Кіріспе
Польша провинциясы Кіші Польша воеводствосы (województwo małopolskie) – Польшаның оңтүстігіндегі воеводство (облыс). Оның ауданы 15 844 км², ал халқының саны 3 404 863 (2019 жылғы мәлімет). 1998 жылы қабылданған Польшаның жергілікті басқару реформаларына сәйкес, 1999 жылдың 1 қаңтарында бұрынғы Краков, Тарнув, Новы-Сонч және Бельско-Бяла, Катовице, Кельце және Кросно воеводстволарының бөліктерінен құрылды. Облыстың атауы Польшаның тарихи аймағының дәстүрлі атауын еске салады – Кіші Польша, немесе поляк тілінде: Малопольска. Дегенмен, қазіргі Кіші Польша воеводствосы ежелгі Малопольска аймағының шағын бөлігін ғана қамтиды. Бұл аймақ Ұлы Польша (Wielkopolska) және Силезия (Śląsk) аймақтарымен бірге ерте ортағасырлық поляк мемлекетін құрады. Тарихи Кіші Польша қазіргі провинциядан әлдеқайда үлкен. Ол солтүстікке қарай Радом және Седльце қалаларына дейін созылып, Сталова-Воля, Люблин, Кельце, Ченстохова және Сосновец сияқты қалаларды да қамтиды. Облыс солтүстігінде Святокружские тауларымен (Góry Świętokrzyskie), батысында Краков-Ченстохова Журасы (Краковтан Ченстоховаға дейінгі кеңінен жайылған төбелер), ал оңтүстігінде Татра, Пьенины және Бескиды тауларымен шектеседі. Саяси тұрғыдан батысында Силезия воеводствосы, солтүстігінде Святокружское воеводствосы, шығысында Подкарпатское воеводствосы және оңтүстігінде Словакия (Прешов және Жилина облыстары) орналасқан. Кіші Польшаның көбі Висла өзенінің су жиналатын алабында жатыр. 2000 жылы Краков қаласы Еуропаның мәдениет астанасы болып танылды. Краковтың Катовице (тез жылдамдығы жоғары тас жол арқылы), Варшава, Вроцлав және Жешув қалаларымен теміржол және автомобиль байланысы бар. Ол Дрезденді Киевпен, ал Гданьскіні Будапештпен байланыстыратын маңызды халықаралық бағыттардың тоғысқан жерінде орналасқан. Мұнда Польшадағы екінші ірі халықаралық әуежай – Иоанн Павел II атындағы халықаралық әуежай (Варшавадан кейін) орналасқан.
Lesser Poland Voivodeship (województwo małopolskie ) is a voivodeship (province) in southern Poland. It has an area of , and a population of 3,404,863 (2019). It was created on 1 January 1999 out of the former Kraków, Tarnów, Nowy Sącz and parts of Bielsko Biała, Katowice, Kielce and Krosno Voivodeships, pursuant to the Polish local government reforms adopted in 1998. The province's name recalls the traditional name of a historic Polish region, Lesser Poland, or in Polish: Małopolska. Current Lesser Poland Voivodeship, however, covers only a small part of the broader ancient Małopolska region which, together with Greater Poland (Wielkopolska) and Silesia (Śląsk), formed the early medieval Polish state. Historic Lesser Poland is much larger than the current province. It stretches far north, to Radom, and Siedlce, also including such cities, as Stalowa Wola, Lublin, Kielce, Częstochowa, and Sosnowiec. The province is bounded on the north by the Świętokrzyskie Mountains (Góry Świętokrzyskie), on the west by Jura Krakowsko Częstochowska (a broad range of hills stretching from Kraków to Częstochowa), and on the south by the Tatra,
Pieniny and Beskidy Mountains. Politically it is bordered by Silesian Voivodeship to the west, Świętokrzyskie Voivodeship to the north, Subcarpathian Voivodeship to the east, and Slovakia (Prešov Region and Žilina Regions) to the south. Almost all of Lesser Poland lies in the Vistula River catchment area. The city of Kraków was one of the European Cities of Culture in 2000. Kraków has railway and road connections with Katowice (expressway), Warsaw, Wrocław and Rzeszów. It lies at the crossroads of major international routes linking Dresden with Kyiv, and Gdańsk with Budapest. Located here is the second largest international airport in Poland (after Warsaw's), the John Paul II International Airport.
