Кіріспе

Сырғанақпен жүру спорты және санақ түрі

Луж /l//uː//ʒ/ – бір немесе екі адамға арналған кішкентай санақ, онда спортшы жатып (бетімен жоғары қарап), аяқтары алға қаратып сырғанады. Лужмен айналысушы бастапқыда отырып, бастапқы платформаның екі жағындағы тұтқалардан итеріледі, содан кейін санақтың шаналарын балдыр бұлшықтарының көмегімен иіп немесе иықтарымен қарсы бағытта қысым жасап басқарады. Жарысқа арналған санақтардың салмағы жеке жүру үшін және екеу үшін артықшылықты құрайды. Луж – бұл сонымен қатар сол санақ пен техниканы қолданатын олимпиадалық спорт түрі. Оны скелет бобпен шатастыруға болмайды, ол бобслей отбасынан шыққан, бір адамға арналған санақ сияқты құрал және сол санақты пайдаланатын спорт түрі, бірақ ол жүгіріп бастауға, иық пен аяқтармен басқаруға және бетімен төмен, басы алға қаратып жатуға арналған. Скелет және бобслей бір халықаралық федерация мен спорттың бөлігі болса, лужді Халықаралық луж федерациясы (FIL) жеке ұйымдастырады. Лужмен айналысушылар 140 км/сағ жылдамдыққа жетеді, бұл үш "сырғанақ" спорт түрінің ең жылдам түрі болып табылады. Австриялық Мануэль Пфистер 2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына дейін Канаданың Уистлер қаласында 154 км/сағ ең жоғары жылдамдыққа жетті. Лужмен айналысушылар әлемдегі ең дәл уақыт өлшенетін спорт түрлерінің бірінде – жасанды трассада бір миллисекундқа дейін уақытты анықтау арқылы жарысады. "Луж" термині алғаш рет 1905 жылы қолданылған, ол савойлық/швейцарлық диалекттегі француз сөзі "люж" сөзінен шыққан, яғни "кішкентай сырғанақ санағын" білдіреді.

Тарих

Сандардың қолданылуы ежелден келе жатқан және кең таралған. Алғашқы тіркелген сан жарыстары 15 ғасырда Норвегияда өтті. Скелет және бобслей сияқты лудж спорты да 19 ғасырдың ортасы мен соңында Швейцарияның Санкт-Мориц қаласындағы қонақ үй кәсіпкері Каспар Бадрутттың тыранымен пайда болды. Бадрутт қысқы курорттар идеясын, сондай-ақ тамақ, сусын және іс-шаралармен жабдықталған бөлмелерді сәтті сатты. Оның одан да ержүрек ағылшын қонақтары жеткізушілердің санын демалыс үшін бейімдеуді бастады, бұл ауылдың көшелері мен далаларында жылдам жүрген жаяу жүргіншілермен соқтығысуға әкелді. Спорттың алғашқы ұйымдастырылған жиыны 1883 жылы Швейцарияда өтті. 1913 жылы Германияның Дрезден қаласында Internationale Schlittensportverband немесе Халықаралық сан спорты федерациясы құрылды. Бұл орган 1935 жылға дейін спортты басқарды, содан кейін ол Fédération Internationale de Bobsleigh et de Tobogganing (FIBT, Халықаралық бобслей және тобогганинг федерациясы) құрамына енді. Лудж Олимпиада ойындарында скелет спортын алмастыруға шешім қабылданғаннан кейін, спорттағы алғашқы әлем чемпионаты 1955 жылы Ослода (Норвегия) өтті. 1957 жылы Fédération Internationale de Luge de Course (FIL, Халықаралық лудж федерациясы) құрылды. Лудж жарыстары алғаш рет 1964 жылы қысқы Олимпиада ойындарына енгізілді. Америкалықтар лудж спортын қабылдауға асықпады. Солтүстік Америкадағы алғашқы лудж трассасы 1965 жылы Монтана штатындағы Лоло Хот-Спрингс қаласында салынды. АҚШ 1964 жылдан 1976 жылға дейін барлық Олимпиадалық лудж жарыстарына қатысқанмен, АҚШ Лудж қауымдастығы 1979 жылға дейін құрылмады. Сол жылы Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласында 1980 жылғы XIII қысқы Олимпиада ойындарында пайдалану үшін алғашқы жасанды американдық трассасы аяқталды.

Жасанды жолдар

Жасанды мұз трассалары арнайы жобаланған және салынған қисайған бұрыстармен және қабырғаланған түзу участалармен жабдықталған. Көптеген трассалар жасанды түрде суытылады, бірақ жасанды салқындатусыз жасанды трассалар да бар (мысалы, Сент-Морицте). Трассалар көбінесе өте тегіс болады. Трасса беті көлденең болуы керек. Олар табиғи мұзда жасалады. Тежеу және рульді басқару әрекеттерінен трасса беті кедір-бұдыр болуы мүмкін. Спортшылар тар бұрыштардан өту үшін рульді пайдаланады, қолдарын созып, аяқтарымен бағыттайды. Бұрыштардың алдында көбінесе тежеу қажет, ол аяқ киімдерінің табанына орнатылған тікенектер арқылы жүзеге асырылады. Мичиган штатындағы Негауниде АҚШ-тағы жалғыз табиғи мұз трассасы орналасқан. 800 метрден астам ұзындығы бар трасса тік төмен түсетін жерінде 10 толық бұрылысқа ие. Канадада Камроуз, Хинтон Лудж (Альберта), Калгари және Онтарио Лудж клубында трассалар бар. Жаңа Зеландиядағы Насебидегі трасса оңтүстік жарты шардағы жалғыз трасса. Трассаның ұзындығы 360 метр, ол қыс мезгілінде жұртшылыққа ашық. Әлем чемпионаттары 1979 жылдан бері, ал Еуропа чемпионаттары 1970 жылдан бері өткізіліп келеді. 2015/16 маусымында FIL жасөспірімдер арасындағы әлем кубогын бастады.