Кіріспе

Амелия Пибоди Эмерсон – Элизабет Петерс жазған тарихи детективтер сериясының басты кейіпкері, бұл серия египтолог Барбара Мерцтің (1927–2013) псевдонімімен жазылған. Пибоди египтолог Радклиф Эмерсонға үйленген және Уолтер "Рамзес" Пибоди Эмерсон есімді бір баласы бар.

Өмірбаяндық суреті

Амелия Пибоди алғаш рет 1884 жылы жазылған «Құмды жағадағы крокодил» романында таныстырылады. Ол – уақытты шектеп, кеңседе отырып зерттеумен айналысқан, ал оны дүкенге бару және шаруашылықты жүргізу сияқты күнделікті мәселелерді шешуге қалдырған, сыртқа жабылып жүретін ғалымның қызы. Әкесі оның ғылымға деген құштарлығын қолдады, ал туыстары оларды екеуін де түсінбеді. Әкесінің қайтысынан кейін Пибодидің әкесіне деген адалдығы 500 000 фунт стерлингтен астам мүліктің жалғыз иегері болуымен сыйланды (2006 жылғы бағамен 30 миллион фунт стерлингтен астам). Көптеген байлық іздеушілер мен ақша сұрап мазалаған туыстардың назарынан қашу үшін ол Италиядан бастап, Палестинаға баруды жоспарлап, Мысырға саяхатқа шығады. Римде ол қиын жағдайдағы Эвелин Бартон Форбс атты жас әйелді құтқарып, оны серігі ретінде жұмысқа алады. Мысырда олар Эмерсон ағайындыларымен – археолог Радклиффпен және филолог Уолтермен танысады. Роман барысында Уолтер Эвелинге қызығушылық танытады, нәтижесінде кітаптың соңында олардың никесі қиылады. Амелия мен Радклиффтің қарым-қатынасы да, тікелей айтылмаса да, олардың үйленуіне қарай дамиды. Олардың теңдікке негізделген қарым-қатынасына сәйкес, екеуі де бір-біріне ұсыныс жасайды, Амелия Эмерсонға үйлену – Египтологиямен айналысып, қандай да бір дау-дамайсыз өмір сүрудің жалғыз жолы болғандықтан келісетінін айтады. Олар бір-бірін тегімен атайды: Эмерсон Амелияны «Пибоди» деп шақырады, ол оған ашуланғанда ғана есімін қолданады. Ал Пибоди Радклифф Эмерсонды көбінесе тек «Эмерсон» деп атайды, бірақ басқа отбасы мүшелері оны Радклифф деп атайды. Кейін ол өзінің есімін ұнатпайтыны белгілі болады, себебі ол анасының бойжеткен кезіндегі тегі еді. Пибодидің алғашқы (және жалғыз) баласы Уолтер 1887 жылы дүниеге келді. Эмерсон оны «египеттіктердей күңгірт және фараондай мақтаншыл» деп айтқаннан кейін, ол тез арада «Рамзес» деп аталды. Серияның көп бөлігі Амелияның баяндауымен жазылған, ал Рамзес кейінірек жарық көрген көптеген кітаптарда «H қолжазбасы» деп аталатын қосымша, параллель баяндама ұсынады.

