Кіріспе

Американдық жазушы Джон Данн Макдональд (24 шілде 1916 – 28 желтоқсан 1986) – американдық романдар мен әңгімелердің авторы. Ол триллер жанрындағы шығармаларымен әйгілі. Макдональд қылмыс және күдік тудыратын романдардың жемісті жазушысы болды, олардың көпшілігі қабылдаған Флорида штатында өрбиді. Заманының ең табысты американдық романистерінің бірі Макдональд шамамен 70 миллион кітап сатқан. Оның ең танымал туындыларының қатарында көпке танымал және сын тұрғысынан жоғары бағаланған Трэвис МакГи сериясы және 1957 жылғы "Атқыштар" романы бар, ол екі рет "Қорқыныш мүйісі" (Cape Fear) фильміне түсірілді, алғаш 1962 жылы, содан кейін 1991 жылы.

Ерте өмір

Макдональд Пенсильвания штатының Шарон қаласында дүниеге келді, оның әкесі Юджин Макдональд Savage Arms Corporation компаниясында жұмыс істеді. 1926 жылы отбасы Нью-Йорк штатының Утика қаласына көшіп келді, ал әкесі Savage Arms компаниясының Утика кеңсесінің қазынашысы болды. 1934 жылы әкесі Макдональдқа таңдау жасауға мүмкіндік берді: мектепте бір жылдай аспирантурада оқуды немесе бірнеше аптаға Еуропаға саяхаттауды. Ол Еуропаны таңдады, содан бері саяхатқа және фотосуретке деген қызығушылығы оянды. Орта мектепті бітіргеннен кейін Пенсильвания университетінің Уортон мектебіне түсті, бірақ екінші курста оқуын тастап кетті. Макдональд Нью-Йорк қаласында қара жұмыс істеді, сосын Сиракуз университетіне қабылданды, онда ол болашақ әйелі Дороти Прентисспен танысты. Олар 1937 жылы Пенсильванияда жасырын түрде үйленді, ал сол жылдың соңында Утикада ресми той жасады. Келесі жылы Сиракуз университетін бітірді. Олардың Мейнард есімді бір ұлы болды. 1939 жылы Макдональд Гарвард университетінен MBA дәрежесін алды. Кейін Макдональд бизнес және экономика саласындағы білімін өзінің көркем шығармаларын жазуда пайдаланды. Оның көптеген романдары бизнес ортасында немесе күмәнді қаржылық немесе жылжымайтын мүлікке қатысты мәмілелерде өрбиді. 1940 жылы Макдональд АҚШ армиясының артиллерия корпусына тікелей лейтенант болып қабылданып, қызметке кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Қытай-Бірма-Үндістан операциялық аймағындағы Стратегиялық қызметтер кеңсесінде қызмет етті; бұл аймақ оның көптеген алғашқы әңгімелері мен романдарының көрініс тапқан жері болды. 1945 жылдың қыркүйегінде подполковник шындығымен запасқа шығарылды. "Құрметті Дордо: Дороти мен Джон Д. Макдональдтың Екінші дүниежүзілік соғыс хаттары" 2022 жылы Peppertree Press баспасында жарық көрді. 1951 жылы ол отбасымен Нью-Йорк штатының Утика қаласынан Флоридаға көшіп, ақырында Сарасотаға қоныстанды.

Ертедегі көркем әдебиет

Макдональдтың "G Robot" атты алғашқы қысқа әңгімесі 1936 жылдың шілдесінде Double Action Gang журналында жарық көрді. 1945 жылы әскерден шыққаннан кейін Макдональд төрт ай бойы қысқа әңгімелер жазып, 800 000 сөз жинады, ал күніне 14 сағат, аптасына жеті күн теріп, денсаулығын жоғалтты. Ол жүздеген бас тарту қағаздарын алды, бірақ "Қопияны табытқа сал!" атты әңгімесі 1946 жылғы мамыр айындағы "Детектив әңгімелері" журналында жарық көрді. Макдональдтың ертедегі журналдардағы көркем шығармаларының таңдамалары кейінірек екі жинақта қайта басылып шықты: "Жақсы ескі заттар" (1982) және "Көп жақсы ескі заттар" (1984).

