Роберт Райли: Алабаманың бұрынғы губернаторы

Кіріспе

2003 жылдан 2011 жылға дейін Алабама штатының губернаторы

Роберт Ренфро Райли (3 қазан 1944 жылы туған) – 2003 жылдан 2011 жылға дейін Алабама штатының 52-ші губернаторы қызметін атқарған, зейнеткерлікке шыққан американдық саясаткер және бизнесмен. Республикалық партия мүшесі, ол 1997 жылдан 2003 жылға дейін Алабама штатының 3-ші округінен АҚШ Конгресінің өкілі болды.

Ерте өмір, білім және алғашқы мансап

Райли Алабама штатының Ашленд қаласында, Клей округінің шағын қаласында дүниеге келді, онда оның отбасы алты буын бойы мал шаруашылығымен және егіншілікпен айналысты. Райли Алабама университетінде оқыды, онда ол Phi Kappa Sigma студенттік бауырластығының мүшесі болды және бизнес-администрациясы бакалавры дәрежесін алды. 1996 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайлануға дейін Райли бірнеше кәсіпорынды басқарған. Ол автосалон мен көлік компаниясының иесі болды, сондай-ақ мал өсіруші, коммерциялық және тұрғын үйлерді сатумен айналысатын агент болды.

АҚШ-тың Өкілдер палатасы

Райли алғаш рет 1996 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайланды, демократтық қарсыласы, мемлекеттік сенатор Т. Д. "Тед" Литтл (Оберн) және либертариан Джон Софоклды жеңіп алды. Бұл оның сайлауға тұңғыш рет қатысуы еді. Ол 6 мыңнан астам дауыспен жеңіске жетіп, Алабама штатының 3-аймағынан Реконструкция кезеңінен бері сайланған екінші республикашыл атанды. Алғашқысы – Гленн Эндрюс, ол 1965 жылдан 1967 жылға дейін, бұл округ 4-округ ретінде танылған кезде, осы өкілдік қызметін атқарған. Райли 1998 жылы демократ Джо Тернемнен түгелдей 58 пайыз дауыс алып, бұрынғыдан аздап жеңіл қайта сайланды. 2000 жылы ол тек либертариандық кандидатпен ғана бақ сынасты.

2002 жылғы сайлау

Райли 2002 жылдың қарашасында Палатаға қайта сайлануға түспеді (мандаттардың шегін қолдаушы болғандықтан, ол өзіне үш мерзімдік шектеу қойды), оның орнына Алабама штатының губернаторы лауазымына кандидат болып тіркелді және демократ До́н Сигельманды шамамен 3000 дауыспен жеңіп, штат тарихындағы губернаторлық сайлаудағы ең шағын айырмашылықты көрсетті. Бұл нәтиже даулы болды, себебі алғашқы сайлау түніндегі дауыс санауы Сигельманның 2000-нан астам дауыспен жеңіске жеткенін көрсеткен.

Қабылдау рейтингілері

2005 жылдың 10 мамырында Райлидің қолдау деңгейі 36% құрады, ал оның жұмысына қарсы пікір білдіргендердің саны 52% болды. 2005 жылдың 20 қыркүйегіне қарай Райлидің қолдау деңгейі айтарлықтай өсіп, 58% құрады, ал қарсы пікір білдіргендердің саны 38% болды. Бұл өсімге жасалған талдау, бұл өзгерістің себебі халықтың Райлидің «Катрина» дауылға жасаған жауабын жақсы қабылдауынан болуы мүмкін екенін көрсетеді. 2006 жылдың 14 ақпанына қарай Райлидің қолдау деңгейі сәл төмендеп, 52% құрады, ал оның губернаторлық қызметіне қарсы пікір білдіргендердің саны 43% болды. 2006 жылдың тамызында оның қолдау деңгейі 62%-ға жетті, ал қарсы пікір білдіргендердің саны 35% болды.

