Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыста Жапон императорлық теңіз күштері қолданған шифрлар
Жапон армиясы және дипломатиялық кодтары

Жапон теңіз кодтары мен шифрларының осалдығы Екінші дүниежүзілік соғыстың барысына шешуші әсер етті, сонымен қатар соғысқа дейінгі жылдары Жапония мен Батыс елдері арасындағы қарым-қатынастарға да маңызды ықпал етті. Жапон кодтарының барлығы дерлік бұзылды, ал алынған ақпарат 1942 жылы Мидуэй шайқасында Жапон теңіз күштеріне қарсы сәтті шабуылды (JN 25b кодын бұзу арқылы) және бір жыл өткен соң «Кешірім» операциясы аясында Жапон адмиралы Исороку Ямамотоны жоюға мүмкіндік берді. Жапон императорлық теңіз күштері (JITF) көптеген кодтар мен шифрларды пайдаланды. Бұл криптожүйелердің барлығы әртүрлі ұйымдарда әртүрлі атаулармен белгілі болды; төменде көрсетілген атаулар Батыс криптографиялық операцияларымен берілгендер.

Қызыл код

Қызыл кітап коды – Бірінші дүниежүзілік соғыста және одан кейін қолданылған IJN кодтар кітапшасы жүйесі. Ол "Қызыл кітап" деп аталды, себебі оның американдық фотосуреттері қызыл мұқабамен тілінген. Оны дипломатиялық корпус қолданған RED шифрымен шатастыруға болмайды. Бұл код екі кітаптан тұрды. Біріншісі кодтың өзін қамтиды; екіншісі – кодтар жіберілгенге дейін қолданылатын қосымша шифрды, ал соңғысының бастапқы нүктесі жіберілген хабарламаның ішіне енгізілген. 1923 жылы жапондық әскери-теңіз атташесінің багажындағы "қара қап" операциясы кезінде код кітапшасының көшірмесі алынды; үш жылдық жұмыстан кейін Агнес Дрисколл кодтың қосымша бөлігін бұзуға қол жеткізді. Қызыл кітап кодын білу, сондай-ақ құрылысы ұқсас Көк кітап кодын бұзуға көмектесті. Алайда, Остік үшжақты әскери комиссиядағы жапон өкілі вице-адмирал Кацуо Абэ CORAL арқылы неміс әскерлерінің орналасуы туралы маңызды ақпарат берді, бұл "Еуропа театрЫндағы одақтастардың әскери шешімдер қабылдауы үшін өте қажетті" болған барлау ақпараты еді.

Жайыт

1942 жылдың соңынан 1944 жылға дейін Жапон императорлық теңіз күштері қолданған, CORAL-ға ұқсас шифр машинасы; JADE (шифр машинасына) қараңыз.

Жабдықтау орындарының кодтары

Жапондық теңіз базалары арасында байланыс үшін қолданылған кодтар тізбегі. Бұл кодтарды Сингапурдағы британдық шифр шешушілер салыстырмалы түрде оңай бұзып, теңіз соғысына дайындық туралы алғашқы хабарлардың көзі болды деп саналады.

JN-11

Флот көмекші жүйесі, JN 40 сауда кемелері кодексінен туындаған. Әскерлер конвойы және жауынгерлік құралым туралы мәліметтер үшін маңызды.

JN-20

Аралық аралдық шифр жапондық барлау қызметінен құнды ақпаратты қамтамасыз етті, әсіресе JN 25 шифрының мерзімдік өзгерістері АҚШ-тың шифрларды бұзу мүмкіндігін уақытша тоқтатқанда. JN 20 шифрын пайдалану нәтижесінде "AF су тапшылығын сезінуде" деген хабарлама алынды, ол жапондық флоттың басты мақсатын анықтады, соның арқасында 1942 жылы Мидуэй шайқасында АҚШ шешуші жеңіске жетті.

