Қызыл құмырысқалар туысы

Кіріспе

Қызыл құмырсқалар туысы

От құмырсқалары – Solenopsis туысына жататын бірнеше құмырсқа түрі, олардың 200-ден астам түрі бар. Solenopsis құмырсқалары – шаншып тістейтін құмырсқалар, олардың көптеген жалпы атаулары осы қасиетін көрсетеді, мысалы, имбирлік құмырсқалар және тропикалық от құмырсқалары. Бұл туысқа тән көптеген атаулар, көбінесе қызыл құмырсқа термині сияқты, басқа құмырсқа түрлерін атау үшін қолданылады, себебі олардың түсі Solenopsis туысына жатпаса да ұқсас болады. Myrmica rubra және Pogonomyrmex barbatus – Solenopsis емес құмырсқалардың кең таралған мысалдары. Бұл атаулардың ешқайсысы да Solenopsis түрлерінің барлығына немесе тек Solenopsis түрлеріне ғана қатысты емес; мысалы, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Oecophylla туысына жататын бірнеше тоқымашы құмырсқалардың халық арасындағы атаулары, олардың ұқсас түсі мен ауыртпалық шағуына байланысты "от құмырсқалары" деп аталады; алайда, екі туыс тығыз байланысты емес. Wasmannia auropunctata – күшті шағуына байланысты "кішкентай от құмырсқасы" деп аталатын, басқа туысқа жататын құмырсқа.

Сыртқы келбеті

Жетілген отты құмырсқалардың денелері, барлық ересек жәндіктердің денелері сияқты, үш бөлімге бөлінеді: бас, кеуде және құрсақ, үш жұп аяқ және бір жұп антеннасы бар. Америка Құрама Штаттарында тараған отты құмырсқаларды жергілікті басқа құмырсқалардан олардың қола қоңыр бас және кеудесі, ал құрсағы қара түсті болуымен ажыратуға болады. Жұмысшы құмырсқалар қараңғыдан қызғылт түске дейін болады және олардың мөлшері әртүрлі келеді. Бір құрылған ұяда осы әртүрлі мөлшердегі құмырсқалардың барлығы бір уақытта кездеседі. Solenopsis spp. құмырсқаларын денелерінің үш ерекшелігімен анықтауға болады: екі түйінді тізегі, қарусыз проподеум және 10 сегменттен тұратын антеннасы, сондай-ақ екі сегментті клуб. Көптеген құмырсқалар шағады, ал формациновые құмырсқалар құмырсқа қышқылын шашыратып, тітіркендіруге себеп болуы мүмкін; отты құмырсқалар сияқты мирмациновые құмырсқалар уықты инъекциялайтын арнайы шаншығы бар, ол алкалоидты уды инъекциялайды, сонымен қатар шағу үшін жамбасқа ие.

