Кіріспе
Мереология (грекше μέρος 'бөлік' (тамыр: μερε , mere , 'бөлік') және жұрнағы логия, 'зерттеу, талқылау, ғылым') – бұл бөлік пен тұтас арақатынастарын философиялық зерттеу, сондай-ақ бөліктену қатынастары деп аталады. Метафизиканың бір саласы ретінде мереология бөліктер мен олардың құрамы арасындағы байланыстарды зерттейді, жүйе ішінде компоненттердің қалай өзара әрекеттесетінін қарастырады. Бұл теорияның тамыры ежелгі философияда, Платон, Аристотельдің және кейінгі ортағасырлық және Ренессанс дәуірінің ойшылдары Томас Аквинский мен Джон Дунс Скоттың маңызды үлесімен байланысты. Мереология 20-ғасырда поляк логигі Станислав Лесневскийдің пионерлік еңбектері арқылы ресми түрде мойындалды. Ол оны логика мен математиканың кең ауқымды шеңберінің бір бөлігі ретінде ұсынды және «мереология» терминін енгізді. Теориялық негіздеме әлі де ықпалды. Ұзақ уақыт бойы көптеген философтар мен математиктер мереологияны жиынтық теориясын жоққа шығарумен тең деп қарап, одан қашып жүрді. Гудман да номиналист болды, ал оның әріптесі Ричард Милтон Мартин 1941 жылдан бастап өзінің мансабының барысында жеке тұлғалардың калькулясының бір түрін қолданды. Мереология бойынша алғашқы жұмыстардың көптегені жиынтық теорияның онтологиялық тұрғыдан күмәнді екендігіне және Оккамның қырғышы әлем мен математика теориясындағы постулаттар санын азайтуды талап ететініне күмәнмен туды. Мереология объектілердің «жиынтықтары» туралы сөздерді объектілердің «қосындылары» туралы сөздермен алмастырады, объектілер тұтастың құрамына кіретін әртүрлі нәрселерден басқа ештеңе емес. Көптеген логиктер мен философтар осы мотивацияларды мынадай себептермен қабылдамайды: Олар жиынтықтардың онтологиялық тұрғыдан күмәнді екенін жоққа шығарады; Оккамның қырғышы жиынтықтар сияқты абстрактілі объектілерге қолданылғанда күмәнді принцип немесе жай ғана жалған; Мереологияның өзі жаңа және онтологиялық тұрғыдан күмәнді ұғымдарды, мысалы, бірігуді көбейтуге кінәлі. Математиканы жиынтық теорияны пайдаланбай құруға жасалған әрекеттердің шолуы үшін Burgess and Rosen (1997) еңбегін қараңыз. 1970-ші жылдары, ішінара Эберлдің (1970) еңбегінің арқасында, мереологияны жиынтықтарға қатысты онтологиялық көзқарасынан тәуелсіз қолдануға болатыны біртіндеп түсінілді. Бұл түсінік мереологияның «онтологиялық тазалығы» деп аталады. Бұл тазалық мереологияның екі эквивалентті тәсілмен формальдастырылуынан туындайды: жиынтықтардың ғаламшары бойынша ауқымды сандық айнымалылар; бір ғана еркін айнымалысы бар схемалық предикаттар. Мереология жиынтық теориясын жоққа шығарумен тең емес екендігі анықталғаннан кейін, ол формальды онтология мен метафизиканың пайдалы құралы ретінде кеңінен қабылданды. Жиынтық теориясында синглтон – бұл (бос емес) тиісті бөліктері жоқ «атомдар»; егер жиынтықтар бірлік жиынтықтарынан құрылмаса, көптеген адамдар жиынтық теориясын пайдасыз немесе үйлесімсіз («жақсы негізделмеген») деп санайды. Жеке тұлғалардың калькулясы объектінің тиісті бөліктері болмаса, онда ол «атом» немесе атомдардың мереологиялық қосындысы болуы керек деп есептелді. Алайда Эберл (1970) «атомдар» жоқ жеке тұлғалардың калькулясын қалай құруға болатынын көрсетті, яғни әр объектінің «тиісті бөлігі» бар (төменде анықталған), сондықтан ғалам шексіз. Мереология аксиомалары мен стандартты Зермело-Франкель жиынтық теориясының (ZF) арасындағы ұқсастықтар бар, егер Бөліктену жиынтық теориясындағы кіші жиынға ұқсас деп қарастырылса. Мереология мен ZF арасындағы қарым-қатынас туралы, сондай-ақ Бунттың (1985) еңбегін қараңыз. Мереологияны талқылаған қазіргі кездегі өте аз жиынтық теоретиктерінің бірі – Поттер (2004). Льюис (1991) одан әрі барып, бірнеше онтологиялық