Кіріспе

Тулча () – Румынияның Солтүстік Добруджа аймағындағы қала. Ол Тулча округінің әкімшілік бөлімшесі болып табылады және 2021 жылғы мәліметтер бойынша халқы 65 624 адамды құрайды. Тюдор Владимиреску атты бір ауыл қала әкімшілігіне бағынады. Бұл Дунай өзенінің жағасында орналасқан алты румындық округ орталығының бірі.

Аттар

Қала болгар, орыс және украин тілдерінде Тулча, грек тілінде Αιγισσός, венгр тілінде Тульча, ал түрік тілінде Тульча деп аталады.

Тарих

Тюльча б.з. алдында 7 ғасырда Эгисс (Aegyssus) деген атпен құрылған, оның жайлы Прокопий мен Сицилиялық Диодордың еңбектерінде айтылған (б.з. алдында 3 ғасыр). Овидий өзінің "Экс Понто" (Ex Ponto) еңбегінде жергілікті дәстүрге сүйене отырып, қаланың атын мифтік негізін қалаушы Каспий Агисиске (Aegisos the Caspian) жатқызған. 1215 жылдан бастап римдіктер қаланы жаулап алды. Олар оны өз жобалары, техникасы және сәулеттік көрінісі бойынша қайта салып, ұйымдастырды. Қоршалған қала 10 ғасырда "Notitia Episcopatuum" немесе "De Thematibus" сияқты құжаттарда кездеседі. Византия билігі кезінде, біздің заманымыздың 5 ғасырынан бастап, қала 7 ғасырдың бірінші жартысына дейін шапқыншылықтарға байланысты тасталып қалды. Бұрынғы елді мекеннің аумағы Болгар империясының билігіне қарады (681 – шамамен 1000 жыл; 1185 – 14 ғасыр). 10 ғасырдың екінші жартысында тұрғындар қайта қалпына келтірілді, себебі византиялықтар аймақты қайта басып алғаннан кейін сол жерде бекініс салған. Бірақ 1064 жылы олардың шабуылынан қамалды узелер (Uzes) қиратты, алайда кейбір тұрғындар әлі де сол жерде қалды. 1877–1878 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде Солтүстік Добруджа, әсіресе Тюльча, мұсылман черкестер мен христиан болгарлары, орыстар және украиндер арасындағы қырғын мен қақтығыстардың ошағы болды. Добруджа черкестері 1864 жылы черкес геноцидінен кейін осы жерге қоныстанды. Олар аймақтың басқа халықтарына шабуыл жасап, олжаның бір бөлігін Осман билігіне тапсырғандықтан, Тюльчада бүгінге дейін сақталған ғимараттардың құрылысын тікелей қаржыландырды: қазіргі Тюльча өнер мұражайы және Азизие мешіті. Добруджа черкестері соғыс аяқталғаннан кейін аймақтан қуылды. 1878 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Тюльча Солтүстік Добруджаның қалған бөлігімен бірге Румынияға берілді (Берлин конгресін қараңыз). Тюльча 1916–1918 жылдары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Орталық державалардың билігінде болды және 1918 жылдың мамырында Бухарест келісімінен кейін олардың кондоминиумының бөлігіне айналды (1918 жылдың қарашасына дейін). Сол кезде болгар әскері Үлкен Мирчаның мүсінін алып тастады, өйткені оның билігінде Добруджа Валахияға қосылған.

Климат

Талчаның климаты континенттік және қоңыржай (Köppen: Dfa/Cfa) климат аралығында, суық қыстары мен ыстық жаздарымен сипатталады. Қазаннан сәуірге дейін күндізгі ең төменгі температуралар жылына шамамен 79,5 күнге 0 °C (32 °F) төмендейді, соның ішінде 17,2 күн күндізгі ең жоғары температура да 0 °C (32 °F) төмен болады. Жылдық орташа қар жамылғысы 27,6 күнге дейін байқалады.

Демография

2021 жылғы халық санауы бойынша Тулчеаның халқы 65 624 адамды құрайды. 2011 жылғы халық санауында қаланың 73 707 тұрғыны болды, олардың 93,2%-ы румындар. Маңызды азшылық топтарына липовандықтар (2,6%), ромалар (1,4%) және түріктер (1,2%) кірді. 1941 жылы Крайова шарты бойынша жергілікті болгарлардың көп бөлігі қаладан кетіп қалды.

2011 жылғы этникалық құрамы:
Жалпы саны белгілі: 65 945
Румындар: 61 451 (93,2%)
Липован орыстары: 1 738 (2,6%)
Рома/Циган: 953 (1,4%)
Түріктер: 819 (1,2%)
Украиндар: 376 (0,5%)
Гректер: 208 (0,3%)
Басқалар: 400 (0,6%)
Белгісіз: 7 762

Мәдениет

Тулча қаласында "Джордж Жоржеску байқауы" өтеді. Бұл байқауды Тулчадағы өнер мектебінің мұғалімдері ұйымдастырып, 1992 жылдан бері жыл сайын өткізіледі. Румын классикалық музыкасының дамуына үлкен үлес қосып, Тулча округінде туған дирижер Джордж Жоржескудің (1887–1964) құрметіне аталған бұл байқау бастапқыда тек румын музыка мектептері мен орта мектептерінің оқушыларына арналған, бірақ 1995 жылдан бастап халықаралық студенттерді де қабылдай бастады. Ұйымдастырушылар қатарында Румынияның Білім және жастар министрлігі, Тулча округінің білім басқармасы, Тулча округінің кеңесі, Тулча қалалық әкімдігі және Жоржеску отбасының әлі тірі мүшелері бар. Тәуелсіздік монументі қаланың ең басты көрікті жерлерінің бірі болып саналады, себебі оның орналасқан жері мен ашылатын панорамалық көрінісі ерекше. Ол Аэгисс қаласының қираған орындары мен тарихи мұражай орналасқан төбеде орналасқан. Монументтің өзі бір жағында бүркіт, екінші жағында әскер мүсіні бар обелиск түрінде бейнеленген. Бұл монумент Добруджаны Румынияның құрамына қосу үшін күрескен Тәуелсіздік соғысын еске алу үшін орнатылды. Құрылысы 1879 жылдың 17 қазанында Румынияның князі Кароль I-нің қатысуымен басталды. Басты орта мектеп – Спиру Харет Добруджа колледжі.