Кіріспе

Польшадағы провинциялық бірлік – Повиат (;) – Польшадағы жергілікті мемлекеттік басқарудың екінші деңгейлі бірлігі, басқа елдердегі округ, аудан немесе префектураға (LAU 1 [бұрынғы NUTS 4]) тең. "Повиат" термині ағылшын тіліне көбінесе "county" немесе "district" (кейде "poviat") деп аударылады. Тарихи контексте бұл шатасуға әкелуі мүмкін, себебі поляк тіліндегі *hrabstwo* (графтың басқаруындағы/иелігіндегі әкімшілік бірлік) сөзбе-сөз "county" деп аударылады. Повиат – үлкен бірлік, воеводтықтың (поляк тілінде *województwo*) немесе провинцияның бөлігі. Повиат әдетте гминаларға (ағылшын тілінде көбінесе "коммуналар" немесе "муниципалитеттер" деп аталады) бөлінеді. Дегенмен, ірі қалалар өздері жеке округ ретінде жұмыс істейді, олар гминаларға бөлінбейді. Олар "қала округтері" (*powiaty grodzkie* немесе, формальдырақ, *miasta na prawach powiatu*) деп аталады және Ұлыбританиядағы бұрынғы округтік қалалармен (county boroughs) шамамен бірдей мәртебеге ие. Повиаттардың тағы бір түрі – "жерлік округтер" (*powiaty ziemskie*). 2018 жылғы мәлімет бойынша, 380 повиат деңгейіндегі бірлік болды: 314 жерлік округ және 66 қала округі. Толық алфавиттік тізімді "Польша округтерінің тізімі" бетінен қараңыз. Воеводтықтар бойынша округтердің кестесі үшін жеке воеводтықтар туралы мақалаларды қараңыз (мысалы, Үлкен Польша воеводтығы).

Тарих

Польшаның повяттарының тарихы 14 ғасырдың екінші жартысына дейін жетеді. Олар Польшада, содан кейін Польша-Литва одағында аумақтық ұйымның негізгі бірлігі болып сақталды, одақ 1795 жылы бөлінгенге дейін. 19 ғасырда повяттар Польшаның Ресей империясына қосылған бөлігінде ("Конгресс Польшасы") – орыс уездінің аналогы ретінде, сондай-ақ Германия басқарған Познань ұлы княздығында – неміс Kreis-інің поляк тіліндегі баламасы ретінде әрекет етті. Польша 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін повяттар қайтадан екінші деңгейдегі аумақтық бірліктерге айналды. 1975 жылы повяттар көптеген воеводстволардың пайдасына таратылды, бірақ 1999 жылдың 1 қаңтарында қайта құрылды. Бұл реформа 16 жаңа, ірі воеводстволарды құрды.

Атаулары мен ағылшынша баламалары

Польша тілінде округтің атауы әкімшілік мағынада powiat сөзінен басталады, одан кейін еркек жынысты сын есім (повиат – еркек жынысты зат есім болғандықтан). Көп жағдайда бұл округтің орталық қаласының немесе қалашағының атынан жасалған сын есім болады. Мысалы, орталығы Кутно қаласында орналасқан округ powiat kutnowski (Кутно округі) деп аталады. (Қазіргі польша тілінде атаудың екі бөлігі де кіш әріппен жазылады; бірақ Познань Ұлы Герцогтігіндегі powiat атаулары үлкен әріппен жазылған.) Егер орындықтың аты зат есім мен сын есімнен тұрса, мысалы, Маков-Мазовецкий ("Мазовиялық Маков"), онда сын есім әдетте тек зат есімнен жасалады (powiat makowski). Сонымен қатар, кейбір округтердің атаулары екі қаланың атынан (мысалы, powiat czarnkowsko-trzcianecki, Czarnków-Trzcianka округі), қаланың аты мен географиялық сын есімнен (powiat łódzki wschodni, Łódź East округі) немесе тау тізбегінен (powiat tatrzański, Татра округі) алынған. Мұндай атауларды ағылшын тіліне аударудың бірнеше тәсілі бар. Көбінесе атаулар "(бірдеңе County)" түрінде аударылады, мысалы жоғарыдағы мысалдарда. (Бұл жүйе Wikipedia-да қолданылатын стандарт.) Демек, көбінесе powiat-тың ағылшынша атауы оның орталық қаласының немесе қалашағының атынан және "County" сөзінен тұрады. Әртүрлі округтердің польша тіліндегі атаулары кейде бірдей болуы мүмкін, себебі әртүрлі қалалардың атауларынан бірдей туынды сын есім жасалуы мүмкін. Мысалы, Grodzisk Wielkopolski және Grodzisk Mazowiecki орталықтарындағы округтер екеуі де powiat grodziski деп аталады, ал Brzeg және Brzesko орталықтарындағы округтер екеуі де powiat brzeski деп аталады. Ағылшын тілінде мұндай екіұштылық болмайды (Brzeg County және Brzesko County) немесе орындықтың толық атын пайдалану арқылы одан аулақ болуға болады (Grodzisk Wielkopolski County және Grodzisk Mazowiecki County).