Кіріспе

Американдық әдеби детектив

Спенсер – американдық сыршы жазушы Роберт Б. Паркердің құрастырған ойдан шығарылған жеке тергеушісі. Ол Паркердің детективтік романдарының басты кейіпкері болып табылады, кейін Асе Аткинс және Майк Лупика оны жалғастырды. Оның алғашқы пайда болуы 1973 жылғы «Годульф қолжазбасы» романында болды. Ол сондай-ақ 1980-жылдардағы «Спенсер: Жалға алу» телесериалында және романдар негізінде түсірілген телефильмдер сериясында да көрінеді. 2020 жылдың наурыз айында ол Netflix триллері «Спенсер құпиясы» фильмінде де ойнады. Романдарда Спенсер тек тегімен ғана аталады, бірақ телесериалда ол 2-ші маусымның 15-шы эпизодында асханада отырған полицейге өзін «Дэвид Спенсер» деп таныстырады. Сонымен қатар, «Годульф қолжазбасының» 9-тарауының соңында Спенсерге «Джим» деп аталады, бірақ бұл «Мак» немесе «Бадди» сияқты бейтаныс адамның кездейсоқ айтқан сөзі болуы мүмкін.

Шығармалық өмірбаян

Спенсер Ларамиде, Вайоминг штатында туып өскен. Ол Бостон қаласындағы жеке детектив, Реймонд Чандлердің Филип Марлоу сияқты, өткір тілді, алтын жүректі күшті жігіт. Марлоудан ерекшелігі, Спенсер бір әйелмен (психолог Сьюзан Сильверман) берік қарым-қатынаста болады. Бұрын боксшы болған ол, оқырмандарға ауыр салмақтағы бұрынғы чемпион Джерси Джо Уолкоттпен шаршыда болғанын еске салып тұрады. Ол жақсы білімді, тамақ дайындайды және Сьюзанмен кейде талқылайтын ар-ұяқты кодексімен өмір сүреді, бірақ ол мүмкіндігінше сирек жасайды. Оның авторы Роберт Б. Паркер сияқты, Спенсер де бостондық және Кореяда АҚШ армиясында қызмет өткерген. Спенсер Корея соғысы кезінде 1-ші жаяу әскер дивизиясында қатарлы сарбаз болып қызмет етті. Спенсер бұрынғы штаттық тергеуші, Суффолк округінің округтік прокуроры кеңсесінде жұмыс істеген (кейбір романдарда ол Миддлсекс округінің округтік прокуроры кеңсесінде де жұмыс істегені айтылады; «Walking Shadow» және «Spenser: For Hire» пилоттық эпизодында ол Бостон полициясының детективі болғаны көрсетіледі), және ол үнемі Мартин Квирктен көмек сұрайды (немесе кейде онымен келіспейді). Квирк бастапқыда полиция лейтенанты, кейін капитан, және ол Бостон полиция департаментінің көмекші бастығына (Little White Lies романы бойынша) дейін көтеріледі. Оның басқа полиция байланыстарының ішінде Квирктің басшылығындағы кісі өлтіру тергеушілері сержант Фрэнк Белсон мен детектив Ли Фаррелл, Массачусетс штаты полициясының капитаны Хили және ЛАПД лейтенанты Марк Самуэльсон (кейіннен капитан болып тағайындалды, «Back Story» романында айтылған) бар. Массачусетс штатындағы әр округтік прокуратура кеңсесінде өздерінің юрисдикциясында жасалған ауыр қылмыстарды тергеу үшін штаттық полиция детективтерінің отряды бекітілген. Спенсердің тойлау ішімдігі – скотч. Бұл көбінесе жасөспірім кезінде құс аңдау кезінде аюмен кездескенімен байланысты. Спенсер Уильям Фолкнердің скотч туралы пікірімен келіседі: «әйелдердің, ұлдардың және балалардың емес, тек аңшылардың ішетін қоңыр сусын». Ол сондай-ақ ирланд вискиін жиі ішеді, кейде өзінің ұлттық тегіне құрмет ретінде, «Маған ирланд вискиі ұнайды, неғұрлым көп ішсеңіз, соғұрлым жұмсақ болады. Әрине, мұндай эффект антифризде де болуы мүмкін, бірақ біздің барлық нәрсенің көбі – иллюзия» дейді.

