Кіріспе
Бірнеше валюта бірліктерінің атауы. Песо – Латын Америкасындағы бірнеше испан тілінде сөйлейтін елдердің, сондай-ақ Филиппиннің валютасы. Испания империясынан шыққан "песо" сөзі "салмақ" деп аударылады. Американың көптеген елдерінде "доллар" белгісі ретінде танымал "$" символы бастапқыда "песо" сөзінің аббревиатурасы ретінде қолданылып, кейіннен доллар қабылдады. Доллардың өзі 18-шы ғасырдың соңында песодан немесе испан долларынан туындаған. Филиппинде "₱" белгісі қолданылады. Сегіз реальға тең күміс песо ағылшын тілінде "испан доллары" немесе "сегіздің бір бөлігі" деп те аталды және 16-шы ғасырдан 19-шы ғасырға дейін халықаралық саудада кеңінен пайдаланылды.
the song
The peso is the monetary unit of several Spanish speaking countries in Latin America, as well as the Philippines. Originating in the Spanish Empire, the word peso translates to "weight". In most countries of the Americas, the symbol commonly known as dollar sign, "$", was originally used as an abbreviation of "pesos" and later adopted by the dollar. The dollar itself actually originated from the peso or Spanish dollar in the late 18th century. The sign "₱" is used in the Philippines. The silver peso worth eight reales was also known in English as a Spanish dollar or "piece of eight" and was widely used for international trade from the 16th to the 19th century.
15371686 сегіздік
1497 жылы 8 реалдық күміс монетаға песо атауы берілді, ол 83/8 песодан Кастилия маркасына (230.0465 грамм) 134/144 тазалықтағы күміс (25.56 г таза күміс) мөлшерінде соғылды. 16 ғасырда Мексика, Перу және Боливияда күміс табылғаннан кейін ол көп мөлшерде шығарылып, бірден Еуропа, Азия және Солтүстік Америка арасындағы халықаралық саудада маңызды монетаға айналды. Бастапқыда песо испандық Латын Америкасында күміс таяқшасының соңынан қажетті салмақ пен тазалықтағы күміс кесіп алынып, содан кейін балғамен тегістеліп, соғылған. Бұл ағылшын тілінде "cob", испан тілінде "макукина" деп аталатын, өңі дөңгелек емес, түкке тұрмайтын монетаға әкеп соқты. Таж барлық алтын мен күміс кендерінің бестен бірін алуға құқылы болды, ол "quinto real" (патшалық бестен бірі) деп аталатын, ал "cob" күміспен жұмыс істеудің және есептеудің ыңғайлы құралы болды. Көп жағдайда осы монеталар бірден балқытылып жіберілді. Дегенмен, олардың кейбіреулері айналымда валюта ретінде қалды; олардың дұрыс емес пішіні мен толық емес дизайны оларды кесіп өңдеуге және жалған монета жасауға қолайлы етті. 1728 және 1730 жылдарғы испан заңдары песоның толық дөңгелек болуын және жиектерінің ойылып жасалуын талап етті, осылайша монета соғу процесін механикаландырды. Сонымен қатар, салмағы мен тазалығы 8,5 песоға дейін төмендетілді (27.064 г), 0.9167 тазалықтағы немесе 24.809 г таза күміс. Бұл жаңа песо халықаралық саудада одан да танымал болды, алушылар оны күміс түйіршіктерге балқытудың орнына белгілі құнды күміс ретінде сатуды тиімдірек деп тапты. Кейін ол одан да төмендетілді. Бұл монета Солтүстік Америкадағы ағылшын отаршылдарына "сегіздік" ретінде, содан кейін испан доллары, испандық ойылған доллар және ақырында мексикалық доллар ретінде белгілі болды. Француз тілінде ол "пиастр", ал португал тілінде "патака" немесе "патакао" деп аталды. Испан тілінде әртүрлі уақытта және әртүрлі жерлерде "real de a ocho", "patacón", "duro" немесе "fuerte" деп аталды. 1772 жылы жасалған соңғы өзгеріс песоның тазалығын 11/12-ден 130/144 = 0.9028-ге дейін төмендетті (24.443 г таза күміс). Алайда, 18 ғасырдың соңындағы монеталардың сынамасы тек 0.896 (демек, 24.25 г таза күміс) тазалықты растады; қараңыз: Испан Америкасының валютасы#1786 жылғы монеталар. АҚШ долларының салмағы 1788 жылы қолданылған песо монеталарының орташа күміс мөлшеріне негізделген 371.25 зерде таза күміс (немесе 24.057 г) деп анықталды. Мексика 1821 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін 0.9028 тазалық деңгейін толыққанды қалпына келтірді.