Мінез-құлық

От құмырсқаларының отарлары ашық жерлерде үлкен үйінділер салады және көбінесе жас өсімдіктермен, жәндіктермен және тұқымдармен қоректенеді. Өрт құмырсқалары жиі кішкентай жануарларға, мысалы, кішкентай кесірткелерге шабуыл жасайды және оларды өлтіре алады. Көптеген басқа құмырсқалардан айырмашылығы, олар тістеп, содан соң жараға қышқыл шашыратады. Ал өрт құмырсқалары тістеу арқылы ғана ұстап алады, сосын (құрсақтан) шаншып, solenopsin деп аталатын уықты, пиперидин класына жататын улы алкалоидты енгізеді. Адам үшін бұл қатты шаншу, отпен күйген кездегідей сезім (сондықтан осылай аталады), ал шаншудан кейін болатын әсерлер сезімтал адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін. Өрт құмырсқалары жергілікті түрлерге қарағанда агрессивтірек, сондықтан көптеген түрлерді олардың табиғи мекенінен ығыстырды. Solenopsis құмырсқалары паразиттік түрде пайдаланатын бір түр – аралар, мысалы, Euglossa imperialis, әлеуметтік емес орхидея арасы, олар ұяның астынан жасушаларға кіріп, жасушаның ішіндегіні тонап алады. Бұл құмырсқалар өте қиын жағдайларға төтеп бере алады. Олар қыстамайды, бірақ суыққа төзе алады, бірақ бұл өрт құмырсқаларының санына қымбатқа түседі, мысалы, Теннессиде бірнеше қыс бойы байқалғандай, бірнеше күн қатарынан өте төмен температураның салдарынан колониялардың 80-90% қырылды. Өрт құмырсқалары Lycaenidae және Riodinidae тұқымдас көбелектермен өзара пайдалы қарым-қатынас жасайды. Lycaena rubidus личинкалары құрамында қанты жоғары сұйықтық бөліп шығарады. Өрт құмырсқалары личинкаларды ұяға алып келіп, оларды құрттық сатысында қорғайды, ал оларға осы сұйықтықпен тамақтандырады. Өрт құмырсқалары төзімді және су тасқынынан аман қалады. 2017 жылы Техаста болған «Харви» дауылы кезінде су бетінде өрт құмырсқаларының топтары, яғни салалар байқалды. Әрбір топта 100 000-ға дейін жеке құмырсқалар болды, олар жаңа тұрақты мекенді тапқанға дейін уақытша құрылыс жасады. Осылай топтасқан құмырсқалар сұйықтықтың әртүрлі ағысын сезінеді және саланың тұрақтылығын сақтау үшін мінез-құлқын сәйкес өзгертеді. Өрт құмырсқалары колонияның 30% -ын пайдалана отырып, тиімді түрде туннельдер қазады, осылайша туннельдерде тығырылмайды.

A typical fire ant colony produces large mounds in open areas, and feeds mostly on young plants, insects and seeds. Fire ants often attack small animals such as small lizards and can kill them. Unlike many other ants, which bite and then spray acid on the wound, fire ants bite only to get a grip and then sting (from the abdomen) and inject a toxic alkaloid venom called solenopsin, a compound from the class of piperidines. For humans, this is a painful sting, a sensation similar to what one feels when burned by fire (hence the name), and the after effects of the sting can be deadly to sensitive people. Fire ants are more aggressive than most native species, so have pushed many species away from their local habitat. One such species that Solenopsis ants parasitically take advantage of are bees, such as Euglossa imperialis, a nonsocial orchid bee species, from which the ants enter the cells from below the nest and rob the cell's contents. These ants are renowned for their ability to survive extreme conditions. They do not hibernate, but can survive cold conditions, although this is costly to fire ant populations as observed during several winters in Tennessee, where 80 to 90% of colonies died due to several consecutive days of extremely low temperatures. Fire ants have been known to form mutualistic relationships with several species of Lycaenidae and Riodinidae butterflies. In Lycaena rubidus, the larvae secrete a fluid that is high in sugar content. Fire ants bring the larvae back to the nest, and protect them through the pupal stage in exchange for feeding on the fluid. Fire ants are resilient and can survive floods. During Hurricane Harvey in Texas in 2017, clumps of fire ants, known as rafts, were seen clumped together on the surface of the water. Each clump had as many as 100,000 individual ants, which formed a temporary structure until finding a new permanent home. Ants clumped in this way will recognize different fluid flow conditions and adapt their behavior accordingly to preserve the raft's stability. Fire ants dig tunnels efficiently using about 30% of the population of the colony, thereby avoiding congestion in tunnels.

Таңдау

Отты құмырсқалардың патшайымдары, олардың колониясындағы көбеюге қабілетті аналықтары, әдетте ең ірілері болып табылады. Олардың басты міндеті – көбею. Әдетте, отты құмырсқа патшайымы жұптасу ұшысынан кейін жаңа колония құруға тырысады, онда қорғану үшін жұмысшылар болмаған жағдайда, қарсыластарын парализге түсіру үшін арнайы уын қолданады. Отты құмырсқа патшайымдары жеті жылға дейін өмір сүре алады және күніне 1600-ға дейін жұмыртқа туғызады, ал колонияларда 250 000-ға дейін жұмысшы құмырсқалар болуы мүмкін. Болуы мүмкін өмір сәуірлігі шамамен 5 жыл 10 айдан 6 жыл 9 айға дейін. Жас, бойжеткен отты құмырсқа патшайымдарында қанаттары болады (еркек отты құмырсқалар сияқты), бірақ олар көбінесе жұптасқаннан кейін оларды кесіп тастайды. Дегенмен, кейде патшайым жұптасқаннан кейін және алғашқы жылында қанаттарын сақтап қалады.