Спенсер сериясындағы кейбір қарама-қайшылықтар немесе ретроспективті сабақтастықтың ықтимал жағдайлары оның анасына қатысты. Алғашқы кітаптарында ол анасына сілтеме жасайды, мысалы, 1981 жылғы «Жабайы жер» романында анасының берген кеңесін келтіреді. «A Catskill Eagle» романында Спенсер анасы босану кезінде қайтыс болғанын және ол кесарево қимылы арқылы туылғанын, яғни Паркер Спенсердің айтуынша, «әйелден туылмаған» екенін айтады; оны әкесі мен екі аналық ағасы өсірген, олардың барлығы ағаш ұсталары, және олар серияда пайда болмайды. Спенсер футболдан стипендия алып, Holy Cross колледжіне түсті, онда ол күшті қорғаушы болып ойнады. Спенсер тізесін жарақаттап, оқуын аяқтауға жеткілікті қаржысы болмағандықтан колледжді тастап кетті. Ол бокспен айналысып, Хокпен танысты, ол қару-жарақпен шебер, және Генри Симолимен, Спенсер мен Хок әлі күнге дейін жаттығатын спорт залының иесі. Оның Хокпен бауырластық қарым-қатынасынан басқа отбасылық байланысы – Сьюзан Сильверман, Пол Джакомин есімді ресми емес асырап алынған бала және Спенсердің бала кезіндегі сол тұқымды иті, неміс қысқа шашы бар пойнтердің есімімен аталған бірнеше иттің қатары. Сильверман, бастапқыда жоғары мектептің кеңесшісі, Гарвардта оқыған Ph.D. психолог болғаннан кейін Спенсерге оның істерінде көмектесуді жалғастыруда. Джакомин, бастапқыда ұяң, әлеуметтенбеген жасөспірім, кәсіби актер және биші болады.

Құс

Спенсер романдарындағы тағы бір маңызды кейіпкер – оның жақын досы Хоук, ол төртінші романы «Уәде етілген жерде» алғаш рет таныстырылды. Хоук – қара нәсілді адам, ол Спенсердің өзінен де мықты, бірақ біршама күмәнді көрінісі. Хоук француз Шетел легионында және шетелдегі әскери операцияларда қызмет еткен. Хоук – өзінің жеке кодексімен өмір сүретін «жалдамалы сақшы». Спенсер мен Хоук Бостон аренасында (қазір Мэтьюс аренасы деп белгілі) өткен алдын ала жекпе-жекте қарсылас ретінде кездесті. Әрқайсысы жеңіске жеткенін сендіреді. Спенсер мен Хоук бір-бірін құрметтейді және өмірде қалай жүргендігін түсінетін достар. 1989 жылы Хокқа «Хок деп аталатын адам» атты жеке телесериалы жасалды.

Жас Спенсер

2009 жылы жарық көрген, жасөсперімдерге арналған "Аюды қуу" романы Спенсердің балалық шағының бір бөлігін қамтиды және оның отбасы тарихындағы сабақтастық мәселесін күрделендіреді. Романның соңында Спенсер Вайомингте әкесі мен туыстарын қалдырып, Бостон қаласындағы колледжге оқуға кетеді. Паркердің 2010 жылдың қаңтарында қайтыс болуына дейін төртінші рет жаңа серия бастайтыны туралы ешқандай ақпарат жарияланбады.

Спенсердің атыс қарулары

1970 және 1980 жылдары Спенсер көбінесе Smith & Wesson Model 36, .38 Special калибрлі "Chief's Special" револьверін алып жүретін. Кейде ол .357 Magnum револьверін алып жүретін, оны әдетте кеңсесіндегі үстелдің үстіңгі бөлімінде "керек болған жағдайда" деп сақтап тұратын. Спенсердің 1970 және 1980 жылдардың басында "қосалқы" қару ретінде қолданған кішкентай .32 калибрлі револьвері де болды. "Керектілік" романында Спенсер .25 калибрлі жартылай автоматты қаруды қосалқы ретінде алып жүреді және екі қаскөйге тап болғанда оны қолданып, екеуін де өлтіреді. 1992 жылы Спенсер 9 мм-лік Browning Hi Power жартылай автоматты тапаншасын үнемі алып жүре бастады. 2010 жылы Спенсер Браунингтің орнына Smith & Wesson .40 калибрлі жартылай автоматты тапаншаға ауыстырады. 2012 жылы ол жұмыс істеген кезде қайтадан "Chief's Special" револьверін алып жүреді, сонымен қатар ықтимал атыс-жауды күткен кезде .357 Magnum немесе .40 калибрлі Smith & Wesson тапаншасын, .38 Special револьверінен басқа алып жүреді. Ситуация талап еткен жағдайда Спенсер сирек мылтық немесе винтовка қолданар еді. Телешоудағы Спенсер Beretta 92 9 мм жартылай автоматты тапаншасын ұстаған. Ол сондай-ақ, көбінесе бірінші маусымда револьверді де қолданды.