Жоғарғы Сот

2003 жылы Алабама штатының саясаты ұлттық назарға ілікті, себебі Алабама Жоғарғы Сотының бас судьясы Рой Мур он қазынаның ескерткішін сот ғимаратының ротондасынан алып тастаудан бас тартты. Райли Мурды қолдаған, бірақ ақырында бұл дауға елеулі үлес қоспады. Райли Мурдың сот этикасы жөніндегі комиссиямен қызметтен алынуына кедергі келтіруге ештеңе істей алмайтынын мәлімдеді. Мур 2006 жылғы 6 маусымда өткен Республикалық партияның (GOP) алғашқы сайлауында Райлиге қарсы шықты.

Мүліктік салықтар

Мүліктік салықты бағалау Райлидің қарсыластары үшін үлкен науқандық мәселеге айналды. Олар Райлидің кіріс комиссары арқылы мүліктік салықты жыл сайын бағалауға бұйрық бергенін, бұл бұрынғы қалыптасқан төрт жылдық бағалау тәртібінен өзгеше екенін айтты. Мүліктің құны уақыт өте өсетіндіктен, бағалау жиілегіне сай мүлік иелерінің төлейтін салықтары да артады. Райлидің қарсыластары ол заң шығарушы орган мен халықтың дауысысыз салықты көтергенін мәлімдеді. Райли болса, ол тек заңның тілі мен адвокаттарының кеңесін орындап отырғанын айтады.

Бірінші түзету

Әкімшілігінің алғашқы жылында Райли "Бірінші түзетуді" ұсынды, ол штаттың салық жүйесіне қарқынды өзгерістер енгізер еді. Жоспар негізінен төменгі табыс шамасындағы азаматтарға табыс салығын төмендетуді көздеді, ал оны тұтыну, жылжымайтын мүлік және жоғары табыс шамасындағы табысқа салынатын салықтарды арттыру арқылы толықтыру жоспарланған. Бұл жоспар шешуге тырысқан мәселенің бірі – Алабама штатының салық жүйесінің сату салығына тым көп тәуелділігі, бұл штат бюджетін штаттың экономикасының жағдайына байланысты етеді. Жоспардың күтілетін нәтижесі – жылдық мемлекеттік кірістердің 1,2 миллиард долларға артуы. Жоспарға сондай-ақ жауапкершілікті арттыру реформалары да кірді, оның ішінде мұғалімдердің қызмет мерзіміне қатысты саясатты өзгерту, мектептерге жауапкершілікті күшейту және пайдасыз шығындарға тыйым салу. Бұл жоспар Алабама штатының студенттеріне колледжге оқуға стипендия беру және басқа да білім беру бастамаларын қаржыландыру есебінен де көзделген. Бұл жоспарды қолдау және қарсылық білдірушілер Алабама штатындағы дәстүрлі қарсы күштерден келді, бұл партиялық бағыттарына қарамастан орын алды. Оған бизнеске қолдау көрсететін ұйымдар, соның ішінде Алабама бизнес кеңесі мен көптеген сауда-өнеркәсіп палаталары, сондай-ақ Алабама білім беру қауымдастығы сияқты көрнекті білім беру ұйымдары қолдау көрсетті. Бұл жоспарды көп жылдар бойы Алабама штатының салық жүйесінде өзгерістерді іздеген көптеген коммерциялық емес ұйымдар да қолдады. Бұл ұйымдар Алабаманың білім беру және үкіметтік реформаларға инвестиция салу арқылы штаттың болашағына инвестиция салу мүмкіндігін көріп отырды. Райли бұл жоспарды христиандық терминдермен ұсынды, штаттың бұрыннан бар тіліне сүйене отырып, Алабама штатының салық жүйесі ең ауыр салық жүгін штаттың ең кедей азаматтарына салатынын дәлелдеді. Жоспарға қарсы шыққандардың қатарында Христиандық коалицияның Алабама бөлімшесі (жоспарды қолдаған ұлттық Христиандық коалициядан бөлініп) және Алабама фермерлер федерациясы (АЛФА) болды. Бұл жоспарға қарсы шыққандардың көптегені, оның ішінде аталған екі ұйым да, 2002 жылы Райлиді губернаторлыққа сайлауда қатты қолдаған. Бұл қарсыластар штаттық заң шығарушы органды сынап, жоспарлардың күрделілігін пайдаланып, штат азаматтарына салықтар көтеріледі деп мәлімдеді. Жоспарды қолдаушылар Алабама тұрғындарының көпшілігі үшін жалпы салық жүктемесі төмендейтінін көрсететін зерттеулерге назар салса, сауалнамалар көрсеткендей, көптеген азаматтар ұсынылған жылжымайтын мүлік салығының өсуіне байланысты, жеке салықтары жоспар бойынша артады деп сенді. 2003 жылдың 9 қыркүйегінде дауыс берушілер "Бірінші түзетуді" 68% қарсылықпен қабылдамады. Райлидің "Бірінші түзетуі" Алабама сайлаушылары тарапынан қабылдамағанмен, ол оған ұлттық деңгейде танымалдылық әкелді. Штаттың қаржылық дағдарысын шешудегі көшбасшылығы үшін губернатор Райли 2003 жылы "Governing" журналының "Жылдың мемлекеттік қызметкері" атанды, ал "Time" журналы оны елдің "ең батыл саясаткерлерінің" бірі деп атады. Бұл жоспардың үстемдікпен қабылдамауы Райлиді өз базасындағы араздықтарды жоюға және "Бірінші түзетуде" көзделген кең ауқымды салықты арттырусыз кейбір реформаларды жүзеге асыруға мәжбүр етті. Ұсыныстың кейбір бөліктері қабылданды, мысалы, Алабама штатындағы ең төменгі салық шегін көтеру бойынша жұмыстар атқарылды.