1950 жылы "Брасс кек" романынан бастап, Макдональд қырықтан астам дербес қылмыс триллері мен отандық драмаларды жазды, олардың көпшілігі қағаздық мұқабамен басылып шықты және олардың көбі Флорида штатында өтеді. Олардың ішінде "Атақшылар" (1957) романы екі рет "Қорқыт мысығы" деген атпен түсірілді және кейін осы атаумен қайта басылды. Макдональд сонымен қатар үш ғылыми фантастикалық роман жазды, соның ішінде "Қыз, алтын сағат және бәрі" (1962) романы теледидарға бейімделді. 1964 жылы өзінің сериялық кейіпкері Трэвис МакГиді таныстырғаннан кейін Макдональд негізінен осы серияға көңіл бөлді, бірақ ол тағы төрт жеке роман жариялады.

Травис МакГи

1964 жылы Макдональд Трэвис Макги басты рөлде ойнайтын 21 романның біріншісі – "Көк тереңдік" атты кітабын жариялады. Макги өзін "құтқару кеңесшісі" деп сипаттайды, ол ұрланған мүлікті 50 пайыздық сыйақыға қайтарып алады және өз оқиғаларын бірінші жақта баяндайды. Макги бастапқыда Даллас Макги деп аталған еді, бірақ Макдональд Кеннедиге жасалған қастаннан кейін бұл есімнен бас тартып, оның орнына Трэвис әуе күштері базасының атын қойды. Макгидің оқиғаларының әрқайсысының тақырыбында түс аталынып, көбінесе Флоридада (Макги үй қайығында ләззатты, бос өмір сүреді), Кариб теңізінде немесе Мексикада өтеді. Көптеген оқиғаларда оның досы және серігі доктор Мейер ("Жай ғана 'Мейер', сұрамын") Мейер, Трэвиске күрделі алаялықтар мен іскерлік сыбайлас жемқорлықтың істерін ашып беруге көмектесетін белгілі экономист қатысады.

Өлім

1986 жылы 10 желтоқсанда жүрек тамырларын айналдырып өткізу операциясынан туындаған асқынулар салдарынан Макдональд комаға түсті. Ол 70 жасында 28 желтоқсанда Висконсин штатының Милуоки қаласындағы Сент-Мэри ауруханасында қайтыс болды. Ол Польша, Нью-Йорк штатында жерленген. Одан әйелі Дороти (1911-1989) және ұлы Мейнард қалды.

