Олимпиадалық қысқы спорт түрі – Бобслей

Кіріспе

Олимпиадалық командалық қысқы спорт. Бобслей немесе бобслей – 2-ден 4-ке дейін спортшыдан тұратын командалардың тар, иісті, қисайған, мұзды трассалармен гравитация күшімен қозғалатын шанада уақыт бойынша жарысатын қысқы спорт түрі. Бобслейдің халықаралық жарыстарын Халықаралық бобслей және скелетон федерациясы (бұрынғы FIBT) басқарады. Алғашқы бобслейлер 19 ғасырдың соңында Швейцарияның Санкт-Мориц қаласында, Каспар Бадруттқа тиесілі Palace қонақүйінде демалып жүрген Виктория дәуірінің британдық бай туристері жасаған. Алғашқы шаналар балалардың тасымалдау шаналары мен сырғанақтардан бейімделген. Олар ақырында бобслейге, лужға және скелетонға айналды. Бастапқыда туристер өз қолдарымен жасаған құрылғыларымен Санкт-Морицтің тар көшелерінде жарысқан, бірақ соқтығысулар көбейгендіктен, Санкт-Мориц тұрғындарының наразылығы артып, бобслейлер ақырында қоғамдық жолдарда тыйым салынды. 1884 жылдың қысында Бадрутт Креста ауылының жанында арнайы трасса салдырды. Креста трассасы әлемдегі ең көне трасса болып табылады және Санкт-Мориц сырғанақ клубының үйі. Ол екі рет Қысқы Олимпиада ойындарын қабылдады және 2022 жылға дейін қолданыста болды. Қазіргі бобслей командалары ең жылдам уақытта төмен түсетін маршрутты аяқтау үшін жарысады. Жеңімпаздарды анықтау үшін бірнеше жүгірудің жалпы уақыты қолданылады. Төрт адамнан тұратын жарыс 1924 жылы Францияның Шамони қаласында өткен алғашқы Қысқы Олимпиададан бері өткізіліп келеді. Бір ғана ерекшелік – 1960 жылғы Скуау Вэлли ойындары, онда ұйымдастыру комитеті шығындарды азайту үшін трасса салудан бас тартты. Екі адамнан тұратын жарыс 1932 жылғы ойындарда, ал екі әйелден тұратын жарыс 2002 жылғы Қысқы Олимпиадада алғаш рет өткізілді. Әйелдер арасындағы монобоб жарысы 2022 жылғы ойындарда енгізілді.

Этимология

Атау, жылдамдықты арттыру үшін кейбір ерте жарысқа қатысушылардың шаналарының ішінде алға-артқа қозғалыс жасауынан туындаған.