Испанияда
8 = p = $ (немесе peso duro) қатынасы Америкада 19 ғасырға дейін сақталғанмен, Испания 1600 жылдан бастап ішкі қаржылық және ақша айналымындағы мәселелерге байланысты әртүрлі салмақ және сынамасы бар реал де велон (күмістің жартысынан кемірек мөлшерде билон қорытпасынан жасалған) шығаруда қиындықтарға тап болды. 1642 жылы ол алғаш рет Испанияда ғана қолданылатын, жаңа, төмендетілген провинциялық реалдың құнын p = $ немесе 10 деп мойындады (ал ескі реалдың құны p = $ енді Латын Америкасында сақталған real nacional деп аталды). 1686 жылы Испания 8 провинциалдық (немесе тек p = $, peso maria немесе peso sencillo деп белгіленген) құнды монета шығарды, бірақ ол халық арасында жақсы қабылданбады. Сол жылы шығарылған және peso duro-ның құнын p = $ = 15 және 2/34 реал де велонға теңеген жарлық тиімсіз болды, себебі айналымдағы әртүрлі реалдарда күміс одан да аз болды. Бұл мәселе тек 1837 жылы 1 доллар = 20 реал де велон шартты түрде бекітілген peso duro арқылы шешілді, сондай-ақ барлық бұрынғы стандарт емес реалдар қолданыстан шығарылды. Испанияның Америкадағы аумақтарын жоғалтуы және 19 ғасырдағы ішкі тұрақсыздық Испанияға құнды металдардың ағынын тоқтатты, нәтижесінде француз монетасы біртіндеп ішкі айналымға енді. 1850 жылы (p = $ = 20, әрқайсысы 10 немесе 100) және 1864 жылы (p = $ = 2, әрқайсысы 100) ондық жүйеге екі реформа жасалды, бірақ олар толыққанды жүзеге асырылмады. Песо мен реал 1868 жылы француз франкісімен тең және p = $ = 20 = 5 = 22,5 таза күміс бағамымен испан песетасы енгізілгеннен кейін ғана толыққанды қолданыстан шығарылды.
18211897 Мексика доллары
Америкадағы испан отарларының сәтті көтерілісі 1820 жылға қарай күміс монеталардың түсуін тоқтатты. 1825 жылға қарай «үш ғасыр бойы әмбебап ақша болып табылатын испан доллары өзінің басымдығын жоғалтты, ал оның әмбебап билігі бәсекелес ‘валюталық аймақтарға’ ыдырау процесінен өтті, олардың арасында британдық фунт стерлингтің билігіндегі аймақ ең бастысы болды». Испан доллары Шығыс саудасында үстемдік етіп, Жаңа дүниеде сегіз реальдық песо монетасы соғыла берді. Монета кейде «Республика доллары» деп аталды, бірақ ақырында ескі испандық сегіз реальдық стандарттағы кез келген песо көбінесе «мексикалық доллар» деп аталды, себебі Мексика ең көп монета шығарды. Мексика 1772 жылғы стандартты қалпына келтірді, салмағы 27,073 г, сынамасы 0,9028, құрамында 24,441 г таза күміс бар монета шығарды (Мексика қаласы монетаханасының маркасы Испанияның стандартты маркасынан сәл ауыр болды). 1869–1870 жылдары метрикалық жүйені қабылдағаннан кейін Мексика монетаханалары «бір песо» номиналындағы песо монетасын шығара бастады, ол халық арасында «баланса» (таразы) деп белгілі болды, салмағы мен сынамасы бірдей болды, бірақ диаметрі біркелкі 37 мм болды (бұл бұрынғы песодан сәл жуан болды, оның диаметрі 38–40 мм аралығында өзгеретін). Қытай саудагерлері жаңа монетаны қабылдамады, оны ескі сегіз реальдық песоның пайдасына 4–5% арзандатты. Күміс экспортына қауіп туғандықтан, Мексика 1873 жылғы 29 мамырдағы жарлық бойынша бұрынғы сегіз реальдық песоға қайта оралды, бірақ халықаралық сауда күмістен алтынға көшті, ал 1873 жылдан кейін күміс бағасының тұрақты төмендеуі байқалды. 1873 жылға дейін мексикалық доллар мәні жағынан солтүстіктегі АҚШ-тың күміс долларымен шамалас болды, бірақ сол кезде мексикалық монета АҚШ долларына қарағанда халықаралық аренада әлдеқайда маңыздырақ болды. 1873 жылғы күмістің үлкен девальвациясы мексикалық доллардың АҚШ долларына шаққанда құнын төмендетті, бірақ ХХ ғасырдың басына дейін мексикалық доллар әлі де Қиыр Шығыста АҚШ долларынан гөрі кеңінен қабылданды. XVI–XIX ғасырлар аралығында Мексика үш миллиардтан астам осындай монета шығарды. Мексика соңғы сегіз реальдық песоны 1897 жылы шығарды, ал ХХ ғасырдың басында бұл мексикалық доллар монеталарының құны 50 АҚШ центіне тең болды.