Герард Адамс: Ирландиялық саясаткер және бейбіт процестің қайраткері

Кіріспе

Ирландиялық республикашыл саясаткер (туған 1948)

Джерард Адамс (Gearóid Mac Ádhaimh; туған 6 қазан 1948) – ирландиялық республикашыл саясаткер, 1983 жылдың 13 қарашасынан 2018 жылдың 10 ақпанына дейін «Синн Фэйн» партиясының президенті болды және 2011 жылдан 2020 жылға дейін Лаут округі үшін «Техта Дала» (TD) ретінде қызмет етті. 1983 жылдан 1992 жылға дейін және 1997 жылдан 2011 жылға дейін ол Белфаст Батыс сайлау округінің британ парламентінің депутаты ретінде сайлауға қатыспау саясатын ұстанды. Адамс 1960 жылдардың соңында ирландиялық республикашылдық қозғалысына қатысып, 1983 жылы парламентке сайлануына дейін он жылдан астам уақыт бойы ирландиялық белсенділіктің танымал тұлғасы болды. 1984 жылы Адамсқа «Ульстер қорғаныс қауымдастығы» (UDA) ұйымының бірнеше қарулы адамдары жасаған қастандық кезінде ауыр жарақат алды, олардың арасында Джон Грегг те болды. 1980 жылдардың соңынан бастап ол Солтүстік Ирландиядағы бейбітшілік процесінде маңызды рөл атқарды, бастапқыда Социал-демократиялық және Еңбек партиясының (SDLP) лидері Джон Хьюммен, содан кейін Ирландия және Ұлыбритания үкіметтерімен келіссөздер жүргізді. 1986 жылы ол «Синн Фэйн» партиясын Ирландия парламенті – «Оирехтасқа» қатысудан бас тарту саясатын өзгертуге көндірді. 1998 жылы партия Солтүстік Ирландияның билік бөлісу ассамблеясында орын алды. 2005 жылы Уақытша Ирландиялық республикалық армиясы (ИРА) қарулы күресі аяқталғанын және тек бейбіт саясатқа бағытталғанын мәлімдеді. 2014 жылы Адамс 1972 жылы Жан Макконвиллді ұрлап өлтіру ісі бойынша жауап алу үшін Солтүстік Ирландия полиция қызметімен төрт күнге ұсталды. Ол айыптаусыз босатылды және іс материалдары Солтүстік Ирландияның Бас прокуратурасына жіберілді, кейін ол оны айыптау үшін жеткілікті дәлелдердің жоқтығын мәлімдеді. 2018 жылдың 10 ақпанында өткен арнайы партиялық конференцияда (ардфхейс) оның орнына Мэри Лу Макдональд келді.

Ерте өмір

Адамс 1948 жылғы 6 қазанда Белфаст қаласының Баллимурфи ауданында дүниеге келген. Оның ата-анасы, Энн (құрметті әкесі Ханнавей) және Джерри Адамс аға, республикалық идеологияны қолдаған отбасыдан шыққан. Дж. Бойер Беллдің "Құпия армия" кітабында Белл Доминикті 1940 жылдардың ортасында Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) жетекші тұлғасы болған деп көрсетеді. Джерри Адамс аға 16 жасында ИРА қатарына қосылған. 1942 жылы ол Корольдік Ольстер полициясының (RUC) патруліне жасалған ИРА шабуылына қатысты, бірақ оққа түсіп, тұтқындалып, сегіз жылға бас бостандығынан айырылды.

Алғашқы саяси мансап

1960 жылдардың аяғында Солтүстік Ирландияда азаматтық құқықтар үшін күрес науқаны дамыды. Адамс белсенді түрде қолдау көрсетіп, 1967 жылы Солтүстік Ирландияның Азаматтық құқықтар қауымдастығына қосылды. Адамс тұтқындалды, бірақ Уақытша ИРА-ның талабы бойынша маусым айында Лондонда құпия, бірақ нәтижесіз келіссөздерге қатысу үшін босатылды. Адамс 1973 жылдың шілдесінде қайтадан тұтқындалып, "Мейз" түрмесіне қамалды. ИРА ұйымдастырған қашуға қатысқаннан кейін ол түрмеге кесілді. Осы уақыт ішінде ол "Брауни" псевдонимімен An Phoblacht газетінде мақалалар жазды, онда ол Синн Фэйн президенті Руари О Брейда және Белфастағы ИРА офицері Билли Маккидің стратегиясы мен саясатын сынады. Ол сондай-ақ Маккидің 1972 жылдан бері атысты тоқтатып, қарсыласы болған ресми ИРА мүшелерін өлтіру туралы шешімін де қатты сынға алды. 2020 жылы Ұлыбританияның Жоғарғы соты Адамстың 1973 жылы Рождество қарсаңында және 1974 жылдың шілдесінде қашуға тырысқандығы үшін айыптауларын жойды. 1977 жылы Балимурфи шлютері Дес Уилсон (Адамстың үйлену тойында қызмет еткен) Адамстың диссидент-юнионистермен байланыс орнатуға жасаған алғашқы әрекеттеріне көмектесті. Ол Иан Пейслидің Демократиялық юнионисттік партиясының алғашқы төрағасы болған унионист адвокаты Десмонд Боалмен кездесуді ұйымдастырды. Сол кезде Боал Сеан МакБрайдпен бірге Ирландияның федералдық құрылымы туралы Ульстер еріктілері мен Уақытша ИРА арасындағы құпия келіссөздерде бірлескен делдал ретінде жұмыс істеді. Біраз уақыттан кейін Уилсон Адамсты Қызыл қол командосының негізін қалаушы мүшесі Джон Маккигпен кездесуге алып барды, ол сол кезде тәуелсіз Ольстер идеясымен әуестеніп жүрген еді. Кездесулер "шындыққа толы" болғандықтан, Адамс оларды "конструктивті" деп тапты, бірақ саяси ортақ тіл таба алмады. Уилсон Адамстың "әскери науқанды саяси науқанға айналдыра алатын өте сирек адамдардың бірі" екеніне сенді.

