Кіріспе

1920 жылғы Синклер Льюис романы – Синклер Льюис жазған сатирикалық роман, 1920 жылы жарық көрді. Шағын қала өмірін сатиралайтын «Майн-стрит» романы Синклер Льюис ең танымал туындысы саналады және 1930 жылы оның әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алуына ықпал етті. Оқиға 1910 жылдары Льюис туған қаласы – Миннесота штатының Саук-Центр қаласының ойдан шығарылған нұсқасы Гофер-Прейриде өтеді. Роман Кэрол Милфорд Кенникотттың өмірі мен күресін баяндайды, ол өзінің күшті мінезімен ерекшеленетін, өзін-өзі дамытқан жас әйел. Ол Гофер-Прейри тұрғындарының тар көзқарасымен қақтығысады. Романға Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы, АҚШ-тың соғысқа қатысуы және соғыстан кейінгі жылдар, соның ішінде 1920 жылы қолданылған тыйым салу туралы сіңірілген. Жарияланғаннан кейін үлкен құрметке ие болған «Майн-стрит» 1921 жылы пьесаға, ал 1923 жылы Warner Bros. студиясының алғашқы фильміне айналдырылды. Ол бүгінгі күнге дейін американдық классиканың бірі саналады.

Сюжет

Карол Милфорд, судьяның қызы, Миннесота штатының Манкато қаласында өсіп, жасөспірім шағында жетім қалды. Колледжде ол әлеуметтану сабағында ауылды жақсарту туралы кітап оқып, ауылдар мен қалаларды қайта құру туралы армандамай бастады. Колледжден кейін Чикагодағы кітапхана мектебінде оқып, көптеген радикалды идеялармен және өмір салтымен танысты. Ол Миннесота штатының астанасы Сент-Пол қаласында кітапханашы болады, бірақ бұл жұмысты қанағаттандырмайды. Дәрігер Уилл Кенникоттқа тұрмысқа шығады, ол бойында шағын қалалық сезімдерді сақтайды. Олар үйленгеннен кейін Уилл оны өзінің туған қаласы Гофер Прериде тұруға көндіреді. Карол қаланың сыртқы келбетінің нашарлығына және консервативтік көзқарастарына наразы болып, Гофер Прериді жаңартпақ жоспарлар құрайды. Ол қала тұрғындарымен прогрессивті өзгерістер туралы сөйлеседі, «Танатопсис» сияқты әйелдер клубына қосылады, әдебиет таратып, Гофер Прери халқын көтеріңкі көңіл күйге келтіру үшін кеш өткізеді. Бірақ барлық күш-жігері нәтижесіз болып, қаланың белгілі топтары оны әзілдей қарап, мазақтайды. Ол қаладағы әртүрлі адамдармен дос болып, көңіл көтереді, бірақ ешқайсысы оның үмітіне сай келмейді. Жергілікті билік тарапынан «Партиясыз лиганың» саяси жиналысы тоқтатылғаннан кейін, Карол күйеуін тастап, Вашингтонға көшіп, соғыс уақытындағы мемлекеттік мекемеде хатшы болып жұмыс істейді. Кейін ол қайта оралады. Дегенмен, Карол жеңілгендей сезінбейді:

Мен Мэйн-стрит керемет болуға лайық екенін мойындамаймын! Мен Гофер Преридің Еуропадан артық немесе жомарт екенін мойындамаймын! Мен ыдыс жуудың барлық әйелдерді қанағаттандыруға жеткілікті екенін мойындамаймын! Мен бәлкім, дұрыс күресте болмаған шығармын, бірақ мен сенімімді сақтап қалдым. (39-тарау)

Қабылдау

Кітап коммерциялық сәттілікке жетті. Publishers Weekly журналының мәліметінше, 1921 жылы Америкадағы ең көп сатылған көркем әдебиет туындысы осы кітап болды. Кейбір замандастары романның өте қараңғы, тіпті қызықсыз екенін айтты, өйткені ол білімсіз шағын қала тұрмысын және адамдарын суреттеген. Дегенмен, "Майн-стрит" Льюис ең маңызды және ұзаққа созылған туындыларының бірі саналады, оның 1922 жылғы "Баббит" романымен бірге. Кітаптың заманауи пародияларының ішінде Кэролин Уэллстің "Птомейн көшесі" және Джеймс Стетсон Меткалфтың "Гофер Преридің Джейн көшесі" кіретін еді. Кейбір шағын қала тұрғындары осылай бейнеленгеніне наразылық білдірді, ал Александрия (Миннесота штаты) қалалық кітапханасы кітапты қолдануға тыйым салды. Льюис пен оның кітабының үлкен танымалдыққа ие болғандықтан, оның туған қаласындағы жоғары мектеп спорт командалары 1925-26 оқу жылынан бастап "Main Streeters" деп аталды. Бұл атты қалаға көршілес қалалар мектеп шараларында берген. Саук-Центр орта мектебінің командалары Льюиске құрмет көрсету мақсатымен әлі де осы атты пайдаланады.

Марапаттар мен ұсыныстар

Басты көше бастапқыда 1921 жылы әдебиет саласындағы Пулитцер сыйлығына қазылар алқасымен ұсынылған, бірақ қорғаншылар кеңесі қазылар алқасының шешімін күштен шығарды. Сыйлықтың орнына Эдит Уортонға «Айқындық дәуірі» үшін берілді. 1926 жылы Льюис «Арроусмит» үшін Пулитцер сыйлығын алудан бас тартты. 1930 жылы Льюис әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алған тұңғыш америкалық болды. Нобель сыйлығы авторға беріледі, емес шығармаға, және таңдалуына себеп болған нақты бір туындыны көрсетпейді, бірақ «Басты көше» Льюистің ең белгілі және сол кезде зор қызығушылық тудырған туындысы болды. Нобель комитетінің марапаттау сөзінде «Басты көше» және «Арроусмит» есімдері айтылды.