Кіріспе

Американдық заң профессоры және ашық кодты қолдаушы Эбен Моглен (13 шілде 1959 жылы туған) – Колумбия университетінің заң және құқықтық тарих профессоры, сондай-ақ Бағдарламалық қамтамасыз ету еркіндігі заң орталығының негізін қалаушы, бас кеңесшісі және төрағасы.

Өмірбаян

Моглен компьютерлік бағдарламалау тілінің дизайнері ретінде бастады, содан кейін 1980 жылы Свартмор колледжінен бакалавр дәрежесін алды. 1985 жылы Йель университетінен тарих ғылымы бойынша философия магистрі және заңгерлік докторы (JD) дәрежесін алды. 1987 жылдан бері Гарвард, Тель-Авив және Вирджиния университеттерінде қонақ профессоры болып қызмет атқарды. Ол судья Тургуд Маршаллдың кеңсесінде сот стажёры болды (1986–87 оқу жылы). 1987 жылы Колумбия құқық мектебінің факультетіне қабылданды және 1988 жылы Нью-Йорк адвокатурасына қабылданды. 1993 жылы Йель университетінен тарих бойынша докторлық дәрежесін (Ph.D.) алды. Моглен Қоғамдық патенттер қорының директоры болып қызмет етеді. Моглен Филип Циммерманның қорғау тобының мүшесі болды, ол Циммерманның АҚШ экспорт заңдары бойынша Pretty Good Privacy (ашық кілтті шифрлау жүйесін) экспорттау ісі бойынша тергеу кезінде болды. 2003 жылы ол EFF Pioneer Award сыйлығын алды. 2005 жылдың ақпанында ол «Бағдарламалық еркіндік» заң орталығын (Software Freedom Law Center) құрды. Моглен 1994 жылдан 2016 жылға дейін Free Software Foundation-ның бас кеңесшісі, ал 2000 жылдан 2007 жылға дейін басқарма мүшесі болды. Бас кеңесші ретінде Моглен FSF атынан GNU General Public License (GPL) лицензиясын сақтауды қамтамасыз етуге міндетті болды, содан кейін GPL-дің 3-ші нұсқасын әзірлеуге белсенді қатысты. 2007 жылдың 23 сәуірінде ол блогында Free Software Foundation директорлар кеңесінен кететінін жариялады. Моглен GPLv3 талқылау жобасының 3-ші нұсқасы жарық көргеннен кейін, ол жазуға, оқытуға және «Бағдарламалық еркіндік» заң орталығына көбірек уақыт арнағысы келетінін мәлімдеді. 2011 жылдың ақпанында Моглен FreedomBox деп аталатын кішкентай сервер үшін бағдарламалық жасақтаманы жасау мақсатында Freedom Box Foundation-ды құрды. FreedomBox – тек тегін бағдарламалық жасақтаманы қолдайтын, анонимді және қауіпсіз байланысқа баса назар аударатын қолжетімді жеке сервер болуға бағытталған. FreedomBox 2012 жылы 0.1 нұсқасын шығарды.

Құқықтық мәселелер

2023 жылдың қазан айында Free Software Foundation Europe және Software Freedom Conservancy ұйымдары Software Freedom Law Center және Могленмен ынтымақтастығын аяқтау ниеттерін жариялады. Бұл қызметкерлер мен қауымдастық мүшелеріне қатысты зорлық-зомбылық әрекеттері туралы айыптауларға байланысты болды. Сол күні Брэдли М. Кун Могленді жұмыс беруші ретінде зорлық көрсетуші және ЛГБТКИА+ қауымдастығына жаулы көзқарас танытуда айыптады, сондай-ақ Бағдарламалық еркіндік заң орталығы енді қауіпсіз орын емес екенін және ол Могленнің студенттері үшін үнемі алаңдайтынын мәлімдеді. Мэтью Гаррет 2017 жылдан бері осындай мінез-құлықты құжаттап келген.