IRA-ға мүшелік туралы мәлімдемелер

Адамс өзінің ешқашан Ирландияның Уақытша Республикалық Армиясының (ИРА) мүшесі болмағанын бірнеше рет мәлімдеген. Дегенмен, Эд Молони, Питер Тейлор және Марк Урбан сияқты журналистер мен тарихшы Ричард Инглиш Адамсты 1970-жылдардан бері ИРА жетекшілігінің құрамында болғандығын айтты. Молони мен Тейлор Адамстың 1977 жылдың желтоқсанының басында Сеймус Твуми тұтқындалғаннан кейін ИРА штабының бастығы болғанын, ол 1978 жылдың 18 ақпанына дейін осы лауазымда қалғанын, содан кейін Ла Мон мейрамханасындағы жарылыс оқиғасынан кейін онымен бірге тағы жиырма республикалық күдікті ұсталғанын мәлімдеді. Оған ИРА мүшесі болды деген айып тағылып, Крамлин жолындағы түрмеге қамалды. Солтүстік Ирландияның Лорд-бас судьясы Роберт Лоури айыптауды жалғастыруға жеткіліксіз дәлелдер бар деген шешім шығарғаннан кейін жеті айдан соң ол босатылды. Молони мен Инглиш Адамстың 1977 жылдан бастап ИРА Армия Кеңесінің мүшесі болғанын, ал Ирландияның Әділет, теңдік және заң реформасы министрі Майкл Макдауэллдің мәлімдемесіне сәйкес, ол 2005 жылға дейін мүшелікте болғанын айтты.

2014 жылы тұтқындалды

2014 жылдың 30 сәуірінде Адамс Солтүстік Ирландия полиция қызметінің (PSNI) ауыр қылмыстар бөлімшесінің детективтерімен 1972 жылы Жан Макконвиллді өлтірумен байланысты, 2000 жылғы Терроризм заңы бойынша тұтқындалды. Ол бұрыннан-ақ полициямен сұхбаттасуға өз еркімен келісіп, бұл іске қатысы жоқ екенін мәлімдеген еді. Синн Фейн саясаткері Алекс Маски тұтқындаудың уақыты, "сайлаудың үш аптасында" жасалғанын, PSNI-нің "саяси күн тәртібінің [ ] теріс күн тәртібінің" дәлелі екенін айтты. Макконвилл отбасы Адамстың осы қылмыс үшін тұтқындалуын талап етіп үгіт жүргізген болатын. Макконвиллдің ұлы Майкл отбасының Адамсты тұтқындау ешқашан болмайды деп ойламағанын және тұтқындауға қуанғанын жеткізді. Адамс төрт күн қамауда отырып, айыптаусыз босатылды, ал материалдар Қоғамдық іс жүргізу қызметіне жіберілді, ол қылмыстық айыптар қою қажеттігін шешетін еді. Босатылғаннан кейін өткен баспасөз конференциясында Адамс тұтқындау уақытын сынап, Синн Фейннің PSNI-ге қолдауын қайталады және: "ИРА жоқ. Олар аяқталды" деді. Адамс өзінің бұл өлтіруге қатысы болмағанын және ешқашан ИРА мүшесі болмағанын мәлімдеді, ал айыптаулардың "бейбіт процестің жауларынан" келгенін айтты. Бұл 2014 жылдың 6 мамырында (BBC оның босатылғаны туралы хабарлағаннан кейін 2 күн өткен соң) BBC хабарламасында күтілгендей, басқа да ақпарат құралдарында кеңінен таралды.