Экономика
Облыстың жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 2018 жылы 40,4 млрд. евроны құрады, бұл Польшаның экономикалық өнімінің 8,1%-ын білдіреді. Сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 19 700 евроны немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 65%-ын құрады. Бір қызметкерге шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші Еуроодақтың орташа деңгейінің 72%-ына тең. Аймақтың экономикасында жоғары технологиялар, банк ісі, химия және металлургия салалары, көмір, кен, азық-түлік өңдеу, спирт және темекі өнеркәсібі дамыған. Воеводствоның ең өнеркәсіптік дамыған қаласы – Краков. Мұнда ең ірі аймақтық кәсіпорын – Нова-Хутадағы Тадеуш Сендзимир болат зауыты орналасқан, онда 17 500 адам жұмыс істейді. Батыста, Хранув (негізінен теміржол локомотивтерін өндіру) және Освенцим (химиялық өндіріс) аудандарында тағы бір маңызды өнеркәсіптік орталық бар. Воеводство ішінде Краков технологиялық паркі, арнайы экономикалық аймақ құрылды. Воеводствода 210 мыңға жуық тіркелген экономикалық ұйымдар жұмыс істейді, олардың көп бөлігі шағын және орта бизнес кәсіпорындары, олардың 234-і мемлекеттік секторға жатады. Аймақтағы шетелдік инвестициялар 2006 жылдың соңына қарай шамамен 18,3 млрд. АҚШ долларына жетті.
Университеттер
Жалпы саны 130 000 студент Краковтың он бес жоғары оқу орнында оқиды. Қаладағы ең ірі университет – Ягеллон университеті (44 200 студент), 1364 жылы Краков академиясы ретінде құрылған. Николай Коперник және Кароль Войтила (Папа Иоанн Павел II) осы университетті бітірген. AGH ғылым және технология университеті (29 800 студент) Польшадағы ең жақсы техникалық университет деп есептеледі. Экономика академиясы, Педагогика университеті, Краков технология университеті және Ауыл шаруашылығы академиясы да өте жоғары бағаланады. Сонымен қатар, Көркемсурет академиясы, Мемлекеттік театр университеті және Музыка академиясы да бар. Nowy Sącz 1992 жылы құрылған, американдық оқу бағдарламасын ұсынатын Жоғары бизнес және басқару мектебінің арқасында аймақтағы маңызды білім беру орталығына айналды. Мектепте 4 500 студент оқиды. Тарновта сондай-ақ екі жекеменшік жоғары оқу орны бар.
Климат
Оңтүстік Польшада орналасқан Кіші Польша, Польшаның ең жылы аймағы болып табылады, жазғы орташа температура күндіз 23 °C (73 °F) пен 30 °C (86 °F) аралығында, ал шілде мен тамыз айларында, жылдың ең жылы екі айында, көбінесе 32 °C (90 °F) -тан 38 °C (100 °F) дейін жетеді. Кіші Польшада орналасқан Тарнув қаласы жыл бойы Польшаның ең ыстық жері болып саналады, орташа температура үш жазғы айда күндіз шамамен 25 °C (77 °F), ал үш қысқы айда күндіз 3 °C (37 °F) шамасында болады. Қыс айларында ауа райы жылдан жылға өзгереді; әдетте қыстар жеңіл суық болады, температура 7 °C (19 °F) пен 4 °C (39 °F) аралығында ауытқып жүреді, бірақ қысқы маусым көбінесе ылғалдырақ және жылырақ немесе континенттік және суыққа қарай өзгереді, бұл Польшаға әртүрлі аймақтардан келген түрлі жел ағындарының әсерінен туындайды. Польшадағы жалғыз шөл – Блендув шөлі Кіші Польшада орналасқан, жазда температурасы көбінесе 38 °C (100 °F) дейін жетеді.
Туризм
Кіші Польшаның табиғи ортасын қорғау мақсатында воеводалықта төрт ұлттық саябақ және көптеген қорықтар құрылды. Аймақта туризм мен демалысқа арналған аймақтар бар, оның ішінде Закопане (Польшаның ең танымал қысқы курорты) және Татра, Пьенины және Бескид таулары. Табиғи ландшафтта көптеген тарихи ескерткіштер кездеседі. Вейлицкадағы тұз кеніші, Кальвария Зебрзидовская қажылық қаласы және Краковтың ескі қаласы ЮНЕСКО-ның бағалуынша, әлемдік мұраның ең бағалы нысандары болып саналады. Иоанн Павел II-нің туған жері Вадовицеде (Краковтан оңтүстік-батысқа қарай 50 шақырым қашықтықта) қайтыс болған папаның балалық шағына арналған мұражай орналасқан. Ошвиц аймағында, бұрынғы нацистік концлагерьлер – Аушвиц I және Аушвиц II Биркенау, сондай-ақ Аушвиц еврей орталығы бар, оны жыл сайын миллионнан астам адам басып өтеді. Тағы бір танымал туристік орын – Бохня қаласы және Еуропадағы ең көне тұз шахтасы.