), the PBS series The Living Century in the episode "A Teacher and Student for Life", and the editorial "Phytoremediation's Centenarian" (International Journal of Phytoremediation, 2002), as well as extensive additional press and television coverage both in the United States and abroad. His memoir Listening to Nature: My Century in Science (Seaburn Publications) appeared in 2005. Crist died in Carlisle, Pennsylvania on July 23, 2005, at the age of 105.