Тұлға

Амелия Пибоди – өзіне сенімді, қаһарлы әйел ретінде таныстырылады. Ол әкесінің шаруашылығын тиімді басқарып, сауда жасасу кезінде жергілікті саудагерлерді қорқытып, үстемдік танытады. Ол өзінің еркіне бағыну үшін әйелдігін пайдаланып, басқаларды манипуляциялауға тырысатын "көмегінсіз" әйелдерге шыдамсыздықпен қарайды; Эмерсонның айтуынша, олар – "әлсіз, ой-қиялы жетілмеген әйелдер". Англияда ол суфражист қозғалысын ынталы түрде қолдайды және кейде оған қатысады. Ол рационалды киім киюді жақтайды және көбінесе корсет киюден бас тартады. (Бұл туралы "Ауырсытушының іс-әрекеттері" кітабында айтылған.) "Үлкен мысықты көру" кітабындағы Х қолжазбасының фрагменттері арқылы оқырман оның отбасына деген сүйіспеншілігін біледі, оның ішінде оның ерекше жарысқандығын және өзінің дұрыс екендігіне толық сенімділігін, тіпті ол өзіне қайшы келсе де мойындауды көреді. Оның отбасы бұл жағдайды жақсы көңіл-күймен және сүйіспеншілікпен қабылдайды. Амелия сонымен қатар романтикаға құмар (бірақ ол оны қатты жоққа шығарады), ол мойындағаннан әлдеқайда сезімтал және практикалық емес моданы жек көруіне қарамастан, шашын бояуға және оның күш-жігерін, әсіресе Эмерсоннан жасыруға дайын. Оның тұлғасының негізі – күйеуіне (және оның өзіне) деген терең махаббаты, сондай-ақ олардың бір-біріне деген өзара құрметі. Оның сүйікті сөзі – "Тағы бір көйлек бүлінді", себебі Эмерсон әдетте оқиға барысында немесе құмарлыққа берілгенде көйлегінен жарылып шығады. Амелия мен Эмерсонның қарым-қатынасын "Бронтелік" деп сипаттауға болады; классикалық романтикалық үлгіде ойнайтын, оң мінезді, бірақ қатал батырдың дұрыс әйелге бағынуы туралы оқиға. Ол осы көзқарасын өзінің отбасы мен таныстарына таратып, көбінесе жоқ қарым-қатынастарды елестетеді, ал барларын мүлдем байқамайды, кімнің кімге ұсыныс жасағанын білгенде ғана шошынады. Амелияның киімі мен мінез-құлқы сырттан келгендердің таңғалуына себеп болады. Алдыңғы кітаптарда оның зерттеуге сүйікті қираған жерлері пирамидалар екені айтылған. Ол әдетте өзінің шашақтарының бірін алып жүреді, оны ақылды немесе ақылды емес қару ретінде қолданады (соның ішінде қылышшашақ). Оның басқа әдеттегі аксессуары – белбеу, кейіннен көп қалтасы бар жилетпен ішінара ауыстырылды. Оның ішінде: "Пистолет және пышақ, асхана, коньяк бөтелкесі, шам және отты қорап, блокнот пен қарындаш, ине мен жіп, компас, қайшы, алғашқы медициналық көмек жинағы және мықты арқан (жауларды байлау үшін пайдалы)" бар. ("He Shall Thunder in the Sky", 2 тарау) Ол кішкентай пістолетпен жүретін болса да, нашар атушы және өзінің шеберлігін жақсартуға сирек күш салады, Эмерсонның одан зиян көп болуы мүмкін деген ұсыныстарын күлдіреді. Өкінішке орай, ол бірнеше рет тапаншаны ұстап тұрып, отбасы мүшелеріне зиян келтіруге жақындады, бірақ өзін кінәлайды (мысалы, Рамзеске және "Балансты сақтайтын маймыл" фильміндегі шабуылшыға атқан). Оның отбасы қылмысты әрекеттерді тоқтатуға жиі қатысатындықтан және ол көптеген жағдайлардың фактілерін табысты анықтағандықтан, ол өзін осындай мәселелерде сарапшы ретінде қарастырады, тіпті шын мәнінде құзыретті құқық қорғаушыларды қорлайды. Олардың ашып көрсеткен кейбір оқиғалары күрделі болғандықтан, ол барлық шешімдерді, тіпті қылмысқа қатысы жоқ шешімдерді де, күрделі және тіпті таңғажайып етуге бейім, бірақ анық нәрсені елемейді. Оның қасарысқылығымен бірге, мәселені тым талдауға деген бейімділігі жиі оны өзі немесе отбасы үшін қауіпсіз болғанына қарағанда дұрыс емес сенімге ие болуға әкеледі. Романның тағы бір ерекшелігі – теңдік тақырыбы, Амелия мен оның отбасы түпнұсқадағы мысырлық рейс (борт бастығы) Абдулланың отбасына өте жақын, Амелияның ағылшындық немересі мен Абдулланың копт христиан немересі арасында неке бар. Қазіргі заманғы көзқарастарды бейнелейтін бұл жұп, бастапқыда, Дэвидтің шығу тегі мен ұлтына байланысты, өзінің таңғаларлығы үшін, Амелияны қоса алғанда, барлық қарсылықтарға ұшырайды. Неке тек қыздың жүрегі өзгергеннен кейін ғана жалғаса алады және басқаларды жас жұптың махаббаты нәсілдік түсініктерден жоғары болуы керек деп сендіре алады. Абдулланың өлімінен кейін Амелия оны түстерінде көре бастайды, онда ол оған ескертулер мен кеңестер береді, бұл олардың қаншалықты жақын болғанын көрсетеді. Амелия жыныстар арасындағы теңдікті қолдайды және асырап алған қызы Нефрет Эмерсонды соған сәйкес тәрбиелейді. Бұл оның Нефрет пен басқа жас әйелдерді өзінің әдеттегідей асығыс әрекеттері үшін сынауын тоқтатпайды. Мысырлықтар арасында оның аты – "Ситт Хаким", яғни "Дәрігер әйел". Ол осы атты алғанда, Египетке келгеннен кейін, ол кездесетін египеттіктерге, әсіресе көптеген көз ауруларын – мысалы, офтальмияны – емдеуде қамқорлық көрсеткен. Египет пен оның халқына деген махаббаты терең және көбінесе египеттіктерге кемсіреумен немесе жиренумен қарайтын еуропалықтарға деген жек көрушілікте көрінеді. Оның ең үлкен жеке қақтығысы – Сетосқа деген ұзақ мерзімді махаббат-даусы. Оны алғаш рет "Басты қылмыскер" ретінде кездестіргеннен бастап, ол оны олар кездесетін көптеген оқиғалардың артында көреді, тіпті ол оған қатысы жоқ екені баршаға белгілі болғанда да. Дегенмен, ол оған қызығушылық танытады және оның ішінде Эмерсонға ғана арналған сезімдерді тудыратын нәрсе бар деп сезінеді. Ол оның өзгеруіне өзі ғана себепкер болғанына сеніп, тіпті Сетостың сол "өзгерісінен" кейін бірнеше жыл өткен соң ғана жақсаратынын ұмытады. Әрине, ол көптеген викториялықтардан ашық ойлы болғанымен, ол әлі де өз заманының өнімі. Британдық үстемдікке деген оның сенімі, өзінің өзіне сенімділігінен және Эмерсонның "осы немесе кез келген дәуірдегі ең ұлы египтологы" екендігіне сенімділігінен кейін үшінші орында тұрады.