JN-25

JN 25 – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде IJN қолданған негізгі және ең қауіпсіз командалық-басқару коммуникациялық схемасына кодты бұзушылар берген атау. Жапон әскери-теңіз флотының 25-ші жүйесі ретінде танылған, ол бастапқыда "ағымдағы шифрлау" емес, "зерттеу жобасы" ретінде AN 1 белгісін алды. Жоба үшін отыз мың кодтық топтың мағынасын қайта құру және отыз мың кездейсоқ қосымшаны біріктіру қажет болды. 1939 жылдың 1 маусымынан бастап "Көк" (және "Қызыл" кодтың ең соңғы нұсқасы) орнына енгізілген, ол шифрланған код болып, тарату үшін бес саннан тұратын топты жасады. Жаңа код кітаптары мен супер шифрлау кітаптары уақыт өте келе енгізіліп, әр жаңа нұсқада белгілі бір деңгейде жаңа криптоаналитикалық шабуыл қажет болды. Джон Тилтман Алан Тьюрингтің (GCSB) көмегімен 1941 жылы JN25-ті "шешкен" еді, яғни олардың мәлімдемесіне сәйкес, бұл бес цифрлы код, сөздерді бес цифрға аударатын код кітабымен және жіберушінің бастапқы сандарға қосатын екінші "қосымша" кітабы бар екенін білген. "Бірақ мұның бәрін білу оларға бір хабарламаны оқуға көмектеспеді". 1942 жылдың сәуірінде JN25 шамамен 20 пайызға дейін оқылды, сондықтан кодты бұзушылар "бес сөздің біреуін" оқи алды және трафик талдауы одан да пайдалы болды. Тилтман оны бұзудың (жеңіл де, жылдам да емес) әдісін ойлап тапты және код кітабындағы барлық сандардың үшке бөлінетінін анықтады. Кодты "бұзу" – бұл кодтық сөздер мен индикаторларды оқуға жеткілікті білу, соның арқасында кез келген хабарлама оқылсын. Атап айтқанда, JN 25 1940 жылдың 1 желтоқсанында (JN25a) және 1941 жылдың 4 желтоқсанында (JN25b) Пёрл-Харборға шабуылға дейін айтарлықтай өзгертілді. Британдық, австралиялық, голландтық және американдық криптоаналитиктер Пёрл-Харборға шабуылға дейін JN 25-ті бұзу үшін бірлесіп жұмыс істеді, бірақ Жапон әскери-теңіз флоты бұрын маңызды шайқас операцияларына қатыспағандықтан, шикізат ретінде пайдалануға болатын трафик аз болды. Бұрын IJN талқылаулары мен бұйрықтары көбінесе хабар таратудан қауіпсіз маршруттармен, мысалы, курьерлік жеделхат немесе IJN кемесімен тікелей жеткізілім арқылы жүргізілді. Көптеген дереккөздердегі мәліметтер әртүрлі, бірақ сенімді деректерге сәйкес, 1941 жылдың желтоқсанына дейін қолданылған JN 25 нұсқасы шабуыл кезінде 10%-дан астам бұзылмаған, және бұл, ең алдымен, оның супер шифрлауын жою арқылы болды. JN 25 трафигі 1941 жылдың соңында теңіз соғысының басталуымен күрт өсті және JN 25-тің қазіргі және келешек нұсқаларын тиімді бұзу үшін қажетті криптографиялық "тереңдікті" қамтамасыз етті. Американдық күштерді Вашингтондағы АҚШ Әскери-теңіз флотының сигналдық барлау басқармасы OP 20 G басқарды; Пёрл-Харборда бұл командашы Джозеф Рошфорт басқарған Әскери-теңіз флотының жауынгерлік барлау бөлімшесінде (Station HYPO, сондай-ақ COM 14 деп те аталады) орналасқан. 1940 жылдың мамырында бұзылған. 1941 жылдың 28 мамырында Нишин Мару No. 2 (1937) кит фабрикасы Сан-Францискоға келген кезде, АҚШ Кеден қызметінің агенті Джордж Мюллер және АҚШ Әскери-теңіз флотының 12-ші әскери округінің командирі Р. П. Маккалоу (ауданға жауапты) кемеге кіріп, оның код кітаптарын тәркіледі, бұл туралы Теңіз барлау басқармасына (ONI) хабарламады. Көшірмелер жасалды, бірақ түпнұсқалары қайтарылды. Жапондықтар JN 39 бұзылғанын тез түсінді және оны JN 40-пен ауыстырды.

JN-40

JN 40 бастапқыда JN 25 сияқты сандық қосымшамен супер шифрланған код деп есептелген. Алайда, 1942 жылдың қыркүйегінде жапондықтардың жіберген қатесі британдық FECB, Килидиндегі кодты бұзушылар Джон МакИннес пен Брайан Таунэндке көмектесті. Бұл екі таңбадан тұратын 100 топтан құралған алмастыру кестесіне негізделген, одан кейін бағаналық транспозиция қолданылған фракциялық транспозициялық шифр еді. 1942 жылдың қарашасына қарай олар барлық бұрынғы хабарларды оқи алатын болды және әрбір жаңа хабарламаны алғанда оны бұзатын. Осылайша, жаудың кемелері, оның ішінде әскерлік колонналары да, бақыланатын болды, бұл оларды одақтастардың шабуылына ұшыратты. Келесі екі аптада олар "бұрын бұзу мүмкін емес" деп саналған JN167 және JN152 есімді тағы екі жүйені бұзды.