Кіріспе

1862 жылы Теннесси штатындағы американдық азамат соғысы шайқасы. Батыс флотилиясы
| бірліктер2 = * Орталық Кентукки армиясы
Форт Генри гарнизоны
Форт Хейман гарнизоны
| күш1 = 15 000 7 кеме
| күш2 = 3 000–3 400 1 Ironclad ауыр зақымдалған
1 Ironclad орташа зақымдалған
48 адам қаза тапты және жараланды, оның ішінде Essex темір кемесінде 19 армия сарбазы
| зардап шеккендер2 = 79) Гранттың жоспары 6 ақпанда фортқа шабуыл жасау болды, сол уақытта Флаг-офицер Эндрю Хулл Фут басқаратын одақтың канонерлік кемелері де бірдей шабуыл жасады. Теңіз артиллериясының дәл және тиімді атысы, қатты жаңбыр және форттың нашар орналасуы, өзен суының көтерілуінен суға батуға жақын болғандықтан, оның командирі, бригада генералы Ллойд Тилгман, одақ әскері келгенге дейін Футке берілді. Форт Генридің тапсырылуы Теннесси өзенін Алабама шекарасынан оңтүстікке қарай одақтың кемелері үшін ашты. Форт тапсырылғаннан кейін, 6 ақпаннан 12 ақпанға дейін, одақтың шабуылдары темір кемелерді пайдаланып конфедерацияның кеме және теміржол көпірлерін жойды. 12 ақпанда Грант әскері Форт-Донельсон шайқасында конфедерация әскерімен шайқасу үшін 19 км жер үстімен жол тартты.

Шайқас

4 және 5 ақпанда Грант өзінің дивизияларын екі түрлі жерге орналастырды. МакКлернанд дивизиясы форттан солтүстікке қарай 5 шақырым жерде, Теннесси өзенінің шығыс жағалауында, гарнизонның қашуына кедерес келтіру үшін орналасты. Смит дивизиясы өзеннің Кентукки жағындағы Хейман фортын басып алып, артиллериясын Генри фортына қаратып оқ жаудырды. 5 ақпан күні түнгі ауыр жаңбыр одақтың әскерлерінің форттарға қарай жылжуын баяулатқандықтан, жаяу әскерлерге әрекет етуге мүмкіндік бермей, шайқас теңіз майданына ауысты. Тилгман Форт Генридің құлауы енді уақыт мәселесі екенін түсінді. Қорғаныс үшін су бетінде тоғыз ғана зеңбірек қалды. Фортта артиллерияны одақтың канонерлік кемелерін тоқтату үшін қалдырып, ол күшінің көп бөлігін полковник Адольфс Хейман басшылығымен 19 шақырым қашықтықтағы Форт-Донельсонға қарай жер бетімен аттандырды. Форт Хейман 4 ақпанда тасталды; Форт Генри гарнизонындағы канонерлік кемелердің атысы 5 ақпан күні түстен кейін конфедераттардың 4 адамының (1 қаза тапқан, 3 жараланған) зардабына әкелді. 1-ші Теннесси артиллериясының B тобының бір бөлігін қоспағанда, барлық әскер 5 ақпанда Форт Генриден шықты. 6 ақпан күні таңертең Футтың жеті одақтық канонерлік кемесі Форт Генриге келді және сағат 12:30-да өз позицияларын бекітті. Олар көп ұзамай 1700 метр (шамамен 1554 метр) қашықтықтан атыс ашты, Форт Генримен атыс алмасуды басталды, ол бір сағаттан астам жалғасты. Тилгман алғашқы капитуляция талабын қабылдамағаннан кейін, флот фортты бомбалауды жалғастырды. Бұл жаңадан жасалған және асығыс құрастырылған темір кемелерді қолданып жасалған алғашқы шайқас болды. Фут төрт темір кемені қатарластырып орналастырды, содан кейін Сет Ледьярд Фелпс басқаратын үш ағаштан жасалған кемені, олар фортқа қарсы тиімділігі аз, бірақ ұзақ қашықтықтан атыс жүргізуге дайындалды. Өзеннің жоғары су деңгейі және Форт Генри зеңбіректерінің төмен орналасуы Фут флотилиясының ауыр зардап шегуіне жол бермеді. Конфедераттардың атысы темір кемелердің ең мықты қорғанысқа ие бөліктеріне ғана тие берді. Бомбалау кезінде одақтың төрт темір кемесі де конфедераттардың атысынан бірнеше рет зардап шекті. "Эссекс" кемесі Форт Генриден келген 32 фунттық зеңбірек оғының ортаңғы қазандығына тиюінен ауыр зардап шекті, нәтижесінде кеменің жартысына қайнаған бу тарады. 32 экипаж мүшесі қаза тапты немесе жараланды, оның ішінде командир Уильям Д. Портер де болды. Кеме кампанияның қалған бөлігінде қолданысқа келмейтін болды.

