Кіріспе

Асен әулеті (Асеневци, Асăнеști) 1185 және 1280 жылдар аралығында ортағасырлық болгар мемлекетін құрып, билік жүргізді, қазіргі тарихнамада Екінші Болгар Империясы деп аталады. Асен әулеті 1185/1186 жылдардың басында Империялық салықтардың көтерілуіне байланысты Византия империясына қарсы болған көтерілістен кейін Болгарияның жетекшілері ретінде пайда болды. Асен әулетінің кейбір өкілдері XIII-XIV ғасырларда Византия қызметінде болды. Бұл есім қазіргі грек тілінде әскери атау ретінде кездеседі және сол есіммен байланысты болуы мүмкін. Олардың тегі белгісіз.

Шығу тегі

Династияның тегі, әсіресе үш Асен бауырдың (Теодор I Петр IV (Теодор I Петру IV), Иван Асен I (Иоан Асан I) және Калоян (Калоян)) этникалық жағдайы әлі де көптеген пікір-таластардың себебі болып табылады, тарихшылар арасында талқыланады. Олардың тегіне қатысты үш негізгі гипотеза бар: Влах тегі, көптеген заманауи дереккөздер мен өздерінің дәлелдерін Батыс крест жорығының жылнамаларына негіздеген румын ғалымдары қолдайтын көзқарас, сондай-ақ Папа Иннокентий III пен Калоян арасындағы хаттар. Куман тегі, династиядағы Асен сияқты кейбір есімдер куман тілінен шыққан, сонымен қатар кумандармен тығыз байланыс, мысалы, аралас некелер (Калоянның әйелі сияқты), жақын қоршаған орта және одақтастар. 10-13 ғасырлар аралығында кумандардың топтары Балқанның көптеген аймақтарында жергілікті халықпен бірге қоныстанды және араласты, сондай-ақ Тертеридтер мен Шишманидтер сияқты кезекті болгарлық династияларды құрды. Болгар тегі, болгар тарихшылары арасында кең таралған көзқарас, олардың пікірінше, барлық жергілікті дереккөздер (13 ғасырдан бастап) негізінен Болгария, болгарлар және болгар терминдерін қолданады, Иванко (Иван Асен I-нің туысы және кісі өлтірушісі), Борил және Славян сияқты славян есімдері, патша Калоян өзінің тегін бұрынғы болгар билеушілерінен және мемлекетін Бірінші болгар империясынан шыққан деп мәлімдейді, сондай-ақ император II Василий Болгар өлтірушінің аналогы ретінде "римдіктерді өлтіруші" атағын қабылдап, өлтірілген және соқыр болған болгарларға кек ретінде византиялықтарға қатыгездік танытады. Өздерінің әкімшілік құжаттарында және хат-хабарларында үш билеуші өздерін болгар патшалары Самуил, Петр I және Симеон I-нің ұрпақтары және мұрагерлері деп есептейді, ал олар құрған мемлекетті Бірінші болгар империясының жалғасы деп қарастырады. Дегенмен, бұл тек империяның тағына өздерінің заңдылығын жариялаудың тәсілі болуы мүмкін. 1199 жылғы хаттарында Папа Калоянның «римдік тегі» туралы айтады. Алайда, нақты мәтін «Біз сіздің ата-бабаларыңыз Рим қаласынан шыққан ақсүйек отбасынан шыққан деп естідік» (Nos autem audito quod de nobili urbis Romae prosapia progenitores tui originem traxerint) дейді, бұл әдетте Папаның Калоянға жасаған сыпайы мақтауы ретінде қарастырылады. 1204 жылы Рим Папасы Иннокентий III болгар патшасы Калоянға (Калоян) жазған хатында оны «Болгарлар мен Влахтардың патшасы» (rex Bulgarorum et Blachorum) деп атады; Папаға жауап бергенде Иоанн өзін «Барлық болгарлар мен Влахтардың императоры» (imperator omnium Bulgarorum et Blachorum) деп атады, бірақ «Болгария императоры Калоян» (imperator Bulgariae Calojoannes) деп қол қойды; сонымен қатар, Велико-Тарново архиепископы өзін «Барлық Болгария мен Влахияның Бастығы» (totius Bulgariae et Blaciae Primas) деп атады. Иван Асен II өзін «Болгарияның патшасы және егемендігі» және «Болгария мен гректердің патшасы» деп таныстырады. Болгар тарихнамасы влахтардың көтерілістегі рөлін жоққа шығарады, ал румындар оны ерекше атап көрсетеді. Алайда, ғылыми пікірталас 19-20 ғасырлардағы ұлтшылдық бәсекелестікті көрсетеді, бұл 12-13 ғасырларда болған жоқ. Влахалар мен болгар славяндары Болгарияда бірге өмір сүрді, және екі топ та бір басшының жетекшілігімен ортақ мақсатқа бірікті, басшының «тегіне» қарамастан. Асен бауырлары Трново маңындағы таулы аймақтардың влах халқымен байланысты болды, Никетас Хониат бүлік кезінде влах шамандарының іс-қимылын тіркеді, бірақ олардың этникалық тегіне қарамастан, бұл болгарлардың, влахтардың және кумандардың бірлескен ісі болды.