Шығу тегі

Мұз үстінде сырғанау көптеген солтүстік елдерде бұрыннан танымал болғанмен, бобслейдің қазіргі заманғы спорт түріне айналуы салыстырмалы түрде жаңа. Ол қонақ үй иесі Каспар Бадратт (1848–1904) кейбір бай ағылшын қонақтарын Швейцарияның минералды шипажай қаласындағы, яғни Сент-Морицтегі өз қонақ үйінде бүкіл қыс бойы қалғанға көндіргеннен кейін дамыды. Ол қонақ үйінің жаз айларында ғана толы болатынына наразы болды. Қонақтарды тамақ, ішімдік және ойын-сауықтармен қамтамасыз ету арқылы ол тез арада «қысқы курорт» деген ұғымды қалыптастырды. Бірнеше жылдың ішінде Викториялық Британияда Бадратттың Сент-Мориц қонақ үйінде қыстау өткізу өте сәнді болды. Дегенмен, қонақтардың саны артуымен бірге кейбіреулері жаңа ойын-сауық іздеуге бейімделді. 1870 жылдардың басында бірқатар авантюрист ағылшындар балалардың тасымалдауға арналған саналарын ойын-сауық мақсатында пайдалануға кірісті. Бірақ олар Сент-Морицтің мұзды жолдарында, көшелерінде және тас жолдарында жаяу жүргіншілермен соқтығысқанда, саналарға «бағыттау құралын» ойлап табу қажеттігі туды. Алғашқы бобслей (бобслей) екі крестадан (скелет саналарынан) тұрды, олар алдыңғы жағында бағыттау механизмі бар тақтамен біріктірілді. Бағыттау мүмкіндігі саналарға қалада ұзақ сырғанауға мүмкіндік берді. Ұзақ сырғанау бұрыштарда жылдамдықты арттырды. Жергілікті халықтың бұл бейресми жарыстарға қатысты пікірлері әртүрлі болды, бірақ ақырында наразылық күшейіп, Бадратты бір шара қолдануға мәжбүр етті. Оның шешімі 1870 жылдардың соңында Креста деген шағын ауылдың жанында, қала сыртында қонақтары үшін қарапайым мұз трассасын салу болды. Ол қалада жамандық қылып, жау жасамау үшін осы қадамға барды, өйткені Сент-Морицте қысқы демалысты танымал ету үшін көп еңбек етіп, көп уақыт пен ақша жұмсаған еді, сондықтан ол жалықтырудан туындаған клиенттердің келмеуіне жол бергісі келмеді. Бұл модельдер кейіннен берік стеклопласт және металлдан жасалғандарымен алмастырылды. Халықаралық бобслей және скелетон федерациясы (FIBT) 1923 жылы құрылды. Ерлер арасындағы төрт адамнан тұратын бобслей 1924 жылы өткен алғашқы қысқы Олимпиада ойындарында пайда болды, ал ерлер арасындағы екі адамнан тұратын бобслей 1932 жылы бағдарламаға қосылды. 1960 жылғы қысқы Олимпиада ойындарына қосылмағанмен, бобслей содан бері барлық қысқы Олимпиада ойындарында ұсынылып келеді. Әйелдер бобслейі жарыстары 1983 жылы АҚШ-та, Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласында екі көрсету жарысымен басталды, біреуі ақпан айында, екіншісі 1983 жылғы Әлем кубогы жарыстарында өтті. Екі әйелден тұратын бобслей 2002 жылғы қысқы Олимпиада ойындарында тұңғыш рет Олимпиада бағдарламасына енді. Бобслей американдық, еуропалық және әлем чемпионаттарында да өткізіледі. Германия мен Швейцария бобслейдегі ең табысты елдер болып есептеледі, олардың табысы еуропалық, әлемдік, Әлем кубогы және Олимпиада чемпионаттарындағы жалпы нәтижелерімен өлшенді. 1990 жылдардан бері немістер халықаралық жарыстарда басқа елдерге қарағанда көбірек медальдар жеңіп, көшбасшылықты қамтамасыз етіп келеді. Италия, Австрия, Канада және АҚШ-та да бобслей дәстүрі күшті. Бобслейлер сағатына жете алады, ал 2019 жылғы 3 наурызда 2019 жылы Уистлерде өткен әлем чемпионатында орнатылған ресми әлемдік рекорд құрайды.

Although sledding on snow or ice had long been popular in many northern countries, the origins of bobsleighing as a modern sport are relatively recent. It developed after hotelier Caspar Badrutt (1848–1904) convinced some wealthy English regular guests to remain through the entire winter at his hotel in the mineral spa town of St. Moritz, Switzerland. He had been frustrated that his hotel was only busy during the summer months. By keeping his guests entertained with food, alcohol and activities, he quickly established the concept of "winter resorting". Within a few years, wintering at Badrutt's St. Moritz hotel became very fashionable in Victorian Britain. However, with increased numbers this led some guests to search for new diversions. In the early 1870s some adventurous Englishmen began adapting boys' delivery sleds for recreational purposes. However, when they began colliding with pedestrians in the icy lanes, alleyways and roads of St. Moritz, this led to the invention of "steering means" for the sleds. The basic bobsleigh (bobsled) consisted of two crestas (skeleton sleds) attached together with a board that had a steering mechanism at the front. The ability to steer meant the sleds could make longer runs through the town. Longer runs also meant higher speeds on curves. Local sentiment about these informal competitions varied, but eventually complaints grew so vociferous that Badrutt had to do something. His solution, in the late 1870s, was to build a basic natural ice run for his guests outside the town near the small hamlet named Cresta. He took action because he did not want to make enemies in the town, and he had worked hard and invested a lot of time and money in popularizing wintering in St. Moritz, so he was not going to let boredom induce customers not to visit the area. gave way to streamlined fiberglass and metal ones. The International Bobsleigh and Skeleton Federation (FIBT) was founded in 1923. Men's four man bobsleigh appeared in the first ever Winter Olympics in 1924, and the men's two man bobsleigh event was added in 1932. Though not included in the 1960 Winter Olympics, bobsleigh has featured in every Winter Olympics since. Women's bobsleigh competition began in the US in 1983 with two demonstration races in Lake Placid, New York, one held in February and the second held during the World Cup races in March 1983. Two woman bobsleigh made its Olympic debut at the 2002 Winter Olympics. Bobsleigh is also contested at American, European, and World Cup championships. Germany and Switzerland have proven the most successful bobsleighing nations, measured by overall success in European, World, World Cup, and Olympic championships. Since the 1990s Germans have dominated in international competition, having won more medals than any other nation. Italy, Austria, Canada and the United States also have strong bobsleigh traditions. Bobsleighs can attain speeds of , with the reported world record being set on March 3, 2019 at the Whistler World Championships in 2019.