Ұрғашы (дрон)

Ер отты құмырсқалар үйлену ұшып жүргенде патшайымдармен жұптасады. Егер ер құмырсқа патшайымды сәтті ұрықтандырса, оны аналық колонияға қайта қабылдамайды, және ұядан тыс жерде өледі.

Жұмысшылар

Құмырсқалар қонысындағы басқа да рөлдерді әдетте жұмысшылар орындайды. Қызыл құмырсқалардың жұмысшылары әртүрлі өлшемдерге шартты түрде бөлінеді, атап айтқанда: минима, кішкентай, орташа және үлкен жұмысшылар. Үлкен құмырсқалар өздерінің ірі денесімен және күшті жамбастарымен белгілі, олар көбінесе тамақ заттарын ұнтақтау және сақтау үшін қолданылады (яғни, қойма ретінде), ал кішкентай жұмысшылар күнделікті жұмыстарды атқарады (колониядағы негізгі жұмыстар – жұмыртқаларға/құрттарға/қорықшаларға күтім жасау, ұяны тазалау және тамақ іздеу). Дегенмен, Solenopsis daguerrei колонияларында жұмысшылар жоқ, себебі олар әлеуметтік паразиттер саналады.

Инвазивті түрлер

Өрт құмырсқаларының көпшілігі адамдарға зиян келтірмейді және инвазивті емес, бірақ Соленопсис инвикта, АҚШ-та қызыл импортталған өрт құмырсқасы (немесе RIFA) ретінде белгілі, әлемнің көптеген аймақтарында, соның ішінде АҚШ, Австралия, Қытай және Тайваньда инвазивті зиянкес болып табылады. RIFA осы елдерге, әсіресе Австралияға, 2001 жылы Брисбенде алғаш рет табылған кезде, кеме жәшіктері арқылы кездейсоқ әкелінген деп есептеледі. Бұл құмырсқалар енді Сиднейде де табылды. Олар Филиппиннен келген болуы мүмкін, бірақ олардың Solenopsis geminata құмырсқаларымен шатастырылуы ғажап емес. АҚШ-та FDA бағалауынша, RIFA тараған аймақтарда жыл сайын медициналық көмекке, зиянды өтеуге және бақылауға 5 миллиард доллардан астам жұмсалады. Сонымен қатар, құмырсқалар жыл сайын ауыл шаруашылығына шамамен 750 миллион доллар зиян келтіреді, оның ішінде ветеринарлық қызметтерге және малдың қырылуына, сондай-ақ егін шығындарына байланысты шығындар бар. АҚШ-тың оңтүстік-шығысында RIFA тараған аймақтарда 40 миллионнан астам адам тұрады. АҚШ-та өрт құмырсқалары көп кездесетін аймақтарда тұратын адамдардың 30-60%-ы жыл сайын шағылады деп есептеледі. RIFA қазіргі уақытта негізінен АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы субтропиктік штаттарда таралған: Флорида, Джорджия, Оңтүстік Каролина, Луизиана, Миссисипи, Алабама, сондай-ақ Солтүстік Каролина, Вирджиния, Теннесси, Арканзас, Техас, Оклахома, Нью-Мексико және Калифорнияның кейбір бөліктерінде. 2004 жылдың қыркүйегінен бастап Тайвань қызыл өрт құмырсқасының таралуынан қатты зардап шекті. АҚШ, Тайвань және Австралияда осы түрді бақылауға немесе жоюға бағытталған ұлттық бағдарламалар іске асырылуда, бірақ Австралияны қоспағанда, олардың ешқайсысы айтарлықтай тиімді болған жоқ. Австралияда 175 миллион австралиялық долларына бағаланған қарқынды бағдарлама жүргізілуде, бірақ барлық күш-жігерге қарамастан, өрт құмырсқалары жойылмады. 2013 жылдың шілдесіне дейін Брисбеннің батысындағы Локьер аңғары, Мюрлеа және Гудна сияқты бірнеше орындарда олардың таралғаны расталды. 2009 жылы жарияланған зерттеуге сәйкес, АҚШ-тың кейбір аймақтарындағы кескілер құмырсқалардың қасында өмір сүруге 70 жылдай уақыт жұмсады; қазір олардың аяқтары ұзынырақ және қауіптен қашуға көмектесетін жаңа мінез-құлқылары пайда болды. Соленопсис инвикта – бұл туыстың ең танымал түрі, әсіресе АҚШ-та, бірақ басқа да бірнеше түрлер де осымен салыстырылатын қауіпті және инвазивті, мысалы, Соленопсис гемината, ол тропикалық елдердің көпшілігіне еніп, әсіресе дайындықсыз елдер мен аралдардағы медициналық жүйелерге үлкен нұқсан келтіруде.