болжамдармен және көптік сандық есептеумен, сондай-ақ синглтон туралы жаңа ойлармен толықтырылған мереологияның белгілі бір жеке тұлғаның басқа жеке тұлғаның бөлігі де, кіші жиынтығы да бола алатын жүйені құрайтынын көрсетті. Жиынтық теориясының әртүрлі түрлері алынған жүйелерде түсіндірілуі мүмкін. Мысалы, ZFC аксиомалары кейбір қосымша мереологиялық болжамдарды ескере отырып дәлелденуі мүмкін. Форрест (2002) Льюистің талдауын қайта қарастырып, алдымен CEM-ді жалпылауды тұжырымдайды, оны «Хейтинг мереологиясы» деп атайды, оның жалғыз логикалық емес примитиві – Тиісті Бөлік, транзитивті және антирефлексивті деп санайды. Әр жеке тұлғаның өзіндік бөлігі болып табылатын «жасанды» нөлдік жеке тұлға бар. Екі схема әр тордың қосылысы бар екенін (торлар толық) және бұл кездесу қосылу арқылы таралады деп мәлімдейді. Осы Хейтинг мереологиясының негізінде Форрест псевdosets теориясын құрады, ол жиынтықтардың барлық мақсаттарына жеткілікті.
Mereology (from Greek μέρος 'part' (root: μερε , mere , 'part') and the suffix logy, 'study, discussion, science') is the philosophical study of part whole relationships, also called parthood relationships. As a branch of metaphysics, mereology examines the connections between parts and their wholes, exploring how components interact within a system. This theory has roots in ancient philosophy, with significant contributions from Plato, Aristotle, and later, medieval and Renaissance thinkers like Thomas Aquinas and John Duns Scotus. Mereology gained formal recognition in the 20th century through the pioneering works of Polish logician Stanisław Leśniewski, who introduced it as part of a comprehensive framework for logic and mathematics, and coined the word "mereology". the theoretical framework continues to be influential. For a long time, nearly all philosophers and mathematicians avoided mereology, seeing it as tantamount to a rejection of set theory. Goodman too was a nominalist, and his fellow nominalist Richard Milton Martin employed a version of the calculus of individuals throughout his career, starting in 1941. Much early work on mereology was motivated by a suspicion that set theory was ontologically suspect, and that Occam's razor requires that one minimise the number of posits in one's theory of the world and of mathematics. Mereology replaces talk of "sets" of objects with talk of "sums" of objects, objects being no more than the various things that make up wholes. Many logicians and philosophers reject these motivations, on such grounds as:
They deny that sets are in any way ontologically suspect
Occam's razor, when applied to abstract objects like sets, is either a dubious principle or simply false
Mereology itself is guilty of proliferating new and ontologically suspect entities such as fusions. For a survey of attempts to found mathematics without using set theory, see Burgess and Rosen (1997). In the 1970s, thanks in part to Eberle (1970), it gradually came to be understood that one can employ mereology regardless of one's ontological stance regarding sets. This understanding is called the "ontological innocence" of mereology. This innocence stems from mereology being formalizable in either of two equivalent ways:
Quantified variables ranging over a universe of sets
