Кіріспе

Еуропадағы бірыңғай монета жүйесі, роман тілдерінде сөйлейтін елдердің 20 ғасырлық халықаралық ұйымы. 1865 жылғы 23 желтоқсандағы Монетарлық конвенция – Бельгия, Франция, Италия және Швейцария сияқты бірнеше еуропалық елдер арасында ақшалай интеграцияны қамтамасыз еткен бірыңғай монета жүйесі болды. Бұл елдерде банкноттардың айналымы салыстырмалы түрде шектеулі болған кезде бұл жүйе құрылды. 1866 жылдың басында британдық баспасөз бұл одақты «Латын валюталық одағы» деп атады, бұл Ұлыбританияның оған қосылмау ниетін көрсетеді. Сол кезден бері бұл атаумен және LMU аббревиатурасымен белгілі. Көптеген елдер LMU стандартына сәйкес монеталар шығарды, бірақ олар ресми түрде одаққа қосылмады. LMU 20 ғасырдың соңындағы Еуропалық валюталық одақтың алдашысы ретінде қарастырылады, бірақ онымен тікелей салыстыру қиын, себебі LMU ешқандай ортақ институттарға сүйенбеді. Скандинавиялық валюталық одақтан (бірнеше жылдан кейін құрылған) ерекшелігі, Латын валюталық одағы тек монетамен шектелді және қағаз ақшаға дейін кеңейтілген жоқ. Бұл LMU-нің маңыздылығын азайтып, 1926 жылы жабылды.

Алдын ала мәнмәтін

LMU француз алтын франкының сипаттамаларын қабылдады, ол 1803 жылы Наполеон I енгізген және 5, 10, 20, 40, 50 және 100 франк номиналында соғылған. 20 франк монетасы (.900 таза алтыннан жасалған планшетке басылған) ең көп таралған монета болды. Француз жүйесінде алтын франк күміс франкпен 1:15.5 арақатынасы бойынша айырбасталатын болды, бұл 1803 жылғы заң қабылданған кезде екі металдың шамамен салыстырмалы құны еді.

Бастапқы шарт

+ LMU үлгілік стандарты Франция (1878) Номиналды құны Құрамы Масса Диаметрі 1 сантим Бронза 1 г 15 мм 2 сантим Бронза 2 г 20,2 мм 5 сантим Бронза 5 г 25 мм 10 сантим Бронза 10 г 30 мм 20 сантим Күміс (.835) 1 г 16 мм 50 сантим Күміс (.835) 2,5 г 18 мм 1 франк Күміс (.835) 5 г 23 мм 2 франк Күміс (.835) 10 г 27 мм 5 франк Күміс (.900) 25 г 37 мм 10 франк Алтын (.900) 3,2258 г 19 мм 20 франк Алтын (.900) 6,45161 г 21 мм 50 франк Алтын (.900) 16,12903 г 28 мм 100 франк Алтын (.900) 32,25806 г 35 мм 1865 жылғы 23 желтоқсанда жасалған шарт бойынша Франция, Бельгия, Италия және Швейцария Латын валюталық одағын құрды. Олар алтын мен күміс стандартына бірігіп (биметаллизм), француз франкісінде белгіленген 15,5:1 қатынаста келісті. 1 LMU франкі таза күміс немесе таза алтынмен өкілдік етілді. Шарт бойынша, төрт мемлекет ортақ талаптарға сәйкес еркін айырбасталатын алтын және күміс монеталарын шығаруға міндетті болды. Мысалы, шартқа дейін төрт мемлекеттегі күміс монеталардың сынамасы 0,800-ден 0,900-ға дейін ауысып отырды. Шартқа сәйкес, ең үлкен күміс монета – 5 франк 0,900 сынамада, ал 2 франк, 1 франк, 50 сантим және 20 сантим күміс монеталары 0,835 сынамада шығарылуы керек еді. LMU әртүрлі елдер арасындағы сауданы жеңілдету үшін алтын мен күміс валютасын қалыптастыру және айырбастау стандарттарын белгілеу арқылы қызмет етті. Осылайша, француз саудагері итальян лирасын өзінің тауары үшін сеніммен қабылдай алады, оны салыстырмалы сомадағы франкқа айырбастауға болатынына көз жеткізеді.