Although most fire ant species do not bother people and are not invasive, Solenopsis invicta, known in the United States as the red imported fire ant (or RIFA), is an invasive pest in many areas of the world, including the United States, Australia, China and Taiwan. The RIFA was believed to have been accidentally introduced to these countries via shipping crates, particularly with Australia when they were first found in Brisbane in 2001. These ants have now since been spotted in Sydney for the first time. They were believed to be in the Philippines, but they are most likely to be misidentified for Solenopsis geminata ants. In the US, the FDA estimates that more than US$5 billion is spent annually on medical treatment, damage, and control in RIFA infested areas. Furthermore, the ants cause approximately $750 million in damage annually to agricultural assets, including veterinarian bills and livestock loss, as well as crop loss. Over 40 million people live in RIFA infested areas in the southeastern United States. It is estimated that 30–60% of the people living in fire ant infested areas of the US are stung each year. RIFA are currently found mainly in subtropical southeastern USA states including Florida, Georgia, South Carolina, Louisiana, Mississippi, Alabama, and parts of North Carolina, Virginia, Tennessee, Arkansas, Texas, Oklahoma, New Mexico, and California. Since September 2004, Taiwan has been seriously affected by the red fire ant. The US, Taiwan and Australia all have ongoing national programs to control or eradicate the species, but with the exception of those in Australia, none have been especially effective. In Australia, there is an intensive program costing A$175 million, although the fire ant has remained despite efforts. By July 2013, multiple sites west of Brisbane were confirmed, including the Lockyer Valley, Muirlea and Goodna. According to a study published in 2009, it took only seventy years for the lizards in parts of the United States to adapt to the ant's presence; they now have longer legs and new behaviors that aid them in escaping from the danger. Solenopsis invicta is the most famous species in this genus, especially in the US, however several other species are similarly dangerous and invasive, such as Solenopsis geminata, which has invaded most of the tropical countries, wreaking havoc in medical systems especially in unprepared countries and islands.