Медиаға бейімделу

Макдональдтың «Жылулы тиіс» романы 1961 жылы түсірілген «Адам тұзағы» фильмінің негізі болды. Оның 1957 жылғы «Ажал жазалаушылар» романы 1962 жылы Грегори Пек пен Роберт Митчемнің қатысуымен «Қорқыныш мысығы» деп түсірілді. Мартин Скорсезе 1991 жылы Роберт Де Ниро мен Ник Нолте қатысқан «Қорқыныш мысығы» фильмінің қайта түсірілімін жасады. Фильмдердің сәттілігіне байланысты «Ажал жазалаушылар» романы, тіпті роман Флоридада өтетін және Солтүстік Каролинадағы Кейп-Фейр туралы ештеңе айтпаса да, «Қорқыныш мысығы» деген атпен қайта басылды. Оның 1963 жылғы «Суға батып кетуші» романы 1964 жылғы қаңтарда көрсетілген «Крафт Кернеу театры» телесериалының «Теңіздің түбі» атты эпизоды ретінде бейімделді. «Cry Hard, Cry Fast» романы 1967 жылғы қарашада «Өмірің үшін қаш» телесериалының екі бөлімді эпизоды ретінде бейімделді. 1970 жылы Макдональд пен Эд Уотерстің сценарийі бойынша Роберт Клауз «Күлді қараңғыдан да қараңғы» романының фильмін түсірді. Род Тейлор сериалдың кейіпкері Трэвис МакГи рөлінде, ал Теодор Бикель оның серігі Мейер рөлінде ойнады. Фильм жағымды пікірлер алды, бірақ ақша жоғалтты, нәтижесінде продюсер Джек Ривз сериалды жалғастыру жоспарларынан бас тартты. «Линда» повесі екі рет теледидарға бейімделді, 1973 жылы (Стелла Стивенспен) және 1993 жылы (Виргиния Мэдсенмен). «Қыз, алтын сағат және барлығы» 1980 жылы телефильмге бейімделді, содан кейін 1981 жылы «Қыз, алтын сағат және динамит» атты жалғасы шықты. 1980 жылғы «Кондоминиум» телефильмі Макдональдтың романы негізінде түсірілді және оған Дэн Хаггерти мен Барбара Иден қатысты. Сэм Эллиотт «Бос мыс теңізі» теледидарлық бейімдемесінде Трэвис МакГи рөлін ойнады, оған «Трэвис МакГи» (1983) деп аталды. Бұл МакГиді Калифорнияға көшіріп, романға тән Флоридалық жерлерді жойды. 1984 жылғы «Жасыл жарқыл» фильмінде Эд Харрис ойнады. Фильмнің сценарийін жазған және режиссерлік еткен Виктор Нуньес 1985 жылғы Санденс кинофестивалінде Гран-при жүлдесіне ие болды. 2015 жылы Кристиан Бейлдің Трэвис МакГи рөлінде ойнауы жоспарланған «The Deep Blue Good» фильмі Бейлдің тізе жарақаты алғаннан кейін Fox компаниясымен тоқтатылды. Жоба қайта жанданатыны белгісіз.

Ықпал

Қазіргі кездегі Флориданың көптеген детектив жазушылары Рэнди Уэйн Уайт, Джеймс Холл, Лес Стэндифорд, Джонатон Кинг және Тим Дорси сияқты Макдональдқа алғылыш сезім білдіреді. 1972 жылы Америка Детектив Жазушылары қауымдастығы Макдональдқа өмірлік жетістіктері мен тұрақты сапасы үшін ең жоғары наградасы – Ұлы шебер сыйлығын табыс етті. Стивен Кинг Макдональдты "заманымыздың ұлы ойын-сауық шебері және құмарландыратын әңгімеші" деп бағалады. Кингсли Амис Макдональдтың "кез келген өлшеммен Саул Беллоудан жақсы жазушы екенін, тек Макдональд триллерлер жазады, ал Беллоу – адам жаны туралы, сондықтан кімнің жоғары лауреат атанғанын өзіңіз шешіңіз" деді. 2016 жылдың мамыр айында The New York Times газетіне берген сұхбатында автор Натаниел Филбрик: "Мен жақында Джон Д. Макдональдтың Трэвис МакГи сериясын аштым. Әрбір кішкентай кітабын оқып болған сайын, демалып, түнгі тұраққа қайту керек деп ойлаймын, бірақ ең ішінде тағы бір МакГи романына батып кетемін. Ли Чайлд пен Карл Хиасеннен бұрын Макдональд болды – ол бүгінгі жазушылардың ең қанағаттандырарлық болжамы мен тілдік нақтылығына жете алмайтын деңгейдегі жазушы." Романтарда МакГи 52 футтық (16 метрлік) "Busted Flush" қайығында, Форт-Лодердейл, Флоридадағы Баия-Мар маринасының F 18 тұғынында тұрады. 1987 жылы АҚШ Кітапханаларының достары Баия-Мардағы F 18 тұғынының орнына "әдеби ескерткіш тақташасын" орнатты. Марина жаңартылғаннан кейін тақта кемежай директорының кеңсесіне көшірілді.