Жолдар

Қазіргі кездегі трассалар бетоннан жасалған және мұзбен жабылған. Олардың кем дегенде бір түзу бөлігі және бір лабиринті (бір-бірінен кейін келетін үш бұрылыс, түзу бөліксіз) болуы тиіс. Идеалды жағдайда, қазіргі заманғы трасса ұзын болуы керек және кем дегенде он бес қисыны болуы керек. Жылдамдықтар сағаттық 130 км/сағ-тан асуы мүмкін, ал кейбір қисындар экипаждарды 5 g дейін әсер ете алады.

Кейбір бобслей трассалары созыс және скелет сынғарыстары үшін де пайдаланылады. Кейбір трассаларда туристерге бобслеймен жүру мүмкіндігі бар, мысалы, Латвияның Сигулда қаласында; Австрияның Инсбрук-Иглс қаласында; Канаданың Вистлер қаласында; Норвегияның Лиллехаммер қаласында; Италияның Чезана Париоль қаласында; АҚШ-тың Лейк Плэсид қаласында; АҚШ-тың Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында; және Францияның Ла-Плагн қаласында.

Сызулар мен экипаждар

Қазіргі кездегі шаналар жеңіл металдардан, болаттан жасалған шана сырғытқыштарынан және аэродинамикалық композиттік корпустан тұрады. Жарысқа арналған шаналардың ұзындығы 4 адамдық шана үшін немесе 2 адамдық шана үшін ұзындығынан аспауы тиіс. Екі шанада да шана сырғытқыштары стандартты өлшемде орнатылған. 1952 жылы салмақ шектеуі ережесі енгізілгенге дейін бобслей командалары мүмкіндігінше жылдамдыққа қол жеткізу үшін өте ауыр болған. Бүгінде ең көп салмақ, экипажбен қоса (4 адамдық шана үшін), (2 адамдық шана үшін) немесе (2 әйелдік шана үшін) құрайды, және металл салмақтарды қосу арқылы осы салмаққа жетеді. Бобслей шаналары мүмкіндігінше жеңіл жасалған, бұл бобслей трассасының бұрылыстарында массаның динамикалық орналасуына мүмкіндік береді. Бобслей шаналарын бір кезде бес-алты адам басқарғанмен, 1930 жылдары экипаж саны екі немесе төрт адамға дейін азайтылды. Төрт адамнан тұратын экипажға ұшқыш, тежегіш және екі итергіш кіреді. Спортшылар олардың жылдамдығы мен күшіне қарай іріктеледі, бұл жарыс басында шананы бәсекеге қабілетті жылдамдыққа итеру үшін қажет. Ұшқыштар шананы ең жылдамдыққа жеткізетін жолға, яғни "желіге" бағыттау үшін шеберлікке, уақытты дұрыс пайдалануға және ұқыптылыққа ие болуы керек. Қазіргі бобслей шаналарында рульдік жүйе алдыңғы шана сырғытқыштарын бұратын алдыңғы бөлігінде орналасқан шкив жүйесін іске қосатын екі металл сақинадан тұрады. Мысалы, солға бұрылу үшін ұшқыш сол жақ сақинаны тартады. Шананы басқару үшін тек шағын түзетулер қажет, ал жылдамдыққа дейін кез келген үлкен бұрылыс апатқа әкелуі мүмкін. Ұшқыш рульдік жүйенің басым бөлігін басқарады, ал тежегіш финиш сызығынан өткеннен кейін шананың тежегішін тартып, шананы тоқтатады. Әйелдер әйелдер бобслейі (әрқашан екі әйел) және ерлер екі және төрт адамдық жарыстарда бәсекелеседі. 2014 жылдың 25 қыркүйегінен бастап әйелдер кез келген төрт "адамдық" бобслей жарысында, аралас команданың немесе толық әйелдер командасының құрамында бәсекелесе алатыны расталды. Алайда, әйелдердің орташа салмағы ерлерге қарағанда жеңіл болғандықтан (осылайша ауырлық спортында бәсекеге қабілетті емес), және көптеген шана спортымен айналысатын елдерде бәсекелесе алатын әйелдердің саны ерлерге қарағанда аз болғандықтан, бұл опция командалар үшін аса танымал болған жоқ.