Қосылатын мүшелер

1867 жылғы Халықаралық валюталық конференциядан кейін алғашқы төрт мемлекетке 10 сәуірде Грекия қосылды. Грекия келісімшартта белгіленген, келісімге келген шет мемлекеттерді қабылдауды қамтамасыз ететін ережені пайдаланды. Испания мен Румыния да қосылу мүмкіндігін қарастырды. Келіссөздер нәтижесіз аяқталды, бірақ екі ел де өз валюталарын LMU стандартына сәйкестендіруге тырысты. Австрия-Мажарстан кейіннен LMU стандартына сәйкес алтын монеталарының бір бөлігін, соның ішінде 4 және 8 флоринді шығарды, олар француздық 10 және 20 франк монеталарының сипаттамаларына сәйкес келді. Басқа мемлекеттер де келісімге ресми түрде қосылмай, осы жүйені қабылдады: Францияның колониялары (Алжирді қоса алғанда) 1865 жылы келісімнің қолданыс аясына кірді; Перу 1863 жылғы 31 шілдеде заңмен франк жүйесін қабылдады; Колумбия мен Венесуэла 1871 жылы одан кейін қосылды; Финляндия Ұлы Герцогтығы 9 тамызда 1877 жылы; Сербия 11 қарашада 1878 жылы; және Болгария 17 мамырда 1880 жылы. 1895 жылы Испанияның Пуэрто-Рико аймағы үшін шығарылған монеталар бір песоны бес испан песетасына тең стандартты сақтады. 1904 жылы Данияның Батыс Индиясы да осы стандартқа көшті, бірақ Одаққа қосылмады. 1912 жылы Албания Осман империясынан тәуелсіз мемлекет ретінде пайда болғанда, Франция, Италия, Грекия және Австрия-Мажарстанның Латын валюталық одағының монеталары Осман лирасының орнына айналымға түсе бастады. Алайда Албания 1925 жылы тәуелсіз ақша жүйесін қабылдағанға дейін өз монеталарын немесе қағаз ақшасын шығармады. Франция королі III Наполеонның жасырын келісімімен Папалық қазынаның басқарушысы Джакомо Антонелли 1866 жылдан бастап, Бельгияның жалпы сомасына тең бағалы металл мөлшерін талап етпей, күміс монеталарын шығаруды күрт арттырды. 1873 жылы күмістің құны айтарлықтай төмендеді, содан кейін LMU елдерінде, әсіресе Франция мен Бельгияда күміс импорты күрт өсті. 1873 жылға қарай күмістің құнының төмендеуі күмісті алтынға айырбастауды тиімді етті. Шындығында, 1871 және 1872 жылдары француз монета айналысына тек 5 миллион франк күміс түсті, бірақ 1873 жылы ғана 154 миллион франк түсті. Күміс монеталардың көптеп түсуінен қорқып, Одаққа мүше елдер 1874 жылғы 30 қаңтарда Парижде күмісті еркін айырбастауды уақытша шектеу туралы келісімге келді. 1878 жылға қарай күміс бағасының қалпына келуі күтпестен болғандықтан, күміс монеталар шығару толығымен тоқтатылды. 1873 жылдан бастап Одақ де-факто алтын стандартына көшті. Заң әлі де күміспен төлеуге рұқсат берді, бірақ практикада алтынмен төлеу талап етілді және міндетті болды. 5 франк күміс монеталар «негізінен банкноттармен тең дәрежеде болды». Көбірек маңыздысы, жаңа жаңалықтар мен күмісті тазартудың жақсы әдістері күміс қорының өсуіне әкелді, нәтижесінде LMU-дың белгіленген айырбас бағамы күмісті алтынға қарағанда жоғары бағалады. Неміс саудагерлері, әсіресе, LMU елдеріне күміс әкеліп, оны монетаға айналдырып, содан кейін оларды жеңілдетілген бағамен алтын монеталарға айырбастады. Бұл тұрақсыздық тудыратын тактикалар LMU-ді 1878 жылы валютасы үшін таза алтын стандартына көшуге мәжбүр етті.

Монетаның құнын төмендету

Кейбір мүшелері, әсіресе Папалық мемлекет, өз валютасының құнын төмендетуге кірісті. Ватикан Папа лираларын күміспен жеткіліксіз мөлшерде (0,835 сынамалы) соғып, содан кейін оларды басқа елдердің дұрыс соғылған монеталарымен айырбастады, осылайша одақтың басқа мүшелерін де солай етуге мәжбүр етті. BBC хабарлағандай, Грекияның "созылмалы түрде әлсіз экономикасы грек үкіметтерінің өз монеталарындағы алтын мөлшерін азайту арқылы жауап беруіне әкелді, осылайша олардың валютасы одақтағы басқа елдердің валюталарына қатысты құнсызданып, бастапқы келісім бұзылды". Грекия 1908 жылы Латын валюталық одағынан ресми түрде шығарылды. Бірақ 1910 жылы қайта қабылданды.

Қағаз ақша шығару

Financial Times басылымының хабарлауынша, LMU-дың тағы бір маңызды мәселесі – ол екі металл валютаға негізделген қағаз ақшаны басып шығаруға тыйым салмайды. Франция мен Италия осы кемшілікті пайдаланып, өздерінің қажеттіктерін қаржыландыру үшін банкноттар басып шығарды, нәтижесінде «одақтың басқа мүшелерін өздерінің валютасымен қамтамасыз етілген банкноттар шығару арқылы оның қаржылық ысырапшылығының бір бөлігін төлеуге мәжбүр етті».

Ұлы соғыстың әсері

1922 жылы латыш латы және 1924 жылы польша злотысы LMU стандартын қабылдады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін жеткен ХХ ғасырдың басындағы саяси тұрақсыздық Латын валюталық одағының іс жүзінде тарауына әкелді, бірақ ол 1927 жылға дейін заң жүзінде сақталды, содан кейін ресми түрде таратылды. Одақтың стандарттарына (яғни диаметрі, салмағы және күміс тазалығы) сәйкес соңғы монеталар 1967 жылы шығарылған швейцариялық жарты франк, бір франк және екі франк монеталары болды. Дегенмен, Австрия коллекционерлер мен инвесторлар үшін LMU талаптарына сәйкес 4 және 8 флориндік алтын монеталарды әлі де соғып шығарады, сондай-ақ LMU стандарттарына сәйкес қазіргі заманғы алтын медальдар да коммерциялық түрде өндіріледі.

Әсері

2018 жылғы Еуропалық экономикалық тарих журналында жарияланған зерттеу LMU-нің саудаға елеулі әсер етпегенін көрсетті, тек 1865–1874 жылдар аралығында ғана. Латын валюталық одағы 1873 жылы құрылған Скандинавия валюталық одағының құрылуына түрткі болды.