Кіріспе
Дияла губернаторлығы (محافظة ديالى) немесе Дияла провинциясы – Ирактың солтүстік-шығысындағы әкімшілік аймақ.
Diyala Governorate (محافظة ديالى ) or Diyala Province is a governorate in northeastern Iraq.
География
Дияла губернаторлығы Бағдадтың солтүстік-шығысына қарай Иран шекарасына дейін созылады. Оның астанасы – Бакуба қаласы. Оның аумағы 17 685 шаршы шақырымды құрайды. Облыстың үлкен бөлігін Тигр өзенінің ірі саласы – Дияла өзені кесіп өтеді. Екі маңызды су көзіне жақын орналасқандықтан, Дияланың негізгі өнеркәсібі – ауыл шаруашылығы, көбінесе үлкен егістіктерде өсірілетін құрма. Бұл провинцияда сондай-ақ Таяу Шығыстағы ең ірі зәйтүн тоғайларының бірі орналасқан. Дияла Таяу Шығыстың апельсин астанасы ретінде де танымал. Хамрин таулары губернаторлық аумағынан өтеді.
Халық саны
Губернатурада арабтар, күрдтер және түрікмендер сияқты әртүрлі халықтар өмір сүреді. Соңғы статистика мәліметтері бойынша, тұрғындардың саны шамамен 1,6 миллионға жуық.
Инфрақұрылым
Дияла провинциясында Дияла медиа орталығы орналасқан, оның 349 метрлік биіктігімен Таяу Шығыстағы ең биік радио және теледидар антенналарының бірі бар. Дияла медиа орталығы 1989 жылы жапондық сәулет фирмасымен шарт бойынша салынды. Бұл Ирактағы жергілікті теледидар және радио жаңалықтарын таратумен қатар, мемлекеттік теледидарды қайта таратуды ұсынатын бірнеше тәуелсіз радио және теледидар станцияларының бірі.
Азаматтық тәртіпсіздіктер/Ирак соғысы
2006 жылы Ирактағы «Әл-Қаида» өз операциялық базасын Анбар провинциясынан Дияла провинциясына көшіргеніне куәліктер бар. 2006 жылдың соңында Бакуба қаласы мен Дияла провинциясының көп бөлігі сүнни көтерілісшілерінің бақылауына өткені хабарланды. Көтерілісшілердің бұл бақылауы 2007 жылға дейін, сондай-ақ 2008 жылдың басына дейін сақталды. 2007 жылдың 11 мамырында Солтүстік көпұлттық дивизиясының командирі генерал-майор Бенджамин Миксон Дияла провинциясындағы қазіргі зорлық-зомбылық деңгейін бақылауда ұстау үшін қосымша әскер қажет екенін мәлімдеді. Бұл, әскер күшін арттыру, АҚШ әскерінің міндетті түрде қайта шақыруы және АҚШ үкіметінің қатысу деңгейі жөніндегі қоғамдық пікірталасқа жақын уақытта болды. 2007 жылдың ортасына таман Бакуба мен провинцияның көп бөлігін бақылауда ұстаған Ирак Ислам мемлекеті Бакубаны өзінің астанасы деп жариялады. Сол кезде аймақта сунниттік көтерілісшіл топ – Ансар әл-Ислам да белсенділік танытты. 2007 жылдың маусым айында АҚШ күштері Бакубаға түнгі әуе шабуылдарымен «Арроухед Риппер» операциясын бастады. 19 тамызға қарай Бакуба көбінесе қауіпсіздікке қол жеткізді, бірақ қала мен айналасындағы аудандарда көтерілісшілердің белгілі бір күштері сақталды. Дияла өзені аңғарында шайқастар жалғасты, бірақ қазан айының басында АҚШ және Ирак күштері провинцияның көп бөлігін бақылауда ұстады, ал көтерілісшілер солтүстік және батысқа қарай шегінді. 27 қазанда Ирак Ислам мемлекеті Бакубадағы полиция бөліміне шабуыл жасап, 28 ирактық полицей мен полиция курсанттарын қаза таптырды, бұл провинцияда көтерілісшілердің әлі де бар екенін көрсетті. 2008 жылдың қаңтар айында 2006-2007 жылдар аралығындағы Дияла кампаниясынан кейін қалған көтерілісшілерді жою мақсатында «Фантом Феникс» операциясы басталды. 2008 жылдың ортасында Дияла провинциясында көптеген өзгерістер болды, АҚШ күштерінің күші артты және ирак армиясының айтарлықтай қатысуы байқалды. Бакуба аймағында Ирак Ислам мемлекетінің қызметі күрт шектелді, ал «Ирак ұлдары» бағдарламасы Ирактағы Ислам мемлекетін одан әрі әлсіретуге септігін тигізді.
Аутономиялық декларация
2011 жылдың желтоқсан айында Дияла провинциясының басқарушы кеңесі өзін Ирак аясындағы жартылай тәуелсіз аймақ деп жариялады. Бұл Салахдин облысы ұқсас мәлімдеме жасағаннан кейін екі ай өткен соң болды. Дияла провинциясының кеңесі Ирак Конституциясының 119-бабына сүйене отырып, премьер-министр Нури әл-Малики басқаратын шииттер басымдығы бар үкіметке деген күдігінен осылай мәлімдеме жасады. Алайда, Салах ад-Дин облысынан өзгеше, Дияла провинциясы этникалық және діни құрамы жағынан әртараптырақ, сондықтан осы мәлімдеме провинцияда наразылықтардың туындауына әкеп соқты.