Schematic predicates with a single free variable. Once it became clear that mereology is not tantamount to a denial of set theory, mereology became largely accepted as a useful tool for formal ontology and metaphysics. In set theory, singletons are "atoms" that have no (non empty) proper parts; many consider set theory useless or incoherent (not "well founded") if sets cannot be built up from unit sets. The calculus of individuals was thought to require that an object either have no proper parts, in which case it is an "atom", or be the mereological sum of atoms. Eberle (1970), however, showed how to construct a calculus of individuals lacking "atoms", i. e., one where every object has a "proper part" (defined below) so that the universe is infinite. There are analogies between the axioms of mereology and those of standard Zermelo–Fraenkel set theory (ZF), if Parthood is taken as analogous to subset in set theory. On the relation of mereology and ZF, also see Bunt (1985). One of the very few contemporary set theorists to discuss mereology is Potter (2004). Lewis (1991) went further, showing informally that mereology, augmented by a few ontological assumptions and plural quantification, and some novel reasoning about singletons, yields a system in which a given individual can be both a part and a subset of another individual. Various sorts of set theory can be interpreted in the resulting systems. For example, the axioms of ZFC can be proven given some additional mereological assumptions. Forrest (2002) revises Lewis's analysis by first formulating a generalization of CEM, called "Heyting mereology", whose sole nonlogical primitive is Proper Part, assumed transitive and antireflexive. There exists a "fictitious" null individual that is a proper part of every individual. Two schemas assert that every lattice join exists (lattices are complete) and that meet distributes over join. On this Heyting mereology, Forrest erects a theory of pseudosets, adequate for all purposes to which sets have been put.
Математика
Гуссерл математиканың жиынтық теориядан гөрі, тұтас-бөлік қатынастарына негізделуі мүмкін немесе қажет деп ешқашан айтқан емес. Лесневский саналы түрде өзінің мереологиясын математиканың негізі ретінде жиынтық теорияға балама ретінде жасады, бірақ толыққанды жазып шығармады. Гудман мен Куин (1947) жеке тұлғалардың есебін пайдаланып, натурал және нақты сандарды дамытуға тырысты, бірақ көбінесе сәтсіз болды; Куин бұл мақаланы өзінің "Таңдалған логикалық еңбектерінде" қайта басып шығармады. Өмірінің соңғы онжылдығында жарық көрген кітаптарының бірнеше тарауында Ричард Милтон Мартин Гудман мен Куиннің 30 жыл бұрын тастап кеткен жұмысын аяқтауға кірісті. Мереологияда математиканы негіздеуге жасалған әрекеттердің үнемі қайталап тұратын мәселесі – реттелген жұптың жиынтық теориялық анықтамаларынан бас тартып, қатынастар теориясын қалай құру. Мартин Эберленің (1970) қатынастық жеке тұлғалар теориясы осы мәселені шешті деп санайды. Топологиялық шекаралар мен байланыс ұғымдарын мереологиямен біріктіруге болады, нәтижесінде мереотопология пайда болады; Casati and Varzi (1999: 4, 5-тараулар) қараңыз. Уайтхедтің 1929 жылғы "Процесс және шындық" еңбегінде көптеген бейресми мереотопологиялық тұжырымдар бар.
Табиғи тіл
Бунт (1985) табиғи тілдің семантикасын зерттей келе, мереологияның масса-саны айырмашылығы және етістік жолы сияқты құбылыстарды түсінуге қалай көмектесетінін көрсетеді. Бірақ Николас (2008) осы мақсат үшін басқа логикалық жүйе, яғни көптік логикасын қолдану керек деп санайды. Сонымен қатар, табиғи тіл көбінесе "бөлігі" сөзін мағынасы белгісіз түрде қолданады (Simons 1987 бұл мәселені кеңінен талқылайды). Осыдан, белгілі бір табиғи тілдік тіркестерді мереологиялық предикаттарға қалай аударуға болатыны белгісіз болып қалады. Мұндай қиындықтардан қашу үшін мереологияны математика мен табиғаттану ғылымдарымен шектеу қажет болуы мүмкін. Мысалы, Касати мен Варци (1999) мереологияның қолданылу аймағын физикалық объектілермен ғана шектейді.