Синн Фейннің өрлеуі

1978 жылы Адамс Синн Фейннің бірлескен вице-президенті болып, президент Руари О Брэйдхи мен бірлескен вице-президент Даити О Конайлдың Синн Фейн басшылығына қарсы күресте маңызды рөл атқарды. 1975 жылғы ИРА-ның британдық бітімгершілігі, О Брэйдхи мен О Конайл сияқты оңтүстік өкілдері басымдылық танытқан, бастапқы Уақытша Синн Фейн басшылығына наразылық білдірген оқиға ретінде қарастырылады. Уақытша ИРА мен Уақытша Синн Фейн 1969 жылдың желтоқсанында және 1970 жылдың қаңтарында құрылуының себебі, О Брэйдхи, О Конайл және Макки сияқты адамдардың конституциялық саясатқа қатысуға қарсы болуы болды. Екінші себеп – Катал Гулдинг басшылығының 1969 жылғы Солтүстік Ирландиядағы тәртіпсіздіктер кезінде ирланд ұлтшыл аймақтарын қорғауға жеткіліксіздігі. 1969 жылғы желтоқсандағы ИРА съезінде және 1970 жылғы қаңтардағы Синн Фейн Ард Фейсінде делегаттар Дублин (Лейнстер Хаус), Белфаст (Стормонт) және Лондон (Вестминстер) парламенттеріне қатысуға дауыс берген кезде ұйымдар бөлінді. Адамс, 1960 жылдардың басында республикалық қозғалысқа қосылған, Уақытша партияның жағында болды. 1970 жылдардың ортасында "Мейз" түрмесінде "Республикалық жаңалықтар" басылымында "Брауни" псевдонімімен жазған Адамс, республикашылар арасында, әсіресе жергілікті деңгейде саяси белсенділікті күшейтуге шақырды. Бұл шақыру солтүстік жастардың арасында жақсы қабылданды, олардың көпшілігі Уақытша ИРА-да белсенді болған, бірақ Синн Фейнде олардың саны аз болды. 1977 жылы Адамс пен Дэнни Моррисон Боденстаундағы жыл сайынғы Вольф Тонды еске алу шарасында Джимми Драммның сөйлеуін дайындады. Сөйлеудің маңыздылығы сонда болды, Драмм соғыстың ұзаққа созылатынын және табысқа жету үшін ИРА-ның қарулы күресін толықтыратын саяси белсенділік қажет екенін мойындады. Кейбірлер үшін саясат пен қарулы күрестің осы үйлесімі 1981 жылғы Синн Фейн Ард Фейсінде Дэнни Моррисонның сөзінде аяқталды: "Бұл жерде кім соғысты сайлау арқылы жеңе аламыз деп шын ниеттен сенді? Бірақ, егер бір қолымызда бюллетень, екінші қолымызда Армалит болса, Ирландияда билікті бағындырсақ, қарсы шығатындар бар ма?" Деген сұрақ қойды. Алайда, басқалар үшін саяси белсенділікті қарулы күреспен байланыстыруға шақыру, бұрын-ақ Синн Фейн саясатында және Руари О Брэйдхинің президенттік сөздерінде айқындалған, бірақ бұл солтүстік жастарға әсер етпеді. Тіпті Бобби Сэндс Ферманаг және Оңтүстік Тирон округінен парламент депутаты болып сайланғаннан кейін, 1981 жылғы Ирландияның аштық ереуілімен байланысты республикалық тұтқындардың "Мейз" түрмесінің H блогындағы жаппай жұмылдырылуының бір бөлігі болған Адамс, Синн Фейннің саяси қатысу деңгейі сайлауда сәтсіздікке ұшырауы мүмкін деп сақтық танытты. Ирландияның таоисі Чарльз Хоги 1981 жылдың маусым айында сайлау жариялады. Ard Chomhairle отырысында Адамс тек шекаралық округтердегі төрт сайлау округінде ғана қатысуды ұсынды. Бірақ, H блогы/Армаг үміткерлері тоғыз округте бақ сынап, екі депутатты сайлады. Бұл, Сэндстің сайлануымен бірге, 1982 жылғы Солтүстік Ирландия Ассамблеясына сайлаудағы үлкен жетістікке бастады. Адамс, Дэнни Моррисон, Мартин МакГиннес, Джим МакАллистер және Оуэн Каррон сайлауға қатыспаушылар ретінде сайланды. Социал-демократиялық және еңбек партиясы (СДЛП) сайлау алдында орын алмайтынын мәлімдегендіктен, оның 14 сайланған өкілі де Ассамблеяға қатысудан бас тартты, нәтижесінде Ассамблея жұмыс істемеді. 1982 жылғы сайлаудан кейін 1983 жылғы Вестминстер сайлауы өтті, онда Синн Фейннің дауысы артты және Адамс, сайлауға қатыспаушы ретінде, Белфаст Батыс округінен парламент депутаты болып сайланды. 1983 жылы Руари О Брэйдхи Синн Фейн президенті лауазымынан кетіп, оның орнын Адамс басты. 1983 жылы Адамс Синн Фейн президенті болып сайланды және 1950 жылдардың ортасында Фил Кларк пен Том Митчеллден кейін британдық Парламентке сайланған алғашқы Синн Фейн депутаты атанды.