Modern day sleighs combine light metals, steel runners, and an aerodynamic composite body. Competition sleighs must be a maximum of long (4 crew) or long (2 crew). The runners on both are set at gauge. Until the weight limit rule was added in 1952, bobsleigh crews tended to be very heavy to ensure the greatest possible speed. Nowadays the maximum weight, including crew, is (4 man), (2 man), or (2 woman), which can be reached via the addition of metal weights. The bobsleighs themselves are designed to be as light as possible to allow dynamic positioning of mass through the turns of the bobsleigh course. Although bobsleighs once were ridden by five or six, crews were reduced in the 1930s to either two or four people. The four person crew consists of a pilot, a brakeman, and two pushers. Athletes are selected for their speed and strength, which are necessary to push the sleigh to a competitive speed at the start of the race. Pilots must have the skill, timing, and finesse to steer the sleigh along the path, or "line", that will produce the greatest speed. In modern bobsleighs, the steering system consists of two metal rings that actuate a pulley system located in the forward cowling that turns the front runners. For example, to turn left, the pilot would pull the left ring. Only subtle steering adjustments are necessary to guide the sled; at speeds up to , anything larger would result in a crash. The pilot does most of the steering, and the brakeman stops the sled after crossing the finish line by pulling the sled's brake lever. Women compete in women's bobsleigh (which is always two woman) and men in both two and four man competitions. Women were confirmed as being able to compete in any four "man" bobsleigh event, as from 25 September 2014, either as part of a mixed sex team or an all female team. However, because women are on average lighter than men (and thus at a competitive disadvantage in a gravity sport), and because most sliding nations have fewer women able to compete than men, this option has not proved popular with teams.

Монобоб

Бір адамнан тұратын бобслей "монобоб" деп аталады. Бір адамдық саналар халықаралық жарыстарға екі бағытта енгізілді: адаптивті бобслей (сананы жүргізе алатын, бірақ итеруге мүмкіндігі жоқ спортшылар үшін) және жасөспірімдер спорты (екі немесе төрт адамдық ауыр сананы итеру қабілетін әлі дамыта алмаған жас спортшылар үшін). 2018 жылғы Қысқы Олимпиададан кейін Халықаралық Олимпиада комитеті мен IBSF 2022 жылғы Қысқы Олимпиада бағдарламасына әйелдер монобобын қосуға келісті, осылайша бобслейде әйелдер мен ерлер арасындағы жарыстар саны теңестірілді. 2020–2021 жылғы жарыс маусымына дейін монобобтар әдетте бір бөліктен тұратын шассиде жасалған. 2020–2021 маусымынан бастап IBSF санкциялаған жарыстарға қатысушылар IBSF-тің жалғыз сана жасаушысы iXent компаниясы шығарған, буынтталған (екі бөлімді) монобобтарды пайдалануға міндетті. Сананың спортшысыз минималды салмағы (бірақ уақыт өлшеу құралдары мен балласт салмағын қоса алғанда) және спортшымен бірге максималды салмағы болуы керек; шана жүгіргіштері екі адамдық бобслейлердегідей. Бұл спортшының максималды салмағының шегін көрсетеді.