Метафизика
Метафизикада бөлшектер мен бүтіндіктерге қатысты көптеген мазасыз сұрақтар туындайды. Бір сұрақ құрау және сақталуға, екіншісі құрастыруға қатысты.
Мереологиялық құрамы
Метафизикада мереологиялық құралымға қатысты бірнеше мәселелер бар, яғни бүтінді құрайтын нәрсе. Бөлшектер мен бүтін туралы сұрақтар әлі де бар, бірақ бүтінді құрайтын бөлшектерді қарастырудың орнына, нәрсе қандай материалдардан жасалғанына баса назар аударылады, мысалы, қоладан жасалған мүсіндегі қола. Төменде философтар құралымды талқылау үшін пайдаланатын екі негізгі мәселе келтірілген. Тесейдің кемесі: Қысқаша айтқанда, мәселе былай тұрады. Тесейдің кемесі деп аталатын кеме бар. Уақыт өте келе, кемедегі тақтайлар шіри бастайды, сондықтан біз оларды алып тастап, үйіп қоямыз. Бірінші сұрақ: жаңа тақтайлардан жасалған кеме, барлық ескі тақтайлары бар кемемен бірдей ме? Екіншіден, егер біз Тесейдің кемесінен барлық ескі тақтайларды пайдаланып кемені қайта құрастырсақ, және сонымен қатар, уақыт өте келе ескі, шіри бастаған тақтайларды алмастыру үшін бірінен соң бірі қосылған жаңа тақтайлардан жасалған кемеміз болса, қай кеме Тесейдің нағыз кемесі? Мүсін және саз: Шамамен, мүсінші саздан мүсін жасауды шешеді. t1 уақытында мүсіншіде саздың кесегі болады. t2 уақытында көптеген манипуляциялардан кейін мүсін пайда болады. Сұрақ: Саздың кесегі мен мүсін сан жағынан бірдей ме? Егер солай болса, қалай және неліктен? Құралым көбінесе тұрақтылыққа қатысты көзқарасқа әсер етеді: объект кез келген бөліктерінің (материалдарының) өзгеруі немесе алынып тасталуы жағдайында уақыт өте келе қалай сақталады, мысалы, жасушаларын жоғалтқан, бойының ұзындығын, шашының түсін, естеліктерін өзгерткен адамдар, бірақ біз бүгін туған кездегідей адамбыз делінеді. Мысалы, Тед Сидер бүгін туғандағыдай, ол тек өзгерді. Бірақ Тед бүгін болған кейбір бөліктері оның туған кезде болмаса, бұл қалай мүмкін? Организмдердің уақытқа төзуі мүмкін бе? Егер солай болса, қалай? Бұл сұраққа жауап беруге тырысатын бірнеше көзқарас бар. Кейбір көзқарастар келесідей (ескеріңіз, басқа да көзқарастар бар): (а) Құралымдық көзқарас. Бұл көзқарас бірге өмір сүруді қабылдайды. Яғни, екі объект бірдей материяны бөліседі. Осыған сәйкес, уақыт бөліктері болмайды. (b) Мереологиялық эссенциализм, яғни бар болатын жалғыз объекттер – бөлшектерімен анықталатын материяның мөлшері. Материя алынса (немесе форма өгерсе) объект сақталады, бірақ егер материя жойылса, объект өмір сүруін тоқтатады. (c) Басым түрлер. Бұл көзқарас іздеудің қай түрдің басым екендігімен анықталатынын айтады; олар бірге өмір сүруді қабылдамайды. Мысалы, саз мүсінге тең емес, өйткені олар әртүрлі "түрлер". (d) Нигилизм – бұл жайдан басқа ешқандай объектінің жоқ екенін, сондықтан тұрақтылық мәселесі де жоқ екенін білдіреді. (e) 4 өлшемділік немесе уақыт бөліктері (пердурантизм немесе эксдурантизм деп те аталуы мүмкін), бұл уақыт бөліктерінің жиынтығы тығыз байланысты екенін көрсетеді. Мысалы, екі жолдың бірігуі, уақыт және кеңістік тұрғысынан, бір жолға айналады, өйткені олардың бір бөлігі ортақ. (f) 3 өлшемділік (эндурантизм деп те аталуы мүмкін), онда объект толыққанды түрде болады. Яғни, тұрақты объект сандық сәйкестігін сақтайды.