In 1978, Adams became joint vice president of Sinn Féin and a key figure in directing a challenge to the Sinn Féin leadership of President Ruairí Ó Brádaigh and joint vice president Dáithí Ó Conaill. The 1975 IRA British truce is often viewed as the event that began the challenge to the original Provisional Sinn Féin leadership, which was dominated by southerners like Ó Brádaigh and Ó Conaill. One of the reasons that the Provisional IRA and Provisional Sinn Féin were founded, in December 1969 and January 1970, respectively, was that people like Ó Brádaigh, Ó Conaill and McKee opposed participation in constitutional politics. The other reason was the failure of the Cathal Goulding leadership to provide for the defence of Irish nationalist areas during the 1969 Northern Ireland riots. When, at the December 1969 IRA convention and the January 1970 Sinn Féin Ard Fheis, the delegates voted to participate in the Dublin (Leinster House), Belfast (Stormont) and London (Westminster) parliaments, the organisations split. Adams, who had joined the republican movement in the early 1960s, sided with the Provisionals. In the Maze prison in the mid 1970s, writing under the pseudonym "Brownie" in Republican News, Adams called for increased political activity among republicans, especially at local level. The call resonated with younger Northern people, many of whom had been active in the Provisional IRA but few of whom had been active in Sinn Féin. In 1977, Adams and Danny Morrison drafted the address of Jimmy Drumm at the annual Wolfe Tone commemoration at Bodenstown. The address was viewed as watershed in that Drumm acknowledged that the war would be a long one and that success depended on political activity that would complement the IRA's armed campaign. For some, this wedding of politics and armed struggle culminated in Danny Morrison's statement at the 1981 Sinn Féin Ard Fheis in which he asked "Who here really believes we can win the war through the ballot box? But will anyone here object if, with a ballot paper in one hand and the Armalite in the other, we take power in Ireland?" For others, however, the call to link political activity with armed struggle had already been defined in Sinn Féin policy and in the presidential addresses of Ruairí Ó Brádaigh, but this had not resonated with young Northerners. Even after the election of Bobby Sands as MP for Fermanagh and South Tyrone, a part of the mass mobilisation associated with the 1981 Irish Hunger Strike by republican prisoners in the H blocks of the Maze Prison, Adams was cautious that the level of political involvement by Sinn Féin could lead to electoral embarrassment. Charles Haughey, the Taoiseach of Ireland, called an election for June 1981. At an Ard Chomhairle meeting, Adams recommended that they contest only four constituencies which were in border counties. Instead, H Block/Armagh candidates contested nine constituencies and elected two TDs. This, along with the election of Sands, was a precursor to an electoral breakthrough in elections in 1982 to the 1982 Northern Ireland Assembly. Adams, Danny Morrison, Martin McGuinness, Jim McAllister and Owen Carron were elected as abstentionists. The Social Democratic and Labour Party (SDLP) had announced before the election that it would not take any seats and so its 14 elected representatives also abstained from participating in the Assembly and it was a failure. The 1982 election was followed by the 1983 Westminster election, in which Sinn Féin's vote increased and Adams was elected, as an abstentionist, as MP for Belfast West. It was in 1983 that Ruairí Ó Brádaigh resigned as President of Sinn Féin and was succeeded by Adams. In 1983, Adams was elected president of Sinn Féin and became the first Sinn Féin MP elected to the British House of Commons since Phil Clarke and Tom Mitchell in the mid 1950s.

АӨБ-нің адам өлтіруге әрекеті

1984 жылғы 14 наурызда Белфасттың орталығында Адамсқа қастандық жасауға тырысылып, бірнеше Ольстер қорғаныс қауымдастығының (UDA) қарулы адамдары ол отырған көлікке шамамен 20 оқ атқанда ауыр жарақат алды. Ол мойнынан, иығынан және қолынан жараланды. Оны дереу Корольдік Виктория ауруханасына жеткізіп, үш оқты алып тастау үшін операция жасалды. Джон Грегг пен оның командасы британдық әскер патрулі тарапынан дерлік бірден ұсталды, олар көліктеріне соғысып, оларға оқ атты. Қауіпсіздік күштері UDA ішіндегі дереккөздерден алынған ақпараттың арқасында шабуыл туралы бұрыннан білген; Адамс пен оның серіктері RUC офицерлерінің дереккөздердің ақпаратына сәйкес, UDA-ның Раткуль қару қоймасындағы көптеген оқ-дәрілерді ұшқыш оқтармен алмастырғандығының нәтижесінде аман қалды. Адамс өзінің ішінде кейбіреулер атысқа дейін RUC-тің әрекеттері туралы әлі де жауапсыз сұрақтары бар. Кейіннен Ольстер қорғаныс полкінің старшинасы шабуылшыны қуғандығы және ұстағандығы үшін Королеваның батырлық медалін алды.