In the first year of his administration, Riley proposed "Amendment One", which would have made swift changes to the state's tax system. The plan essentially consisted of income tax breaks for lower brackets, offset by various tax hikes on consumption, property and income from higher brackets. Part of the problem that this plan sought to address was the strong dependence the Alabama tax system placed upon sales tax, which makes the state budget dependent upon the economy in the state. The plan was estimated to yield an overall state revenue increase of $1.2 billion per year. The plan also included accountability reforms, including changes to teacher tenure policies, accountability for school systems, and bans on pass through pork. This plan also included provisions for a scholarship program for Alabama students to attend college and funding of other education initiatives. Both support and opposition to this plan came from traditionally opposing forces in Alabama, crossing party lines. This included support from pro business organizations, including the Business Council of Alabama and many Chambers of Commerce, as well as prominent education organizations, including the Alabama Education Association. Other progressively minded non profit groups supported this plan, including many organizations that had sought changes in the Alabama tax system for many years. These organizations saw this as an opportunity for Alabama to invest in the future of the state through investments in education and governmental reforms. Riley also presented this plan using Christian terms, building upon language already present in the state to argue that the Alabama tax system placed the heaviest burden upon the poorest citizens of the state. Opponents to the plan included the Alabama chapter of the Christian Coalition (splitting with the national Christian Coalition who endorsed the plan), and the Alabama Farmers Federation (ALFA). A number of those who opposed this plan, including both organizations mentioned, had strongly supported Riley for governor in 2002. These opponents based a campaign upon a criticism of the state legislature and used the complexity of the plans to claim that taxes would go up on people in the state. While proponents had pointed to studies of the plan showing the majority of Alabamians seeing a lower overall tax burden, polls indicated that most citizens likely influenced by the proposed property tax increase believed their personal taxes would be higher under the plan. Amendment One was rejected by voters on September 9, 2003, with 68% opposed. While Riley's Amendment One was soundly rejected by Alabama voters, it did gain him national recognition. For his leadership in addressing the state's fiscal crisis, Governor Riley was named the "Public Official of the Year" by Governing magazine in 2003, and Time magazine hailed him for being one of the nation's "most courageous politicians". The overwhelming rejection of this plan forced Riley to mend fences within his own base and seek to do some reforms without the broad tax increases that Amendment One sought. Some parts of the proposal have been enacted, such as efforts to raise the minimum tax threshold in Alabama.

