Кіріспе

Наварраның патшасы 1234 - 1253 жылдар аралығында. Теобальд I (ісп. тілінде; 30 мамыр 1201 – 8 шілде 1253), сондай-ақ Трубадур және Өлімнен кейін туған бала деп те аталады, туғаннан бастап Шампан графы (Теобальд IV ретінде) болды және 1234 жылдан бастап Наварра патшасы болды. Ол Барондардың крест жорығын бастады, трувер ретінде әйгілі болды және Наварраны билеген алғашқы француз еді.

Шампан регентшілігі

Трояда туған ол, Шампан графы Теобальд III және Наварра патшасы Санчо VI-ның кіші қызы, Наварра патшайымы Бланштің ұлы еді. Әкесі оның тууына бір аптадай уақыт қалғанда қайтыс болды, ал Бланш 1222 жылы Теобальд жиырма бірге толғанға дейін графтыққа регент ретінде билік етті. Ол белгілі трувер болған, көптеген әндері, оның ішінде музыкасы бар әндері де сақталған. Теобальдтың өмірінің бірінші жартысы түрлі қиындықтарға толы болды. Оның еміл Генрих II көптеген қарыз қалдырған, ал Теобальдтың әкесі қайтыс болғанда олардың бәрі төленбеген еді. Сонымен қатар, Теобальдтың мұрагерлік құқығын Генрихтің қызы Филиппа және оның күйеуі, Бриеннің графы Эрар I, Рамерупт графы, Шампанның ең беделді ақсүйектерінің бірі даулады. Эрар мен Филиппа арасындағы жанжал 1215 жылы Шампан мұрагерлік соғысы ретінде ашық соғысқа ұласты және Теобальд 1222 жылы ересек болғанға дейін шешілмеді. Ол сол кезде олардың құқықтарын үлкен сомаға сатып алды. Бірнеше жылдан кейін, 1234 жылы, ол Филиппаның үлкен әпкесі, Кипр патшайымы Алисаны сатып алуға тағы да көп ақша жұмсауға мәжбүр болды. 1222 жылғы келісім Теобальдтың проблемаларын толығымен шешпеді, себебі ол келесі жылдары Людовик VIII-ге қарсы шықты.