(a) Constitution view. This view accepts cohabitation. That is, two objects share exactly the same matter. Here, it follows, that there are no temporal parts. (b) Mereological essentialism, which states that the only objects that exist are quantities of matter, which are things defined by their parts. The object persists if matter is removed (or the form changes); but the object ceases to exist if any matter is destroyed. (c) Dominant Sorts. This is the view that tracing is determined by which sort is dominant; they reject cohabitation. For example, lump does not equal statue because they're different "sorts". (d) Nihilism—which makes the claim that no objects exist, except simples, so there is no persistence problem. (e) 4 dimensionalism or temporal parts (may also go by the names perdurantism or exdurantism), which roughly states that aggregates of temporal parts are intimately related. For example, two roads merging, momentarily and spatially, are still one road, because they share a part. (f) 3 dimensionalism (may also go by the name endurantism), where the object is wholly present. That is, the persisting object retains numerical identity.
Мереологиялық құрамы
Философтар қарастыратын бір мәселе – қайсысы негізгі: бөліктер, тұтас немесе екеуі де емес? Тағы бір маңызды мәселе – арнайы құрастыру мәселесі (SCQ): кез келген X үшін, X-тер Y құрауы қашан орын алады? Бұл мәселе философтарды үш түрлі бағытта ойға жетеледі: нигилизм, әмбебап құрастыру (UC) немесе орташа көзқарас (шектелген құрастыру). Бірінші екі көзқарас экстремалды саналады, себебі біріншісі құрастыруды жоққа шығарады, ал екіншісі кеңістікте бірін-бірі қиыстырмайтын кез келген объектілердің басқа объектіні құруына рұқсат береді. Орташа көзқарас құрастыруға «жоқ» немесе шексіз құрастыруға «иә» демей, SCQ-ны түсінуге тырысатын бірнеше теорияны қамтиды.
Негізгілік
Негізгілік мәселесімен айналысатын философтар бар. Яғни, неғұрлым фундаменталды онтологиялық тұрғыдан бөлшектер ме, әлде олардың құрамындағы бүтін ме? Бұл сұраққа бірнеше жауап бар, бірақ кең таралған болжамдардың бірі – бөлшектер негізгі. Яғни, бүтін өз бөліктерімен негізделген. Бұл – бағытталған көзқарас. Шаффер (2010) зерттеген тағы бір көзқарас – монизм, онда бөліктер бүтінмен негізделген. Шаффер тек менің денемді құрайтын бөліктер менің денемде орналасқан дегенді ғана білдірмейді. Керісінше, Шаффер бүкіл ғаламның әлдеқайда негізгі екенін және барлық нәрсе ғаламның бір бөлігі екенін айтады. Сонымен қатар, толық сәйкестік теориясы бар, ол бөліктер мен бүтіндіктер арасында иерархия немесе негізділік жоқ деп мәлімдейді. Керісінше, бүтіндер өз бөліктерімен бірдей (немесе оларға эквивалентті). Бүтіндер мен бөліктер сандық жағынан ерекшеленетін екі нысандық көзқарас та болуы мүмкін. Бұл теориялардың әрқайсысының артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Бұл теория, жан-жақты зерттелгенімен, өзінің мәселелеріне ие: ол тәжірибе мен ақылға сыймайды, атомсыз массамен үйлеспейді және кеңістік-уақыт физикасымен қолдау таппайды. Тағы да көптеген гипотезалар зерттеліп жатыр. Бұл теориялардың көптеген мәселелерінің бірі – олардың бұлыңғырлығы. Мысалы, "байланысқан" немесе "өмір" дегеннің мағынасы әлі де анық емес. Сондай-ақ, шектеулі құрастыруға қатысты жауаптарда да басқа мәселелер бар, олардың көпшілігі талқыланып отырған теорияға байланысты.