Өнеркәсіптік даму

Райли Алабама штатындағы экономикалық дамуға көмектескенін мәлімдеді. Райли Airbus компаниясының бас компаниясы EADS-тың Мобил қаласында авиациялық инженерлік кешенін ашуына тоқталды, EADS болашақ келісімдерді қолға айналдырса, бұл кешен ұшақ құрастыру зауытына айналуы мүмкін. Райлидің сыншылары Райлидің бұрынғы басшылардың табыстарын қайталамай келгенін айтады, мысалы, Сигельманның басшылығымен Hyundai зауыты табысты түрде тартылған, сондай-ақ Джим Фолсом-младшийдің автомобиль өндіріс зауыттарын қамтамасыз етудегі жетістіктері. Атап айтқанда, Kia 2006 жылдың наурыз айында Грузияда зауыт салуды жариялағанда, Райли Алабама штатының зауытқа басты ұсыныс жасауға тырыспағаны үшін Сигельманнан сын естіді. Райлидің басшылығымен Алабама штатындағы жұмыссыздық деңгейі 2003 жылдың қаңтар айында Райли қызметке келгендегі 5,3%-дан 2006 жылдың наурыз айында 3,3%-ға дейін төмендеді. Бұл көрсеткіш 1976 жылдан бері статистика есептеле бастағаннан бергі ең төменгі көрсеткіш және елдегі ең төменгі көрсеткіштердің біріне жатты.

Абрамофф жанжалы

2005 жылдың қараша айында Райли Джек Абрамофф ісімен байланыстырылды, оның бұрынғы Конгресс баспасөз хатшысы Майкл Сканлон бұл мәселе бойынша сөз байласуға қатысқаны үшін кінәлі екенін мойындады. Сонымен қатар, Райли Конгрессмен болып жұмыс істеген кезде АҚШ Отбасылық Желісі атынан Алабама штатындағы казино бизнесін кеңейтуге қарсы хатқа қол қойғандығы белгілі болды. АҚШ Отбасылық Желісі Абрамоффтың жасырын ұйымы екені және оны Миссисипи Шоктау үндістерінің тобы қаржыландырғандығы, ал олар өздері бәсекелес казиноларды басқарғандығы анықталды. Райли бұл қаржыландырудың көзін білмейтінін мәлімдеді.

2006 жылғы сайлау

Райли демократ вице-губернаторы Люси Бакслиді оңай жеңіп, оның қолдау рейтингісі қайта өсті.