Тақпен қақтығыс

Ол ересек болғаннан кейін Теобальдтың жеке билігі бастапқыда бірқатар қиындықтармен ерекшеленді. Теобальд IV Франция королі Людовик VIII (1223–1226) пен жаңа король Франциядағы яһудилерге қатысты шектеу саясаты бойынша қақтығысқа түсті. 1223 жылғы 8 қарашада Людовик VIII өзінің «Яһудилер туралы» еңбегінде яһудилердің қарыздары бойынша үстеме ақысы енді жарамсыз деп жариялады (бірақ сонымен бірге үш жылдың ішінде капиталды яһудилерге қайтаруды бұйырды), яһудилерге тиесілі қарыздар тіркеліп, олардың феодалдарының бақылауына берілуі керек. Феодалдар содан кейін яһудилер үшін қарыздарды жинап алып, одан үлестеме алды. Жиырма алты барон Людовик VIII-нің жаңа шараларын қабылдады, бірақ Теобальд IV қабылдамады, өйткені ол яһудилермен келісімге келген болатын, ол салық арқылы қосымша кіріс алу үшін олардың қауіпсіздігіне кепілдік берді. Теобальд IV және оның анасы осы қосымша кіріске оның кәмелетке толмаған кезіндегі мұрагерлік соғысы кезінде сүйенді. Шампанның астанасы Тройда Раши бір ғасыр бұрын өмір сүрген, және Шампанда яһуди халқының өркендеуі жалғасты. Теобальд IV-нің Людовик VIII-нің яһудилерге қарсы жаңа қарсылық саясатын қабылдамауы екі адам арасындағы өсіп келе жатқан араздықтарды күшейтті. 1226 жылы Авиньонды қоршау кезінде, Альбигендік крест жорығының бір бөлігі ретінде корольмен келіспеушіліктерге байланысты Теобальд IV 40 күндік ең төменгі міндетті ғана орындап, содан кейін үйіне қайтты. Людовик VIII ол кеткеннен кейін көп ұзамай дизентериядан қайтыс болды, бұл кейбіреулерді Теобальд IV-ті сатқындыққа айыптауға итерді. Людовик VIII қайтыс болғаннан кейін Теобальдтың саяси жағдайы қиын болды: ол корольдың жорықтарында оны тастап кетті, оны улады деген қаңқулар тарады және ол Людовик IX-тың тәж кию рәсіміне қатысудан шеттетілді (оның орнына оның анасы Бланка барды). Кастилиялық Бланканың регенттігі басталғанда, ол француз короліне қарсы құйрық тістеуге қатысты, сонымен қатар Лузиньянның Хьюгосы мен Бретаньнің Пётр I-і де қатысты, және ол регентпен тығыз қарым-қатынас орнатты. Теобальд IV-нің Франция королі Людовик VIII-нің жесірі, Кастилияның регенті Бланкамен махаббатта екендігі туралы кең таралған қаңқулар пайда болды. Король Бланка мен Теобальд IV-нің әкесі Теобальд III-нің екеуі де Аквитаниялық Элеонораның немерелері болды. Теобальд пен Бланканың махаббатқа қатысты қаңқулары туралы алғаш хабарлаған шежіреші – Вендовердің Роджері. Вендовердің айтуынша, королеваға құмар болған Теобальд Авиньонды қоршау кезінде VIII Людовикті улауға тырысқан. Мэттью Париж француз аристократтары жас король Людовик IX-ты әкесінің өлімі үшін Теобальдқа дуэльге шақыруға итермелегенін, бірақ Бланка дуэльді тоқтатқандығын айтады. Теобальд IV сарайдағы ықпалы артып, Францияның басқа да ірі графтары наразылық білдірді. Мүмкін, королевамен қарым-қатынас туралы қаңқулар негізсіз болған, және соттағы оның орнына қызғанған басқа барондар таратыпты. Жалпы, басқа барондар мұрагерлік соғыстан күшейген Шампан графтығына қызғанышпен қарады, ол айналасындағы аймақтарға үлкен бәсекелес болып шықты. Қалай болғанда да, басқа наразы барондар 1229–1230 жылдары Шампаньге басып кірді. Иронияға орай, шабуылдағы одақтар мұрагерлік соғысы кезінде болған жағдайдан кері қайтылды: Бар графы Генрих II шығыстан Шампаньге шабуыл жасады, бұл Теобальд IV-ті Бар графтығына шабуыл жасау үшін Лотарингиямен одақтасуға итерді. Жойнвиллдің Симоны, мұрагерлік соғысы кезінде бүлікшілер тарапынан соғысқан, енді сыртқы қатерге қарсы Теобальд IV-пен одақтасып, Жойнвиллдің өзінің жерлерінің солтүстік шекарасында орналасқан Барды қиратуға көмектесті. Бар графтығымен болған қақтығыс Бургундияның күшті герцогтығын оңтүстіктен Шампаньге шабуыл жасауға итерді, оны герцог Иуг IV басқарды (оның әкесі Одо III, Наварраның Бланшаның адал одақтасы, 1218 жылы қайтыс болды). Бұл патшайым Бланканы қақтығыстың таралуын тоқтату үшін араласуға итерді. Теобальд IV шабуылшыларды кері қайтара алды, бірақ үлкен шығынға ұшырады. Шампан экономикасы осы екі ірі соғыстан, сондай-ақ Теобальд IV-нің әкесі мен ағасының крест жорығының қарыздарынан соншалықты сарқылып кетті, сондықтан Теобальд IV өзінің ата-бабалары Шампанға дейін шығысқа қарай кеңейгенге дейін Париждің батысындағы округтердің иелігін сатуға мәжбүр болды: Блуа, Сансер және Шатодун. 1229 жылғы шабуылдың басында Наварралық Бланка зейнетке шыққан Аргенсоль монастырында (табиғи себептермен) қайтыс болды, бұл да моральға үлкен соққы болды. Сонымен қатар, 1231 жылы Теобальд IV-нің екінші әйелі, Божоның Агнес кенеттен қайтыс болды, Теобальд IV-ті бес жасар қызы Бланкамен қалдырды. Бұл Шампанды ер балаға мұқтаж етті, бұл Теобальд IV-ті 1232 жылы Бурбонның Маргаритасына қайта үйленуге итерді. Жағдай 1233 жылы төмен нүктесіне жетті, Кіпр королевасы Алиса, Теобальд IV-нің кәмелетке толмаған кезіндегі мұрагерлік соғысты қайтадан бастауға ұсыныс жасады. Теобальд IV Алисаға оның талабынан бас тарту үшін төледі, бірақ бұл үлкен шығын оны одан да қарызға баттырды.

Наварраның билігі

Теобальд өзінің ағасы Санчо VII Наварраның орнына Наварра королі болды. Санчо қайтыс болған кезде Теобальд Памплонада болды және ол дереу мемлекеттік құқықтарды (фьюеростарды) растады. Бұл оның мүмкіндіктерін (қадір-қасиетін де ескеретін болсақ) едәуір арттырды, ал оның билік ету жылдары гөрі әлдеқайда тыныш және өркенді болды. 1229 жылы IV Теобальдпен қарым-қатынасы шиеленіскен Солтүстік Францияның феодалдары мен барондары оны жайлап қалды, себебі оның Наварраның жаңа патшасы ретіндегі беделі оған күшті үстемдік беретінін түсінді.