Еркін бағдарламалық қамтамасыз ету

Моглен еркін бағдарламалық қамтамасыз ету – бізді қоршаған және техникалық құрылғыларға тәуелді демократиялық және еркін қоғамның қажетті шарты дейді. Осы құрылғыларды басқару еркін бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы барлыққа ашық болса ғана, біз билікті теңестіре аламыз. Моглен жабық бағдарламалық қамтамасыз ету идеясын "жабық математика" немесе "жабық геометрия" сияқты абсурдты деп санайды. Оның пікірінше, бұл білімді "үйренуге болатын нәрседен" "сатып алуға міндетті нәрсеге" айналдырады. Бағдарламалық жасақтама – "қосымша шығынсыз, қайта-қайта көшіруге болатын нәрселердің" қатарында екенін атап көрсетеді. Могленнің Фарадей заңына метафоралық қосымшасы – Интернет арқылы байланысқан адамдардың санасы арасындағы ақпараттың пайда болуы мен ағыны электромагниттік индукция сияқты жұмыс істейді деген ой. Сондықтан Могленнің "Кедергіге қарсы тұрыңыз!" деген сөзі осыдан туындаған (яғни ақпарат ағынын шектеуші кез келген нәрсені жойыңыз).

Басқа

Моглен "өзімшілдіктің заттануы" деп атаған нәрсені сынға алды. Ол: "Түсінуге, жөндеуге және пайдалануға болмайтын компьютерлерге толы әлем (өйткені ол қолжетімді емес, меншік бағдарламалық қамтамасыз етумен басқарылады) – бұл машиналар басқаратын әлем" деді. Ол заңгерлерді еркін бағдарламалық қамтамасыз ету қозғалысына көмектесуге шақырып: "Кодтарын бөліскісі келетіндер қосымша құқықтық тәуекелсіз өнімдер жасап, өз жұмыстарын бөлісе алады" деді. Ол заңгер әріптестеріне: "Баршаға пайдалы экология құру үшін аздап құрбандыққа бару қажет. Бөлісу идеясын жақсылап ойластырыңыздар" деді. Моглен "адамдарды білімнен шеттетуге" әкелетін үрдістерді сынға алды. Ол еркін бағдарламалық қамтамасыз ету мен меншік бағдарламалық қамтамасыз ету мәселесінде "жоғалғалы тұрған аз адамдар көп айтқанын" мәлімдеді. Моглен бағдарламалық кодты жасағандарға да, пайдаланғандарға да "ақылға қонымды құрмет көрсетуге" шақырады. Жалпы алғанда, бұл ұғым Моглен "революция" деп атаған медиа, тарату арналары мен бағдарламалық жасақтаманың артықшылықты иелеріне қарсы күрес болып табылады. 2009 жылдың 13 наурызында Сиэтл университетінде сөйлеген сөзінде Моглен еркін бағдарламалық қамтамасыз ету қозғалысы туралы былай деді: "Егер әркімге баспасөз тиесілі болса, онда баспасөз бостандығы баршаға тиесілі" деген логикалық қорытындыға келуге болады, және біз осы бағытта жылжудамыз. Баспагерлер оған үйренгенде, олар бізге айналады, біз оларға айналамыз, ал Бірінші түзету: "Конгресс сөз бостандығын немесе баспасөз бостандығын шектемейді", – деуі керек, 20 ғасыр бойы олар айтқандай, "Конгресс Сульцбергтердің ерекше болу құқығын бұзуға болмайды" емес. Цифрлық құқықтарды басқару туралы Моглен 2006 жылы: "Біз сондай-ақ, "өзгертуге" құқығымызға қауіп төндіретін әлемде өмір сүреміз. Мұның себебі кино және жазба компанияларының тамақтанып өмір сүруі керек дейді. Олардың тамақтануы керек екенін мойындаймын. Бірақ олар да мен сияқты азырақ тамақтануы керек".