Кіріспе

Рефлекс – биологияда, рефлекс немесе рефлекстік әрекет – бұл еріксіз, жоспарланбаған тізбек немесе қимыл және стимулға дерлік бірден берілетін жауап. Рефлекстер жүйке жүйесі бар организмдерде әртүрлі күрделілік деңгейінде кездеседі. Рефлекс жүйке жүйесіндегі рефлекстік доғалар деп аталатын жүйке жолдары арқылы жүзеге асырылады. Стимул жүйке сигналын тудырады, ол синапсқа жеткізіледі. Сигнал содан кейін синапстан моторлық нейронға беріледі, ол белгілі бір жауапты шақырады. Бұл жүйке сигналдары әрқашан миға жетіп кетпейді, сондықтан көптеген рефлекстер – саналы ойлауды қажет етпейтін стимулға автоматты жауап болып табылады. Көптеген рефлекстер организмнің тірі қалуын және өзін-өзі қорғауын арттыру үшін нақты реттеледі. Бұл күтпеген стимулға автоматты жауап беретін қорқыныш рефлексі және құлағанда мысықтың денесін қауіпсіз қону үшін дұрыс бағыттайтын мысықтың тік тұру рефлексі сияқты рефлекстерде байқалады. Рефлекстің ең қарапайым түрі – қысқа кешігу рефлексі, сигнал беру жолында бір ғана синапс немесе қосылыс бар. Ұзақ кешігу рефлекстері рефлекстік жауапты тудыру алдында бірнеше синапстар арқылы берілетін жүйке сигналдарын шығарады.

Миоталық рефлекстер

Миоталық немесе бұлшықет созу рефлекстері (кейде терең сіңір рефлекстері деп аталады) орталық нерв жүйесі мен шеттік нерв жүйесінің қалыптылығы туралы ақпарат береді. Бұл ақпарат электромиография (ЭМГ) арқылы анықталады. Әдетте, рефлекстердің әлсіреуі шеттік мәселені, ал күшті немесе жоғары рефлекстер орталық мәселені көрсетеді. Рефлекстік модуляцияның жақсы мысалы – созу рефлексі. Бұлшықет тыныш күйде болғанда, созу рефлексі бұлшықеттің жирылуына алып келеді, соның арқасында созуға қарсылық көрсетіледі (қарсылық рефлексі). Бұл дене күйін сақтауға көмектеседі. Дегенмен, ерікті қозғалыстар кезінде рефлекстің қарқындылығы (күшейтуі) төмендеп, тіпті оның белгісі кері қайтылуы мүмкін. Бұл қарсылық рефлекстерінің қозғалыстарға кедергі келтірмейді. Рефлекстік модуляцияның негізгі орындары мен механизмдері толыққанды түсініксіз. Сенсорлық нейрондардың шығысы мінез-құлық барысында тікелей модуляцияланатынына дәлелдер бар, мысалы, пресинаптикалық тежелім арқылы. Денелік сезімдердің қозғалыс нейрондарына тигізетін әсеріне жұлын немесе құрсақ нервтеріндегі аралық нейрондар да ықпал етеді.

Басқа рефлекстер

Тыныс алу еріксіз де, ерікті де болуы мүмкін, себебі тынысты ішкі қабырғааралық бұлшықеттер арқылы тоқтатуға болады.