Амелияның жасы

Амелияның жасы алғаш рет 1884 жылы жазылған «Құмдағы крокодил» романында 32 деп көрсетілген. 1994 жылы жарық көрген мақалада Элизабет Петерс бұл жағдайдың тудырған қиындықтарын былай түсіндірді: «Егер «Құмдағы крокодилді» серияның бірінші кітабы деп жоспарласам, онда күндерді осылай нақты айтпаған болар едім. Амелия оқырманға жасын ғана емес, (оған қарғыс болсын!), сонымен қатар кітаптағы тарихи оқиғалар оны белгілі бір жылға байланыстырып берді. Серия жалғасқан сайын, мұны түзетуге, Рамзестің туған күнін өзгертпеуге немесе оны және оның ата-анасын әр он екі ай сайын бір жылға қартаюдан сақтауға ешқандай мүмкіндік болмады». Осы уақыт шебі бойынша, Амелия он сегізінші кітапта, «Алтын құстың қабірінде» 1922–23 жылдары 70 жасқа толуы керек еді. Алайда, «Гиппопотамдар тобы» кітабының кіріспесінде «Ұлттық автобиографиялық сөздік (45-басылым)» деген үзінді келтірілген, онда Амелияның өзі Мысырға алғаш рет келген кезде жиырма жаста болғанын айтады. Бұл мәлімдеме түбіртекте берілген, ал түбіртекте осы қайшылыққа күмән келтірмеу туралы нақты нұсқаулар бар (12 және 16 беттерде). «Ірі мысықты көру» романында Эмерсонның үйленген кездегі жасы 29 деп көрсетілген, яғни ол әйелінен үш жас кіші. Амелия туралы соңғы хронологиялық мәлімет «Амелия Пибодидің Египеті: Жиындық» кітабында келтірілген, онда ол 1939 жылы Египетке сапар шеккен кезде естелік әкелгені айтылады, соғыс қаупі туғандықтан ол қайтып орала алмайтынынан қорқып жүрген. Оның жасы 87 деп көрсетілген, бұл бастапқы уақыт шебіне сәйкес келеді.

Айтуға

Диана Реммен сұхбаттасқанда Петерс "Пибоди" есімінің дұрыс айтылуын талқылады. Ол бұл есімді жоғары сыныпты ағылшын және Жаңа Англия қоғамының стилінде "Пи́-бо-ди" (piːbʌdi) деп, "пи-БО́-ди" (piːbaːdiː) емес, деп айтылуын қалаған. Ал кітаптардың аудио нұсқаларында, соның ішінде дауыс актрисасы Барбара Розенблат жазған нұсқаларында, Амелияның тегі "пи-БО́-ди" деп айтылады. Петерс Розенблатты оның дұрыс айтылуы үшін мақтаған. Эмерсондар мен олардың авторының арасындағы ұлттық ерекшеліктер кейде "теміржол" сияқты американдық терминдерді және әріп жазу ережесіндегі айырмашылықтар арқылы көрініс береді.