Кіріспе
Астериас туысы – теңіз жұлдыздарының Asteriidae тұқымдастығына жататын туыс. Оған теңіз жұлдыздарының ең белгілі түрлері кіреді, соның ішінде (Атлантикалық) жалпы теңіз жұлдызы, Asterias rubens және Солтүстік Тынық мұхиты теңіз жұлдызы, Asterias amurensis. Бұл туысқа барлығы сегіз түр жатады. Барлық түрлердің бес қылызы бар және олар Холарктиканың салқын және қоңыржай аймақтарындағы теңіздің (жағалау аймағы) беткі қабаттарында табиғи түрде өседі. Бұл теңіз жұлдыздарының дернәсілдері планктонды болып келеді. Asterias amurensis Австралияда жаулап алушы түр болып табылады және кейбір жылдары жапондық теңіз өнімдерін өсіру саласында зиянкес болуы мүмкін.
Asterias is a genus of the Asteriidae family of sea stars. It includes several of the best known species of sea stars, including the (Atlantic) common starfish, Asterias rubens, and the northern Pacific seastar, Asterias amurensis. The genus contains a total of eight species in all. All species have five arms and are native to shallow oceanic areas (the littoral zone) of cold to temperate parts of the Holarctic. These starfish have planktonic larvae. Asterias amurensis is an invasive species in Australia and can in some years become a pest in the Japanese mariculture industry.
Тарих
Астерияс тұқымдасын алғаш рет Карл Линней 1758 жылы «Systema Naturae» кітабының 10-шы басылымында «A. rubens» сипаттағанда жариялаған. Бір кезде бұл жалғыз түр болды, бірақ 1800 жылдардың басында осы тұқымда ондаған түрлер сипатталған. 1825 жылы Томас Сей АҚШ жағалауларына тән алты түрді тізімдеді (сол кезде АҚШ бірнеше жыл бұрын Испаниядан ресми түрде алған Мэннен Флоридаға дейінгі шығыс жағалауын құрады). Бүгінгі күні бұл түрлердің ешқайсысы Астерияс ретінде қабылданбайды немесе танылмайды. Иоганн Петер Мюллер мен Франц Герман Трошель 1840 жылы теңіз жұлдыздарының жіктемесін зерттеді, тұқымды Астеракантион деп қайта атады және одан бірнеше жаңа тұқымдарды бөліп шығарды. Уильям Стимпсон 1861 жылғы 4 желтоқсанда ұсынған еңбегінде Мюллер мен Трошельдің Астеракантион тұқымын қабылдамады және 16 жаңа түрді атады, олардың ешқайсысы қазіргі уақытта Астерияс құрамына кірмейді. 1875 жылы Эдмонд Перриер Астеракантионды ресми түрде синонимге дейін төмендетті. Бірнеше жылдан кейін, 1889 жылы Перси Слэдэн 48 немесе 49 түрді санады. Ол тұқымды кем дегенде алты кішітұқымға бөлді, олардың ішінде Астерияс кішітұқымы, Пентактинидтердің (5 қозғалыс мүшелі) β бөлімінде кем дегенде төрт түр болды, олардың үшеуі бүгінгі күні де тұқымда қабылданады. 1900 жылдардың басында АҚШ-тың шығыс жағалауында зерттеу жұмыстарын жүргізген Аддисон Эмери Веррилл тұқымға бірнеше жаңа түрлерді қосты, олардың ешқайсысы қазір Астерияс құрамында жоқ, сондай-ақ тұқымды көптеген жаңа тұқымдарға бөлді және жаңа тұқымдар құрды, қазір Астериясқа жататын барлық түрлерді жаңа Allasterias тұқымына көшірді. Ол Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауы үшін алты түрді қабылдады, олардың ешқайсысы қазір Астерияс құрамында жоқ. Одан кейін, келесі екі онжылдықта Калифорнияда жұмыс істеген Уолтер Кенрик Фишер Верриллдің Астерияс түрлерінің барлығын синонимдеді немесе алып тастады, сондай-ақ Верриллдің Allasterias және Parasterias тұқымдарын Астерияспен синонимдеді, нәтижесінде тұқымда төрт түр қалды, олардың барлығы бүгінгі күні де танылған. Риори Хаяши 1940 жылы тағы бір жапон түрін синонимдеді, соның нәтижесінде тұқымда үш түр болды, олардың барлығы өткен ғасырдан бері танылған. Александр Михайлович Дьяконов 1950 жылы Қиыр Шығыс Ресейінен екі жаңа түр қосты және Фишер мен Хаяши синонимдеген үш түрді қайта жаңғыртты, тұқымды сегіз түрге жеткізді, бірақ АҚШ-тың кейбір зоологтары оның жаңа түрлерін қабылдау үшін 2000 жылдарға дейін күтті.
Сипаттама
Астериялар, Форципулятидалар отрядындағы көптеген теңіз жұлдыздары сияқты, педицеллариялары арқылы сырттан танылады – бұл терідегі мыңдаған кішкентай, жақ сияқты құрылымдар, олар жемтікті немесе жауынгерді шағып алуға қабілетті. Астерияда екі түрі кездеседі: негізгі, сондай-ақ тік педицеллария, олар тері бетіне шашырап орналасқан, және кішкентай, айқыш педицеллария, олар үлкен арқа тікенектерінің төңірегінде шоғырлар немесе гүл шоқтары түрінде табылады. Бұл педицеллариялардың ұсақ, резеңкелі сабақтары – педицельдері болады. Папулалар да кездеседі. Барлық түрлерде әдетте бес қол болады. Ішкі құрылысында экзоскелетте де диагностикалық белгілер бар, мысалы, ортасында тек бір тікені бар арқалық пластиналар. Слэден оны Uniophora тұқымдасынан абактинальды пластиналарында үлкен, шар тәрізді түйіндердің орнына тікендердің болуымен, ал Anasterias-тан жақсы дамыған, торлы абактинальды қаңқасымен ажыратады.
Түрлер
Теңіз түрлерінің әлемдік тізіліміне келесі түрлер кіреді: Дьяконовтың (1950) таралу мәліметтері. Сурет. Ғылыми атауы. Таралуы. Asterias amurensis Lütken, 1871 – Солтүстік Тынық мұхитының теңіз жұлдызы: Солтүстік Тынық мұхиты, Солтүстік Қытай, Оңтүстік Корея, Солтүстік Корея, Жапония, Қиыр Шығыс Ресей, Аляска және Канада (Британдық Колумбиясы). Asterias argonauta Djakonov, 1950 – Приморский край (Петр Ұлы шығанағы), Оңтүстік Корея. Asterias forbesi (Desor, 1848) – Солтүстік-батыс Атлантика мұхиты, Лабрадордан оңтүстікке қарай Кариб теңізі мен Мексика шығанағына дейін. Asterias microdiscus Djakonov, 1950 – Камчатка түбегінің оңтүстік-шығыс жағалауындағы Авача шығанағы, Карагинский аралы. Asterias rathbuni (Verrill, 1909) – Батыс Аляскадан Қиыр Шығыс Ресейге дейін (Камчатка түбегі, Охот теңізі және Беринг теңізі). Asterias rollestoni Bell, 1881 – Жапония айналасында, Жапония теңізінде және Қытай жағалауларындағы Сары теңізде. Asterias rubens Linnaeus, 1758 – Жұлдызша: Еуропадағы Солтүстік Атлантика мұхиты, Ресейдің Ақ теңізінен Америкаға дейін. Asterias versicolor Sladen, 1889 – Оңтүстік Жапония, Тайвань, Гонконг және Оңтүстік Қытай теңізі айналасында.