Синн Фэйн партиясының төрағасы

Көптеген республикашылар 1916 жылғы Республика жариялауында жарияланған Ирландия Республикасы – жалғыз заңды Ирландия мемлекеті деп ұзақ уақыт бойы мәлімдеген. Олардың пікірінше, заңды үкімет – 1938 жылы (Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын) осы Республиканың өкілеттігін екінші Дэйлдің соңғы келісімге қарсы депутаттары берген IRA Армия кеңесі болды. 2005 жылы Дублинде Синн Фэйн Ард Фейс партиясына сөйлеген сөзінде Адамс бұл пікірді ашық түрде жоққа шығарды. "Біз заңды саяси мақсаттарға жету үшін заң бұзғандарды қылмыстық жауапкершілікке тартудан бас тартамыз. Синн Фейн осы аралдың заңды үкіметі ретінде ИРА-ның Армия кеңесін мойындады деп айыпталады. Бұл олай емес. [Біз] Армия кеңесі Ирландияның үкіметі деп сенбейміз. Мұндай үкімет тек аралдың барлық халқы оны сайлаған кезде ғана болады. Синн Фейн осы мемлекеттің институттарын осы мемлекеттің заңды институттары ретінде қабылдайды ма? Әрине, қабылдайды". Осы танылмау салдарынан Синн Фейн британдық немесе ирландтық парламентте жеңіп алған орындарына ие болмады. 1986 жылы Ард Фейсте Синн Фейн делегаттары Дублин парламентіне мүшелерінің отыруына мүмкіндік беретін ережелер мен конституцияны өзгерту туралы қаулы қабылдады. Осы кезде Руари О Брэйдэй шағын шеруге шықты, дәл сол сияқты ол және Шон Мак Стиофайн он алты жыл бұрын Уақытша Синн Фейн құрылғанда да жасаған болатын. Дауыс беруден бас тарту саясатын қабылдамаған бұл азшылық енді өзін Республикалық Синн Фейн деген атпен Синн Фейннен ерекшелендіреді және олар – нағыз Синн Фейн деп санайды. Адамстың Синн Фейн басшылығын солтүстікке негізделген кадрлар қолдады, олардың ішінде Дэнни Моррисон мен Мартин МакГиннес сияқты адамдар бар еді. Уақыт өте келе Адамс және басқалар 1980 жылдардың басында және ортасындағы республикалық сайлау табыстарына назар аударды, сол кезде ашлық акциясынан өткен Бобби Сэндс және Киран Доэрти Британдық Өкілдер палатасына және Дэйл Эйренге сайланды. Олар Синн Фейн саяси күшін арттырып, өзінің ықпалын жарымәскери емес, сайлау саясатына негіздеу керектігін жақтады. Бұл стратегияның сайлау нәтижелері кейін Адамс пен МакГиннестің Өкілдер палатасына сайлануымен көрінді.

Many republicans had long claimed that the only legitimate Irish state was the Irish Republic declared in the 1916 Proclamation of the Republic. In their view, the legitimate government was the IRA Army Council, which had been vested with the authority of that Republic in 1938 (prior to the Second World War) by the last remaining anti Treaty deputies of the Second Dáil. In his 2005 speech to the Sinn Féin Ard Fheis in Dublin, Adams explicitly rejected this view. "But we refuse to criminalise those who break the law in pursuit of legitimate political objectives. Sinn Féin is accused of recognising the Army Council of the IRA as the legitimate government of this island. That is not the case. [We] do not believe that the Army Council is the government of Ireland. Such a government will only exist when all the people of this island elect it. Does Sinn Féin accept the institutions of this state as the legitimate institutions of this state? Of course we do." As a result of this non recognition, Sinn Féin had abstained from taking any of the seats they won in the British or Irish parliaments. At its 1986 Ard Fheis, Sinn Féin delegates passed a resolution to amend the rules and constitution that would allow its members to sit in the Dublin parliament. At this, Ruairí Ó Brádaigh led a small walkout, just as he and Sean Mac Stiofain had done sixteen years earlier with the creation of Provisional Sinn Féin. This minority, which rejected dropping the policy of abstentionism, now distinguishes itself from Sinn Féin by using the name Republican Sinn Féin, and maintains that they are the true Sinn Féin. Adams' leadership of Sinn Féin was supported by a Northern based cadre that included people like Danny Morrison and Martin McGuinness. Over time, Adams and others pointed to republican electoral successes in the early and mid 1980s, when hunger strikers Bobby Sands and Kieran Doherty were elected to the British House of Commons and Dáil Éireann respectively, and they advocated that Sinn Féin become increasingly political and base its influence on electoral politics rather than paramilitarism. The electoral effects of this strategy were shown later by the election of Adams and McGuinness to the House of Commons.