Кейінгі оқиғалар және ағашпен қапталған рейд

Бомбалау 75 минутқа созылғаннан кейін Тилгман Фут флотилиясына бас берді, ол жақын қашықтықтан бомбалау үшін жақындады. Шабуыл алдында Тилгман өзінің әскерлеріне қашу үшін қосымша уақыт беру мақсатында бір сағатқа қарсы тұруға уәде берді. Тек бір ғана зеңбірек жұмыс істеп тұрғанда, ұңғымадағы оқ-дәрі су астында болғандықтан соңғы бірнеше оқ қалған, ал қалғандары жойылған немесе істен шығарылған кезде, Тилгман Форт Генридегі Конфедерация туын түсіріп, форттың тіреуіне ақ мата ілуге бұйрық берді. Біріккен Штаттардың канонерлік кемелері ақ туды көргеннен кейін дереу атуды тоқтатты. Форттың суға батқан жағдайы соншалық, берілген тарап форттың шығу есігінен кішкентай қайықпен шығып, Цинциннатидегі капитуляция келіссөздері үшін Тилгманды алды. Форттың 12 офицері мен 82 сарбазы бас берді; форт гарнизонынан болған басқа да шығындар 15 адамның қаза тапқаны және 20 адамның жараланғаны деп бағаланды. Конфедерация күштері барлық артиллериясын және жабдықтарын қалдырып кетті. Тилгман көп айлар бойы түрмеде отырды және 15 тамызда айырбасталды. Тилгман өзінің есебінде Форт Генридің "нашар әскери жағдайда" екенін жазды. "Әскери инженерлік тарихта осы жағдайға тең келген жағдайлар жоқ". Грант Халлекке қысқа хабарлама жіберді: "Форт Генри біздікі. Мен 8-ші күні Форт Донелсонды басып алып, жоямын және Форт Генриге қайта ораламын". Халлек Вашингтонға телеграмма жіберді: "Форт Генри біздікі. Ту Теннесси штатының топырағында қайта орнатылды. Ол ешқашан алынбайды". Грант пен оның әскерлері 6 ақпанда сағат 15:00 шамасында Форт Генриге келді және гарнизонның бұрыннан берілгенін көрді. МакКлернанд дивизиясы фортқа шамамен 30 минуттан кейін келді. Осы уақытта Смит дивизиясы Хайман фортына жетті. Егер Грант сақтықпен әрекет етіп, кететінін екі күнге кейінге қалдырса, шайқас болмас еді. 8 ақпанға қарай Форт Генри толығымен су астында қалды. 7 ақпанда Біріккен Штаттардың канонерлік кемелері Цинциннати, Сент-Луис және Эссекс Каирге қайтып келді, гудоктарын соғып, Форт Генридің басып алынған Конфедерация туларын кері тігілген күйде желбіретіп. "Чикаго Трибьюн" газеті шайқасты "әлемдік соғыс тарихындағы ең толық және ең маңызды жеңістердің бірі" деп жариялады. Форт Генринің құлауы Біріккен Штаттардың канонерлік кемелеріне және Алабама шекарасының оңтүстігіне кемелерді жіберуге мүмкіндік берді. Бас беруден кейін Фут лейтенант Фелпсті Тайлер, Конестога және Лексингтон атты үш ағаштан жасалған кемесімен өзен бойымен жоғары көтеріліп, әскери маңызы бар нысандар мен жабдықтарды жоюға жіберді. (Флотилияның броненосцы Форт Генриді бомбалау кезінде зақымданған және ағымдағы міндеттер үшін, оның ішінде Конфедерация кемелерін қуу үшін баяу және маневрлеуге қиын болды). Рейд Флоренс, Алабамадан өткен өзеннің кеме жүретін шегі - Маскул Шоулсқа дейін жетті. Біріккен Штаттардың ағаштан жасалған кемелері мен олардың шабуыл тобы Мемфис және Огайо темір жолының маңызды көпірін және 25 миль (40 км) жоғарыдағы жабдықтарды жойды. Олар сонымен қатар Салли Вуд, Маскул және құрылыс аяқталып жатқан броненосцы Истпорт сияқты оңтүстік кемелерін басып алды. Флоренс тұрғындары Фелпстен қала мен оның теміржол көпірін сақтап қалуды өтінді. Фелпс көпірдің әскери маңызы жоқ деп келісті. 19 ғасырдың бір дереккөзі Фелпстің рейдін "толық сәттілік" деп сипаттады. Бұл Конфедерацияның сол бағыттағы нақты әлсіздігін, Конфедерацияның жүрегіне әскерді енгізу мүмкіндігін және, ең бастысы, Теннесси, Миссисипи және Алабама штаттарында адал Одақ сезімінің ең қанағаттандырарлық дәлелдерін ашты. Осы есепке сәйкес, Фелпс рейд кезінде оған көмектесу үшін бірнеше Одаққа жақын оңтүстік жақтастарын жұмысқа алды.

Сақтау

Форт-Донельсонмен тығыз байланысты болғанымен, Форт-Генри орны АҚШ Ұлттық саябақтар қызметімен Форт-Донельсон ұлттық шайқас даласының бір бөлігі ретінде басқарылмайды. Қазіргі уақытта ол Көлдер арасындағы жерлердің ұлттық демалыс аймағының құрамына кіреді. 1930 жылдары Теннесси өзеніне бөгет салынғанда, Кентукки көлі құрылып, Форт Генридің қалдықтары толығымен су астында қалды. Кентукки жағажайынан шалқары орналасқан шағын навигациялық шам бұрынғы форттың солтүстік-батыс бұрышының орнын көрсетеді. Форт Хейман 2006 жылдың қазанына дейін жеке меншікте болды, содан кейін Кентукки штатының Каллоуэй округінің атқарушы кеңсесі фортқа қатысты жерді Форт-Донельсон ұлттық шайқас даласының бөлігі ретінде басқару үшін Ұлттық саябақтар қызметіне берді. Кейбір бекіністер әлі де көрініп тұр.