Экономика

2007 жылдың сәуір айында жұмыссыздық деңгейі қайтадан 3,3%-ға жетті. Алайда, Алабама штатының Өнеркәсіптік қатынастар департаменті ұсынған соңғы еңбек статистикасы губернатор Райли басшылығымен Алабама штатының жұмыссыздығы 2009 жылдың ақпан айында маусымдық түзетулермен 8,4%-ға дейін үш есеге жуық өскенін көрсетті. 2009 жылдың қаңтар және ақпан айларында маусымдық түзетулермен және түзетілмеген көрсеткіштер 7,8–8,9% аралығында болды. Губернатор Райли басшылығымен Алабама штатының жұмыссыздығы өсуін жалғастырды, ал Алабама штатының Өнеркәсіптік қатынастар департаментінің директоры Том Суртис 2009 жылдың 19 маусымында жариялаған баспасөз хабарламасында Алабама штатының мамыр айындағы жұмыссыздық деңгейі 9,8%-ға дейін өскенін, бұл сәуір айындағы 9,0%-дан жоғары екенін және Алабама штатының соңғы 25 жылдағы ең жоғары жұмыссыздық деңгейі екенін мәлімдеді. Сыншылар соңғы жағдайлардың ұлттық экономиканың жаңаруының салдары екенін айтты және Райли басшылығымен Алабама штатының мыңдаған тарихи тоқыма жұмыстарының жоғалғанын көрсетті. Дегенмен, Райли басшылығымен штат төрт жыл қатарынан Southern Business and Development журналымен «Жыл штаты» деп танылды және бәсекеге қабілеттілік, жұмыс орындарын құру және экономикалық даму салаларында басқа да марапаттар алды. Басқа да наградалардың ішінде, Worldwide Interactive Network Алабама штатының Еңбек күшін дамыту кеңсесін АҚШ-тағы №1 қызметкерлерді дамыту агенттігі деп атады, ал Expansion Management журналы Алабаманың Өнеркәсіптік даму оқытуын жұмыс күшін дамыту бағдарламалары арасында №1 деп бағалады. Райлидің Алабама туризм және саяхат бюросы Ұлттық мемлекеттік туризм директорлары кеңесінің жылдық Меркурий сыйлығын «Алабама тағамдары жылы» кампаниясы үшін алды, ол елдегі ең үздік туристік кампания деп танылды. 2007 жылдың мамыр айында Райли ThyssenKrupp компаниясы Алабама штатының Мобил қаласының солтүстігінде 4,2 миллиард долларлық заманауи болат зауытын салмақ екенін хабарлады. Бұл Алабама тарихындағы ең ірі экономикалық жаңалық және АҚШ тарихындағы ең ірі корпоративтік жоба. Қазіргі кезде жұмыс істеп тұрған зауытта 2700 адам жұмыс істейді.

Ашықдық

Ашық үкімет құру жоспарының аясында Райли губернатордың веб-сайтына губернатордың резервтік қорынан ай сайынғы шығыстарды және барлық мемлекеттік ұшақтардың тоқсандық ұшу тізілімдерін жариялады.

Өлім жазасы

Губернатор ретінде Райли Алабама штатында 25 адамды атқарылуға жіберді, бұл 1983 жылдан бері оның барлық ізашарларынан көп (Алабама штатындағы өлім жазасы туралы қараңыз).

Құлдық үшін ақталу

2007 жылы Райли штаттың құлдыққа байланысты келтірген өкінішін білдіретін және заң шығарушы орган қабылдаған қаулыға қол қойды.

2012 жылғы президенттік болжамдар

The Washington Times газетінің редакциялық мақаласы және 2009 жылдың 13 тамызында газетте жарияланған, Боб Райлиді 2012 жылғы президенттікке мүмкін үміткер ретінде ашық түрде қолдайтын жеке мақала губернатордың атын бірден мүмкін үміткерлердің саяси аренасына енгізді, штат және ұлттық БАҚ бұл жаңалықты қуып жете бастады. Губернатор Райли сол күні берген сұхбатында болашақта президенттікке түсуді қарастырмағанын мәлімдеді. 2011 жылдың 2 ақпанында «Бирмингем Ньюс» және «Декатур Дейли» газеттері де Райлидің президенттікке түсуді ойластырып жатқаны туралы хабарлар жариялады. Нәтижесінде, Райли сайлауға қатыспады.

Жеке өмір

Райли бұрынғы Патси Адамсқа үйленген, ол да Клей округінен. Райлилердің төрт баласы бар: Роб, Дженис, Минда және Крисалин. 2001 жылдың тамызында Райлилердің ақылды қызы және науқанның қаржы жинаушысы Дженис қайтыс болды. Райлилердің үш немере қызы мен үш немере ұлы бар. Ол Phi Kappa Sigma студенттік қауымының мүшесі. 2011 жылдың 26 маусымында Райли Харли Дэвидсон мотоциклімен Аляскадағы Далтон тас жолында апатқа ұшырап, ауыр жарақат алды.