Дауыс беруден бас тарту

Адамстың ирланд республикалық көшбасшы ретіндегі беделі 1988–1994 жылдардағы британдық телерадио хабарларын таратуға қойылған дауыс шектеулері арқасында артты, оларды британ премьер-министрі Маргарет Тэтчер «террористтер мен ұрлықшыларды олардың тіршілік көзі болып табылатын жарнаманың оттегісінен айырды» деп түсіндірді. Тэтчерді Мартин МакГиннес пен Адамсқа жасалған BBC сұхбаттарынан кейін әрекет етуге итермеледі. Бұл оқиға ешқашан іске аспаған Channel 4 телеарнасының «After Dark» атты талқылау бағдарламасының бір бөлігіне байланысты туған даудың нәтижесі болды. Бұл тыйым 11 ирландтық саяси партия мен жартылай әскери ұйымға қатысты болғанымен, іс жүзінде ең көп әсер еткені – осы ұйымдардың ішіндегі ең танымал болған «Синн Фэйн» партиясы болды. Осыған ұқсас тыйым, «31-тармақ» деп белгілі, 1970 жылдан бері Ирландия Республикасында заң күшінде болды. Алайда, бұқаралық ақпарат құралдары осы тыйымдардың айналыс жолдарын тез тапты. Ұлыбританияда бастапқыда субтитрлер қолданылды, бірақ кейіннен және көбінесе актерлер тыйым салынған адамның сөзін оқып, оның видеожазбасымен бірге көрсетілді. Адамстың дауысын сомдаған актерлердің қатарында Стивен Риа мен Пол Логран болды. Республикада бұл мүмкіндікті пайдалануға болмады, себебі сөздерін өзгеріссіз таратуға рұқсат етілмеді. Оның орнына, тыйым салынған спикердің сөздері жаңалықтар оқырманымен видеоарқасында жинақталып баяндалды. Бұл тыйымдар «Spitting Image» және «The Day Today» сияқты мультфильмдер мен сатирикалық телешоуларда пародияланды, сондай-ақ сөз бостандығын қорғайтын ұйымдар мен БАҚ өкілдері, оның ішінде BBC бас директоры Джон Бирт және BBC шетелдік тілшісі Джон Симпсон тарапынан сынға алынды. Республикадағы тыйым 1994 жылдың қаңтарында күшін жойды, ал британдық тыйымды премьер-министр Джон Мейджор 1994 жылдың қыркүйегінде алып тастады.

Негізгі саясаттың құрамына кіру

Синн Фейн Адамс Белфаст Батыс сайлау округінде жеңіске жеткеннен кейін Вестминстер парламентіне қатысудан бас тарту саясатын жалғастырды. 1992 жылғы жалпы сайлауда ол SDLP партиясының Джо Хендронына жеңіліп, 1997 жылғы сайлауда орынды қайта жеңіп алды. Адамс басшылығымен Синн Фейн Уақытша ИРА-ның саяси өкілі болудан Солтүстік Ирландияда да, Ирландия Республикасында да кәсіби тұрғыда ұйымдастырылған саяси партияға айналды. SDLP басшысы Джон Хьюм келіссөздер арқылы келісімге келу мүмкіндігін көріп, 1988 жылы Адамспен құпия әңгімелер бастады. Бұл талқылаулар Солтүстік Ирландияның мемлекеттік хатшысы Питер Брук басшылығымен Британдық Солтүстік Ирландия кеңсесімен және Чарльз Хоуги басшылығымен Республика үкіметімен бейресми байланыстарға әкелді, бірақ екі үкімет те террористтермен келіссөздер жүргізбейтінін жариялады. Бұл әңгімелер кейін Белфаст келісімінің негізі болды, оған дейін Даунинг-стрит декларациясы мен Бірлескен негіздеме құжаты жарық көрді. Бұл келіссөздер 1994 жылдың тамызында ИРА-ның қару тоқтатуына әкелді. Хоугинің орнын баскан және Хьюм/Адамс диалогындағы маңызды рөлді арнайы кеңесшісі Мартин Мансерг арқылы атқарған Таоисих Альберт Рейнольдс қару тоқтатуды тұрақты деп есептеді. Алайда, жағдайдың баяу дамуы Джон Мейджордың британдық үкіметінің саяси қиындықтарына ықпал етті. Оның Ольстер одағы партиясының (UUP) Палатадағы дауысына сүйенуі, UUP-нің Синн Фейнді ИРА қаруын жойғанға дейін келіссөздерден шеттету талабына келісуіне әкелді. Синн Фейннің шеттетілуі ИРА-ны қару тоқтатуды тоқтатып, науқанын жаңартуға итермеледі. 1997 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлаудан кейін жаңа Лейбористік үкіметтің Палатада көпшілігі болды және олар одақтас дауысқа тәуелді болған жоқ. Бұл талаптан бас тарту келіссөздер стратегиясының бөлігі ретінде тағы бір ИРА қару тоқтатуына әкелді, онда британдық және ирландтық үкіметтерден, UUP, SDLP, Синн Фейн командалары және лоялисттік жарымәскери ұйымдардың өкілдері, АҚШ-тың бұрынғы сенаторы Джордж Митчелл төрағалығымен, 1998 жылы Ұлы жұма келісімін жасады. Республиканың конституциясының 2 және 3-баптары, бүкіл Ирландияға егемендік талап еткен, қайта жазылды және билікті бөлісу жөніндегі атқару комитеті қарастырылды. Келісімнің бір бөлігі ретінде Синн Фейн "алты округтік парламентке" қатысты бас тарту саясатынан бас тартуға келісті, нәтижесінде жаңа Стормонттағы Ассамблеяда орын алып, билікті бөлісу үкіметінде білім беру, денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрліктерін басқарды.

