Әсем мөрлер: 19 ғасырдағы АҚШ пошталық мөрлерінің өнері мен тарихы

Кіріспе

Фэнси-ауысу – көркемдік дизайны бар пошталық ауысу. Бұл термин қазіргі заманғы машиналық ауысуларға да қолданылуы мүмкін, бірақ негізінен 19 ғасырдағы АҚШ пошта бөлімдерінде қолданылған, тосқауылдан ойылып жасалған дизайнды білдіреді. 1847 жылы АҚШ-та почта маркалары енгізілген кезде, пошта шеберлері оларды қайта пайдаланудан сақтау үшін жоюға міндетті болды, бірақ оны қалай жасау керектігін өздері шешуге рұхсат етілді. Көбінесе кеңсе қызметкерлері қолдағы бар нәрсені пайдаланды, соның ішінде қаламдар мен маркадан бұрынғы кезеңнен қалған «ТӨЛЕНГЕН» мөрлерін. Кейбір кеңселерде марканы бояу үшін тосқауылдар қолданыла бастады. Бұл жақсы жұмыс істеді, бірақ марканың барлық бөлігін жауып тастап, номиналын тексеруді қиындатты. Сондықтан кеңсе қызметкерлері тосқауылдың ортасынан екі жарты шеңбер ойып жасады. Одан әрі жетілдірулерге екі көлденең ойық («елдік пирог» – төрт бөлік), содан кейін тағы екеуі («қалалық пирог» – сегіз бөлік) және сыртқы жиегінен ойықтар жасау кірді, бұл ауысуды жеңілдету үшін жасалды. Бұл процеске байланысты елдегі кеңсе қызметкерлерінің шығармашылығы оянды және көп ұзамай мыңдаған дизайн пайда болды, олар қалқандардан бастап бассүйектерге, жұлдыздарға, геометриялық пішіндерге, жануарларға, өсімдіктерге және шанышқымен келген шайтандарға дейін қамтыды. Ең көп таралған фэнси-ауысу дизайнның ішінде әртүрлі пішімдердегі жұлдыздар мен кресттер бар. Коннектикут штатындағы Уотербери пошта бөлімі осы істе шебер болды және әр мереке мен ерекше жағдай үшін жаңа ауысулар жасады. Олардың «Уотербериде жүгіріп бара жатқан тауық» ауысуы, мүмкін, түйеқұс болған, өйткені ол 1869 жылғы Алғыс айту күніне жақын пайда болды, тек бірнеше күн ғана қолданыста болды және қазір 19 ғасырдың барлық ауысуларының ең қымбат бағалысы болып саналады, оның конверттері өте жоғары бағаға сатылады. 1890 жылдары фэнси-ауысу дәуірі аяқталды, өйткені Пошта департаменті ауысу формасын стандарттаған жаңа ережелерді шығарды. Содан бері мамандар осы ауысуларды зерттеп, жіктеуде. Көптеген түрлері өте көп таралған және тек шамалы сыйлыққа ие, ал басқалары сирек кездеседі. Барлығы әлі ашылмаған; бұрын белгісіз болған ауысулар үнемі табылуда. АҚШ-тан басқа көптеген елдерде де фэнси-ауысулар бар. АҚШ-тан тыс жерлерде олар әдетте тосқауыл ауысулары деп аталады. Канадтық тосқауыл ауысулары әдемі дизайндарымен танымал. Тосқауыл ауысуларын Ұлыбританияның колониялары, соның ішінде Жақсы Үміт мүйісі шығарған маркаларда табуға болады.

A fancy cancel is a postal cancellation that includes an artistic design. Although the term may be used of modern machine cancellations that include artwork, it primarily refers to the designs carved in cork and used in 19th century post offices of the United States. When postage stamps were introduced in the US in 1847, postmasters were required to deface them to prevent reuse, but it was left up to them to decide exactly how to do this, and not infrequently clerks would use whatever was at hand, including pens and "PAID" handstamps left over from the pre stamp era. A number of offices began to use cork bottle stoppers dipped in ink. These worked well, but would tend to blot out the entire stamp making it difficult to check the denomination, and so clerks began to carve a groove across the middle of the cork, making two semicircles. Further enhancements included two grooves cut crosswise (the four piece "country pie"), and then two more, for the eight segment "city pie", and notches cut out of the outer edge to lighten the cancel further. The carving process seems to have sparked the creativity of clerks across the country, and soon thousands of designs appeared, ranging from shields to skulls to stars, geometrical shapes, animals, plants, and devils with pitchforks. Among the most common fancy cancel designs are stars and crosses of varying designs. The Waterbury, Connecticut post office was the master of the practice, and turned out new cancels for every holiday and special occasion. Their "Waterbury Running Chicken" cancel, perhaps a turkey since it appeared close to Thanksgiving of 1869, was in use for only a few days and is now the most prized of all 19th century cancels, with covers fetching very high prices. The era of fancy cancels came to an end in the 1890s, when the Post Office Department issued new regulations standardizing the form of cancellations. The fancy cancels have since been studied and categorized by specialists. Many types are quite common, and command only a small premium, while others are rare. Not all have been discovered yet; previously unknown cancels continue to surface regularly. Fancy cancels exist for many other countries besides the US. Outside the US they are normally termed cork cancellations. Canadian cork cancellations are famous for their fancy designs. Cork cancellations can be found on stamps issued by British Colonies including the Cape of Good Hope.