Кіріспе

Құстар туысы Accipiter (/æ//k/'/s//ɪ//p//ə//d//ə//ɹ/) – Accipitridae тұқымдасына жататын жыртқыш құстар туысы. 49 түрі анықталған, бұл тұқымдастың ең көп түрлілігі бар туысы. Көптеген түрлер қызылқарлығаштар немесе сұңқарлар деп аталады, бірақ американдық қызылқарлығашты қоспағанда, Жаңа әлемнің барлық түрлері жай ғана "қарлығаштар" деп белгілі. Оларды анатомиялық тұрғыдан туыстастарынан прокоракоид тесігінің болмауымен ажыратуға болады. Көбінесе осы жерге орналастырылатын екі кішкентай және ерекше түрдегінің үлкен прокоракоид тесігі бар және олар ДНК тізбегі бойынша да ерекшеленеді. Олар Hieraspiza ескі туысынан бөлінуге лайық болуы мүмкін. Қазіргі кездегі акципиттердің мөлшері кішкентай сұңқардан (A. minullus) басталады, онда ең кішкентай еркектердің ұзындығы , қанаттарын жайғандағы ені және салмағы , солтүстік қызылқарлығашқа (A. gentilis) дейін жетеді, онда ең үлкен әйелдердің ұзындығы , қанаттарын жайғандағы ені және салмағы . Бұл құстар жұқа, қысқа, кең, дөңгелек қанаттары және ұшу кезінде маневр жасауға көмектесетін ұзын құйрығымен сипатталады. Оларда олжасын өлтіру үшін ұзын аяқтары мен ұзын, өткір тырнақтары, ал жем жеу үшін өткір, иілген мүсігі бар. Әйелдер әдетте еркектерге қарағанда ірілеу болады. Олар көбінесе өздерінің жемін – негізінен ұсақ құстар мен сүтқоректілерді – қысқа қуып жететін шабуылмен ұстайды. Типикалық ұшу үлгісі – бірнеше қағулармен ұшып, содан кейін қысқа сырғанау. Олар көбінесе орманды немесе бұталы аймақтарда кездеседі. Accipiter туысын 1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон енгізген. Типтік түрі – Еуразиялық сұңқар (Accipiter nisus). Атауы латын тілінен келген "accipere" сөзінен шыққан, ол "ұстау" дегенді білдіреді.

Прокоракоидтық саңылау

Прокоракоидтық саңылау (немесе coracoid foramen, coracoid fenestra) – бұл супракоракоидтық жүйкені өткізетін, коракоид сүйегінің алғы процесіндегі тесік. Кейбір құстар тобында ол кесік немесе инцизура түрінде кездесуі мүмкін; немесе кесік сүйекпен жартылай немесе нашар жабылуы мүмкін. Ал басқа топтарда мұндай ерекшелік мүлдем болмайды. Саңылау көбінесе жыртқыш құстарда кездеседі, бірақ зерттелген көптеген акципитерлерде ол жоқ. Бұл белгі диагностикалық ретінде ұсынылады. Акципитридтердің қаңқаларын зерттеу нәтижесінде Aquila gurneyi және A. chrysaetos бүркіттерінің кейбір үлгілерінде (саңылауға қарамастан) прокоракоидтық инцизуралар табылды, бірақ басқа төрт Aquila түрінде табылмады. Spizastur melanoleucos, Lophoaetus occipitalis, Spizaetus ornatus және Stephanoaetus coronatus түрлерінде кесік әртүрлі дәрежеде ашық немесе нашар сүйектелген. Buteo brachyurus және B. hemilasius бұталы бүркіттерінде инцизуралар бар, бұл оларды басқа 17 Buteo түрінен ерекшелендіреді. Circus түрінде саңылау түр ішінде ғана емес, тіпті бір жеке құстың екі жағында да өзгеріп отырады. Әдетте ол ашық немесе болмайды, бірақ "сүйектің жіпшесімен" жабылуы мүмкін. Генетикалық филогенезді зерттеулер Circus пен Accipiterдің тығыз байланысты екенін көрсетті. Бұл белгі Harpagus bidentatus-та да жоқ немесе анық байқалмайды. Urotriorchis macrourus жақсы дамыған прокоракоидтық саңылауға ие, бұл Accipiter-ден бөлінуді көрсетеді. Ол Melieraxini тайпасының әншіл бүркіттерімен туысты болуы мүмкін.