Sinn Féin continued its policy of refusing to sit in the Westminster Parliament after Adams won the Belfast West constituency. He lost his seat to Joe Hendron of the SDLP in the 1992 general election, regaining it at the following 1997 election. Under Adams, Sinn Féin moved away from being a political voice of the Provisional IRA to becoming a professionally organised political party in both Northern Ireland and the Republic of Ireland. SDLP leader John Hume identified the possibility that a negotiated settlement might be possible and began secret talks with Adams in 1988. These discussions led to unofficial contacts with the British Northern Ireland Office under the Secretary of State for Northern Ireland, Peter Brooke, and with the government of the Republic under Charles Haughey – although both governments maintained in public that they would not negotiate with terrorists. These talks provided the groundwork for what was later to be the Belfast Agreement, preceded by the milestone Downing Street Declaration and the Joint Framework Document. These negotiations led to the IRA ceasefire in August 1994. Taoiseach Albert Reynolds, who had replaced Haughey and who had played a key role in the Hume/Adams dialogue through his Special Advisor Martin Mansergh, regarded the ceasefire as permanent. However, the slow pace of developments contributed in part to the (wider) political difficulties of the British government of John Major. His consequent reliance on Ulster Unionist Party (UUP) votes in the House of Commons led to him agreeing with the UUP demand to exclude Sinn Féin from talks until the IRA had decommissioned its weapons. Sinn Féin's exclusion led the IRA to end its ceasefire and resume its campaign. After the 1997 United Kingdom general election, the new Labour government had a majority in the House of Commons and was not reliant on unionist votes. The subsequent dropping of the insistence led to another IRA ceasefire, as part of the negotiations strategy, which saw teams from the British and Irish governments, the UUP, the SDLP, Sinn Féin, and representatives of loyalist paramilitary organisations, under the chairmanship of former United States Senator George Mitchell, produce the Good Friday Agreement in 1998. Articles 2 and 3 of the Republic's constitution, which claimed sovereignty over all of Ireland, were reworded, and a power sharing Executive Committee was provided for. As part of their deal, Sinn Féin agreed to abandon its abstentionist policy regarding a "six county parliament", as a result taking seats in the new Stormont based Assembly and running the education and health and social services ministries in the power sharing government.

Синн Фейн үкіметте

1998 жылдың 15 тамызында, Ұлы жұма келісіміне қол қойылғаннан кейін төрт ай өткен соң, Омагтағы «Реал IRA» жасаған бомбалау салдарынан 29 адам қаза тауып, 220-ы жарақат алды, олардың арасында көптеген қауым өкілдері болды. Адамс бомбалауға жауап ретінде: «Мен осы әрекеттен қатты дүрсілдім. Оны қандай да бір екіұштылықсыз айыптаймын» деді. Осыған дейін Адамс «айыптау» сөзін IRA немесе олардың бөлінген топтарының іс-әрекеттеріне қатысты қолданған емес. «Шинн Фейн» Солтүстік Ирландияның атқарушы органына екі министрін ұсынғанда, тактикалық себептермен партия, SDLP және DUP сияқты, өзінің басшысын министрлер қатарына қоспауды жөн көрді. Кейін SDLP жаңа басшыны таңдағанда, ол өз министрлерінің бірі Марк Дюрканды таңдады, ол комитетте қалуды ұйғарып алды. Адамс 2007 жылдың 8 наурызында Солтүстік Ирландия Ассамблеясына қайта сайланды, ал 2007 жылдың 26 наурызында ол DUP көшбасшысы Ян Пейслимен алғаш рет бетпе-бет кездесті. Бұл келіссөздер Солтүстік Ирландияда билікті бөлісу атқарушы органының қайта құрылуына әкелген Сент-Эндрю келісіміне әкеп соқты. 2009 жылдың қаңтар айында Адамс АҚШ конгрессмені Ричард Нилдің шақыруымен Барак Обаманың АҚШ президенті қызметіне инаугурациясына қатысты.

