Кіріспе

Бруней Сұлтандығының ақша бірлігі – Бруней доллары (белгісі: B$, малай тілінде: ринггит Бруней, валюта коды: BND) 1967 жылдан бері Бруней Сұлтандығының ресми валютасы болып табылады. Ол әдетте доллар белгісі $ немесе басқа доллармен есептелетін валюталардан ажырату үшін B$ арқылы қысқартылады. Бір доллар 100 сенге (малай тілінде) немесе центке (ағылшын тілінде) бөлінеді. Бруней долларын Бруней Даруссалам Орталық банкі шығарады. 1967 жылғы Ақша айырбастау келісіміне сәйкес, Бруней доллары Сингапур долларымен бірдей құнмен айырбасталады. Сондықтан, Бруней доллары Сингапурда "қалыпты төлем құралы" ретінде қабылданады, ал Сингапур доллары Брунейде де қолданылады.

Тарих

Брунейдегі алғашқы валюталардың бірі коврий қабықшалары болды. Бруней сондай-ақ қола шайнайқыштарымен де әйгілі, олар Борнеоның солтүстік жағалауындағы тауарлық саудада валюта ретінде қолданылған. Манила галеондарымен әкелінген испандық-американдық күміс доллары 16-19 ғасырларда Брунейдің халықаралық саудасында кеңінен пайдаланылды; 19 ғасырдың Тынық мұхиты доллары да осы монетадан туындаған. Бруней AH1285 (AD1868) жылы питиде номиналданылған қалайы монеталар шығарды. Одан кейін AH1304 (AD1888) жылы бір центтік монета пайда болды. Бұл цент – Straits долларының жүзден бір бөлігі. 20 ғасырдың басында Ұлыбританияның протектораты ретінде Бруней 1906 жылдан бастап Straits долларын, 1939 жылдан бастап Малай долларын, ал 1953 жылдан 1967 жылға дейін Малайя және Британдық Борнео долларын пайдаланды, содан кейін өз валютасын шығара бастады. Бруней доллары 1967 жылы Малайзия құрылғаннан және Сингапур тәуелсіздік алғаннан кейін Малайя және Британдық Борнео долларын алмастырды. 1973 жылдың 23 маусымына дейін Малайзия ринггиті Сингапур долларымен және Бруней долларымен бірдей бағамен айырбасталатын болды. Сингапурдың валюталық органы және Брунейдің валюта және ақша-кредиттік кеңесі (қазіргі Authoriti Monetari Brunei Darussalam (Брунейдің валюталық органы)) әлі де екі валютаның айырбасталуын сақтап тұрады. Доллар Сингапурдағы "Валюта алмасу келісіміне" сәйкес "кәдімгі төлем құралы" ретінде қабылданады. Жергілікті ‘Питис’ монеталарының беткі жағында ‘Бруней сұлтандығы’ деген жазу, ал артқы жағында патшалық шатыры бейнеленген. Олар 16-19 ғасырларда шығарылған. Алдыңғы ислами монеталар да ‘Питис’ деп аталған. 1984 жылы Брунейдің валюталық кеңесі Сингапур монетаханасынан төрт миллион айналымдық монета тапсырыс берді. Валюта одағының бастапқы мүшелері ретінде үш елдің қолдаған айырбас келісімі бойынша Бруней доллары Сингапур долларымен және Малайзия долларымен бірдей бағамен айырбасталатын болды. Бұл 1973 жылдың 8 мамырында Малайзия үкіметі келісімнен шыққан кезде аяқталды. Сингапур доллары бүгінге дейін Бруней долларымен айырбасталады.

Монеталар

1967 жылы 1, 5, 10, 20 және 50 цент номиналында монеталар айналымға енгізілді. 1 центтік монета қоладан жасалғанын есептемегенде, қалған монеталар мыс-никель қоспасынан соғылған. 1986 жылы қоланың орнына мыспен қапталған болат қолданыла бастады. Кейін, 2008 жылы 1 центтік монеталардың құрамы мысқа өзгертілді.

Банкноттар

1967 жылғы 12 маусымда үкімет (Кераджаан Бруней) 1, 5, 10, 50 және 100 доллар номиналындағы банкноттарды айналымға енгізді. 1979 жылы 500 және 1000 долларлық банкноттар да пайда болды. 1989 жылы қағаз ақшаның атауы елдің ресми атауы – Негара Бруней Дарусаламға өзгертілді, бұл малай тілінде "Бруней мемлекеті, бейбітшілік мекені" деген мағынаны білдіреді. Сол жылы 10,000 долларлық банкноттар да айналымға түсті. Барлық банкноттарда номинал малай (руми және джави әрпінде) және ағылшын тілінде көрсетілген. Алдыңғы серияларда ағылшынша номинал малайша номиналдан төмен орналасқан болатын, бірақ қазір ол джавимен бірге банкноттың артқы жағында көрсетіледі. Банкноттардың бес сериясы шығарылды. 1, 5 және 10 долларлық банкноттардың түсі барлық банкнот серияларында бірдей сақталды.