Ішкі және сыртқы саясат

Патша ретінде Теобальд Кастилия және Арагон тақтарымен, сондай-ақ Англия патшалығымен шарттар жасады. Ол үкіметтің көп бөлігін Шампан ақсүйектеріне сеніп тапсырды және Наварраны салық салу және қоғамдық тәртіпті сақтау функцияларына негізделген төрт жаңа округке бөлді. Ол Cartulario Magno-да заңды кодификациялауды бастады және бұрын жүйелі түрде жазылмаған, патшалықтың әртүрлі аймақтарында қолданылып келген баск дәстүрлеріне сәйкес сақталған Фуэро Генерал деп аталатын Наварра дәстүрлерін қағазға түсірді. Кастилияның қолдауын алу үшін ол қызы Бланшаны болашақ Альфонсо X-ке құдалады. Неке шарты бойынша Фердинанд III Леон Теобальдтың өмірі бойы Гипускоа жерлерін беруге келісті, бірақ Наварра монархтары ұзақ жылдар бойы талап еткен Алава жерлерін бермеді. Бірақ Гипускоа арқылы ол Кантабрия теңізіне тікелей қол жеткізе алатын еді. Дегенмен, бұл одақ іске аспады, себебі ол Наварраның Кастилияның вассалы ретінде қосылуына әкеп соғар еді. Келесі жылы Теобальд қызының күйеуін өзінің жақын серігі, крестоносшы Петр Дрюдің ұлы, Бретань герцогы Иоанн I-ге құдалады.

Барондардың крест жорығы

1239 жылы Теобальд крест жорығын бастап, Киелі жерге аттанды. Әскери тұрғыдан Барондардың крест жорығы аса сәнді болмаса да, бірнеше дипломатиялық жетістіктерге әкелді. Ол Аскалонға көшуден бұрын, ләззатты Аккрада (онда ол әйеліне өлең арнады) көп уақыт тойлап өткізді, содан кейін қамал салуды бастады. Крест армиясы Аскалонға жол тартқанда, Гю Бургундиялық, Генрих Барлық және Амори Монфорт бастаған 400 салт аттыдан тұратын жасақ Газадағы мұсылман күштерімен шайқасуға бел буды. Теобальдтың әскері оларды құтқаруға келгенше, жасақ жеңіліске ұшырады. Теобальд Дамаск пен Мысырдың Әйюбидтерімен келіссөздер жүргізді, олар сол кезде өзара келіспейтін еді. Соның нәтижесінде, ол олардың біреуімен (солтүстікте) екіншісіне (оңтүстікте) қарсы шарт жасады, осы арқылы Иерусалим Корольдігі Иерусалимді, сондай-ақ Бейт-Лехемді, Назаретті және Ғалилея аймағының көп бөлігін, Белфорт және Сапет сияқты көптеген тамплиерлер қамалдарын қайтарып алды. Ол египеттіктермен де бітімге келді. Кейбір дереккөздер Иордан өзені мен Жерорта теңізі арасындағы барлық жер крестшілердің қолына қайта келгенін айтады. Крест жорығының соңғы табысының қаншасы Теобальдтың ниетімен байланысты болғаны және қаншасы жай ғана сәттілік болғаны күмәнді. Ол 1240 жылдың соңында, Ричард Корнуолл келгенге дейін Палестинадан оралды, себебі ол жорықтың басшылығы мен бағыты туралы пікірталасқа қатысуды қаламады. Ол Еуропаға әкелген сыйлықтарының ішінде Дамаскіден әкелген "Провинс" аталған раушан гүлі (латынша rosa gallica 'officinalis', дәріхана раушаны) және оны "қолқабында" тасымалдаған; нағыз айқыштан бір бөлік; және, мүмкін, қазіргі шампанның маңызды құрамдас бөлігі болып табылатын Шардоне жүзімі болды.

Шіркеумен қақтығысы және соңғы жылдары

Теобальд өзінің билігінің қалған бөлігін Наварра мен Шампан арасында шалғынды. 1250 жылы Памплона епискобы Педро Хименес де Газолаз оны анафемаға салу үшін провинциялық синод өткізді, олар арасында келіспеушіліктер туды. Ол папалық трибуналдарға жауап беруден бас тартты, бірақ Папа Иннокентий IV оған патшалардың құқығын мойындады: оны тек Рим Папасы ғана анафемаға салады. Теобальд Шампанға көптеген сапарларының бірінен оралғанда Памплонада қайтыс болды. Ол Памплона соборында жерленді. Одан кейін үлкен ұлы Теобальд II, одан соң кіші ұлы Генрих I билікке келді.