Жарыс

Жеке жүгірулер немесе "жылулар" тұрып қалудан басталады, экипаж санаға отырғызу үшін сананы итеріп отырады; пилот рульді басқармаса да, мұздағы ойыстар сана старт аймағынан шыққанға дейін рульді қажет етпейді. Алғашқы итеру кезінде нашар техника командаға жылудан айырылуына себеп болуы мүмкін, бірақ әйтпесе бұл сирек, тіпті ешқашан шешуші болмайды. Басқа уақытта, шананың жылдамдығы оның салмағына, аэродинамикасына, шананың жүгіргіштеріне, мұздың жағдайына және пилоттың шеберлігіне байланысты болады. Жарыс уақыты секундтың жүздік бөлігімен тіркеледі, сондықтан тіпті көрінетін шағын қателер – әсіресе, бастапқыдағы, жылудың қалған бөлігіне әсер ететіндер – соңғы жарыс нәтижесіне өлшенетін әсер ете алады. Қалыпты жарыстардағы ерлер мен әйелдердің көрсеткіштері екі жүгірудің немесе жылудың қосындысы бойынша есептеледі. Қысқы Олимпиада ойындары мен Әлем чемпионаттарында барлық жарыстар (ерлер және әйелдер үшін) төрт жылудан тұрады.

Ми жарақаты

Жарыс деңгейінде мүжікпен сырғанау мүжікпен сырғанатын адамдарды бірнеше рет жоғары G күштеріне ұшыратуға және тізгін бұрылыстар кезінде бас сүйектеріне бірнеше рет шағын соққыларға ұшыратуға алып келеді. Сонымен қатар, қателіктер жасалып, мүжік құлаған жағдайда, "қауіп белдігі" немесе басқа да қорғаныс құралдары болмайды; сырғанаушылар жоғары жылдамдықпен трассадан құлайды, ал олардың қауіпсіздік шлемдері беткейге немесе мүжіктің ішкі жағына соғылып, сырғанап түседі. Бір сырғанаушы апат кезіндегі сезімін басы ұшақ двигателінің ішінде болғандай деп сипаттады. Тіпті құлауларды ескермегенде, трассадағы ұсақ кемшіліктерден туындайтын үнемі қайталанатын дірілдер мида ұсақ жарақаттарға әкелуі мүмкін, әсіресе бұл қайта-қайта орындалса.

Өлімге әкелетін оқиғалар

Жарыс жоқ Жыл Трасса бөлімі Жарыс оқиғасы Көлік Жюль ван Байландт 1907 Креста трассасы Жаттығу жүгірісі скелет Оберюберль 1911 Жаттығу жүгірісі 5 адамдық санақ Карл Герлофф 1933 Оберхоф Жаттығу жүгірісі 4 адамдық санақ Рудольф Герлофф 1933 Оберхоф Жаттығу жүгірісі 4 адамдық санақ Мориц Хайдеггер 1936 Сент-Мориц Целерина 2 адамдық санақ Рето Кападрутт 1939 Кортина д’Ампеццо Жаттығу жүгірісі Әлем чемпионаты 1939 4 адамдық санақ Макс Хубен 1949 Лейк Плэсид Шейди бұрышы Жаттығу жүгірісі Әлем чемпионаты 1949 2 адамдық санақ Александру Будиштеану 1951 Пояна Брашов Трассаның соңғы бұрылысы Әлемдік студенттердің қысқы ойындары 1951 4 адамдық санақ Феликс Эндрих 1953 Гармиш-Партенкирхен Бавария бұрышы Жаттығу жүгірісі Әлем чемпионаты 1953 4 адамдық санақ Серджо Зардини 1966 Лейк Плэсид Зигзаг бұрыштары Жаттығу жүгірісі 4 адамдық санақ Тони Пенспергер 1966 Кортина д’Ампеццо Жаттығу жүгірісі Әлем чемпионаты 1966 4 адамдық санақ Йозеф Шнелльнегер 1970 Кенигсзе Жаттығу жүгірісі Австрия кубогы 2 адамдық санақ Андреа Клементе 1970 Червиния 2-ші жүріс аяқталуы Италия чемпионаты 4 адамдық санақ Луис Лопес 1971 Червиния Жаттығу жүгірісі Әлем чемпионаты 1971 2 адамдық санақ Джузеппе Соравия 1980 Игльс Аяқталуы Жаттығу жүгірісі 4 адамдық санақ Джеймс Морган 2004 Кенигсзе Эхо қабырғасы Жаттығу сессиясы 2 әйел санақ