Тітіркену белгілері мен емдеу

От құмырсқаларының улы заты негізінен (>95%) пиперидиннен (соленопсин деп те аталады) құралған майлы алкалоидтардан тұрады, олар аз мөлшерде уытты ақуыздармен араластырылады. От құмырсқасы шаққанда, адам қатты күйдіріп, содан кейін қышыма пайда болады. Кейбір адамдар уға аллергиялық реакция тудыруы мүмкін, ал отты құмырсқа шағуына аллергия тек удың аллергендік ақуыздарынан пайда болады. От құмырсқасы шағуына алғашқы көмек көрсету үшін сыртқы емдеулер мен ауызға қабылданатын дәрілер қолданылады. Әртүрлі тиімділігі бар көптеген халықтық емдеулер де бар, мысалы, жартылай ағартқыш пен жартылай су ерітіндісін немесе алоэ вера гелін дереу қолдану. Соңғысы медициналық түрде тексерілген және расталған емдеулерді қамтитын, рецептсіз кремдерге жиі қосылады. Ауызға қабылданатын дәрілерге антигистаминдық препараттар жатады. Егер емделмесе, от құмырсқасы шағуынан туындаған ауыр аллергиялық реакциялар, мысалы, кеудеде қатты ауыру, құсу, қатты терлеу, тыныс алудың қиындауы, қалың ісіну және сөйлеудің бұзылуы өлімге әкелуі мүмкін. *Pseudacteon* шыбықтары *Solenopsis* түрлеріне маңызды экологиялық шектеулер болып табылады және олар АҚШ-тың оңтүстігіне, Техас штатындағы Трэвис, Бразос және Даллас округтерінен бастап, сондай-ақ Солтүстік-Орталық Алабамаға, құмырсқалардың Солтүстік Америкаға алғаш рет енген жеріне таралды. *Venus flytrap* (Шегіршін гүлі) – етжегіш өсімдік, ол тек АҚШ-тың Солтүстік және Оңтүстік Каролина штаттарында өседі. *Venus flytrap*-тың шамамен 33% жемі шеңгел құмырсқаларының және басқа да түрлерінің құмырсқалары болып табылады. Олар жемірін тәтті шырынмен тартып алады. Жемі тұзаққа кіргеннен кейін және тұзақтың бетіндегі екі-үш "триггерлік түкке" тигеннен шамамен үш секунд ішінде жапырақ жеміні қоршап алып, қорытады. Құрылған құмырсқалардың көп бөлігі жергілікті емес RIFA және үш басқа құмырсқа түрінен тұрады. От құмырсқаларының патшайымдарының жиі бәсекелестері – басқа *Solenopsis* ұры құмырсқалары және кейбір инвазивті зиянкестер, мысалы, қоңыр ақылсыз құмырсқа және қара ақылсыз құмырсқа, сондай-ақ *Metarhizium anisopliae*. Соңғысы әртүрлі зиянкес жәндіктерді биологиялық бақылау үшін (дәстүрлі пестицидтерге балама ретінде) коммерциялық түрде қол жетімді, ал жаңа ұсынылған технология оның сақталу мерзімін және от құмырсқаларына қарсы тиімділігін арттырды.

The venom of fire ants is mainly (>95%) composed of oily alkaloids structurally derived from piperidine (also known as solenopsins) mixed with a small amount of toxic proteins. Fire ant stings are painful, characterised by a local burning sensation, followed by urticaria. Some people may become allergic to the venom, allergy to fire ant stings is caused solely by venom allergenic proteins. First aid for fire ant stings includes external treatments and oral medicines. There are also many home remedies of varying efficacy, including immediate application of a solution of half bleach and half water, or aloe vera gel – the latter of which is also often included in over the counter creams that also include medically tested and verified treatments. Oral medicine include antihistamines. Severe allergic reactions to fire ant stings, including severe chest pain, nausea, severe sweating, loss of breath, serious swelling, and slurred speech, can be fatal if not treated. Pseudacteon flies appear to be important ecological constraints on Solenopsis species and they have been introduced throughout the southern United States, starting with Travis, Brazos, and Dallas counties in Texas, as well as south central Alabama, where the ants first entered North America. The Venus flytrap, a carnivorous plant, is native only to North and South Carolina in the United States. About 33% of the prey of the Venus flytrap are ants of various species. They lure their prey with a sweet sap. Once the prey has entered the trap and within about three seconds of touching two or three "trigger hairs" on the surface of the trap, the leaf closes around the prey and digests it. The majority of ants that are captured include non native RIFAs, and three other species of ants. Frequent competitors of fire ant founding queens include other Solenopsis thief ant species, and some invasive pest species, such as the tawny crazy ant, and the black crazy ant. and Metarhizium anisopliae''''. The latter is commercially available for the biological control (as an alternative to conventional pesticides) of various pest insects, and a new proposed technology has increased its shelf life and efficiency against fire ants.