Бейімделулер

Телевизиялық эпизодтар мен фильмдерде бейнеленген әлем романдардағыдан ерекшеленеді, бірақ көптеген түсірілген нұсқалар сериядағы романдар негізінде жасалған және олардың аттарымен аталады.

Спенсер телесериалдары

Спенсер кітаптары 1985-1988 жылдардағы ABC телесериалы "Спенсер: жалданып жұмыс істейді" сериалының шабыты болды, онда Роберт Урих Спенсер рөлінде, Барбара Сток Сьюзан рөлінде, ал Эйвери Брукс Хоук рөлінде ойнады. Сериалдың барлық үш маусымы Warner Archive Collection арқылы DVD форматында жарық көрді. Эйвери Брукс "Хоук есімді адам" атты жекелеген сериалда түсті.

Бірінші Спенсер фильмдер сериясы

1993 және 1995 жылдар аралығында Lifetime кабельдік арнасы серия негізінде төрт телефильм түсірді, оларда Роберт Урих және Эвери Брукс басты рөлдерді ойнады. Фильмдер Паркердің төрт романы бойынша түсірілді: «Мәлімдеме», «Сұңғыла корольдер мен ханшайымдар», «Жалғаншы ешкі» және «Қатал жер». Паркер және оның әйелі Джоан алғашқы екі сценарийді бірлесіп жазды. Барбара Стоктың орнына Сьюзан Сильверман рөлін алғашқы екі фильмде Барбара Уильямс, ал соңғы екеуінде тәжірибелі актриса Венди Крюсон («Air Force One») ойнады. Фрэнк Белсон рөлін Дж. Уинстон Кэрролл сомдады. Паркердің ұлы Дэниел төрт фильмнің барлығында Спенсердің сүйікті мейрамханасындағы официант ретінде пайда болады. Серия Бостонда түсірілгенімен қарамастан, жаңа фильмдер Торонтода түсірілді (өндіріс шығындарын азайту мақсатында). Алғашқы екі фильм романдардың Бостон қаласындағы оқиға орнын сақтады (Торонтоның кейбір бөліктері Бостон ретінде көрсетілді), ал соңғы екі фильм Торонтода өтетіндей етіп қайта жазылды.

Екінші Спенсер фильмдер сериясы

1999 жылдан бастап Джо Мантенья A&E кабельдік арнасында үш телефильмде Спенсер рөлін ойнады: «Small Vices» (1999), «Thin Air» (2000), «Walking Shadow» (2001). Марсия Гей Харден Сюзан рөлін, ал Шик Махмуд Бей, кейін Эрни Хадсон Хоук рөлін сомдады. Роберт Б. Паркер телефильмдерді жасауға үлкен үлес қосты (барлық үш фильм де Паркердің өңдеуімен жасалды, ал оның әйелі «Walking Shadow» фильмінің авторы болды).

Спенсер Netflix фильмдері

Спенсер Конфиденциал (бұрын "Wonderland" деп аталған) – Питер Берг режиссерлік еткен және Шон О’Киф жазған детективтік фильм. Фильм Асе Аткинстің 2013 жылғы романы негізінде еркін түсірілген, бұл Спенсер сериясының ресми жалғасы. Ол сериядағы кейіпкерлердің аттарын және Бостон қаласын пайдаланады, бірақ Паркер/Аткинс романдарынан мазмұны жағынан көп ерекшеленеді. Фильмде Спенсер рөлін Марк Уолберг, Хок рөлін Уинстон Дьюк және Генри Чимоли рөлін Алан Аркин сомдады. Сонымен қатар Пост Малоун, Илиза Шлезингер, Бокем Вудбайн және Дональд Серрон да түскен. "Спенсер Конфиденциал" фильмі 2020 жылдың наурыз айында Netflix арқылы жарық көрді. Фильм көбінесе жағымсыз пікірлер алды, ал Аткинс фильмнен кейін жарық көрген екі Спенсер романында Уолберг пен фильмнің өзіне қатысты сын айтты.

Ортақ ғалам

Спенсер мен Хок Паркердің кейінірек серияларындағы басқа кейіпкерлерімен бірдей Бостон әдеби әлемінде өмір сүреді: жеке тергеуші Санни Рэндалл және шағын қала полиция бастығы Джесси Стоун. Біріншісі, мүмкін, ағылшын бульдогымен жүгіріп бара жатқан сары шашты әйел ретінде бір сөз етілген, ал екіншісі «Артқы тарих» романында маңызды рөл атқарды. Сьюзан Сильверман – «Көңілсіз сәби» романында Санни Рэндаллдың психологы. Сьюзан сабақ оқитын Тафт университеті «Playmates» (Спенсер романы) және «Love and Glory» (Спенсер емес роман) үшін де маңызды орын болды.