Dáil Éireann депутаттығына сайлау

2010 жылғы 6 мамырда Адамс Батыс Белфаст округінен парламент депутаты болып қайта сайланды, ол дауыстардың 71,1%-ын жинады. 2010 жылы Адамс 2011 жылғы Ирландияның жалпы сайлауында Лоут округінен Ирландия парламентінің депутаты (TD) болуға кандидат болатынын жариялады. Ол кейін 2010 жылдың 7 желтоқсанында Батыс Белфаст Ассамблеясының мандатын тастады. 2011 жылғы Ирландияның жалпы сайлауы жарияланғаннан кейін Адамс Британ Парламентінің мандатын тастады. Ол Dáil-ге сайланды және Лоут округінде 15 072 (21,7%) бірінші кезектегі дауыспен ең көп дауыс жинады. Ол Каоимхин О Каолайннан кейін Dáil Éireann-дағы Sinn Féin парламенттік фракциясының жетекшісі болды. 2013 жылдың желтоқсан айында Адамс Нельсон Манделаның қоштасу рәсімінде құрмет қарауына қатысты. 2015 жылдың 19 мамырында Ирландияға ресми сапары барысында Принц Чарльз Адамспен қолдасты, бұл татуласудың маңызды символы ретінде бағаланды. "Тарихи" деп аталған кездесу Галвей қаласында өтті. 2017 жылдың қыркүйегінде Адамс қарашадағы ardfheis-те Sinn Féin президенті лауазымына бір жылдық мерзімге кандидаттығын қоюға келісетінін мәлімдеді, осы кезде Sinn Féin "ұрпақтардың алмасуының жоспарланған процесін, соның ішінде [Адамстың] болашақ ниеттерін" бастайды. Бұл ирландиялық және британдық БАҚ-та Адамстың партия басшысы лауазымынан кетуге дайындалып жатқаны және келесі сайлауда Ирландия президенті лауазымына үміткер болуы мүмкін деген болжамдарға әкелді. 18 қарашадағы ardfheis-те Адамс тағы бір жылға партия президенті болып сайланды, бірақ ол 2018 жылы лауазымынан кететінін және Лоут округінен TD ретінде қайта сайлануға тырыспайтынын хабарлады. 2018 жылдың 13 шілдесінде Адамстың Батыс Белфасттағы үйіне қолдан жасалған бомба лақтырылып, оның ауласында тұрған көлігіне зиян келтірді. Адамс жарақаттанбады және оның екі немересі жарылыстан он минут бұрын аулада тұрғанын мәлімдеді. Сол күні кешке жақын бұрынғы IRA мүшесі және Sinn Féin шенеунігі Бобби Сторидің үйінің жанында да бомба жарылды. Келесі күні өткен баспасөз конференциясында Адамс осы шабуылдардың Дерридегі тәртіпсіздіктермен байланысты деп ойлайтынын айтты және кінәлілерден "келіп отыруды" және "бұл әрекеттің себебін түсіндіруді" сұрады.

On 6 May 2010, Adams was re elected as MP for West Belfast, garnering 71.1% of the vote. In 2010, Adams announced that he would be seeking election as a TD (member of Irish Parliament) for the constituency of Louth at the 2011 Irish general election. He subsequently resigned his West Belfast Assembly seat on 7 December 2010. Following the announcement of the 2011 Irish general election, Adams resigned his seat at the House of Commons. He was elected to the Dáil, topping the Louth constituency poll with 15,072 (21.7%) first preference votes. He succeeded Caoimhghín Ó Caoláin as Sinn Féin parliamentary leader in Dáil Éireann. In December 2013, Adams was a member of the Guard of Honour at Nelson Mandela's funeral. On 19 May 2015, while on an official royal trip to Ireland, Prince Charles shook Adams' hand in what was described as a highly symbolic gesture of reconciliation. The meeting, described as "historic", took place in Galway. In September 2017, Adams said he would allow his name to go forward for a one year term as president of Sinn Féin at the November ardfheis, at which point Sinn Féin would begin a "planned process of generational change, including [Adams'] own future intentions". This resulted in speculation in the Irish and British media that Adams was preparing to stand down as party leader, and that he might run for President of Ireland in the next election. At the ardfheis on 18 November, Adams was re elected for another year as party president, but announced that he would step down at some point in 2018, and would not seek re election as TD for Louth. On 13 July 2018, a home made bomb was thrown at Adams' home in West Belfast, damaging a car parked in his driveway. Adams escaped injury and claimed that his two grandchildren were standing in the driveway only ten minutes before the blast. Another bomb was set off that same evening at the nearby home of former IRA volunteer and Sinn Féin official Bobby Storey. In a press conference the following day, Adams said he thought the attacks were linked to the riots in Derry, and asked that those responsible "come and sit down" and "give us the rationale for this action".

Жеке өмір

1971 жылы Адамс Коллетт МакАрдлға үйленді. Олардың Гейроид (1973 жылы туған) есімді ұлы бар, ол Антрим GAA ересектер командасы үшін гэльдік футбол ойнады және 2012 жылы команданың басқарушысының көмекшісі болды. 2013 жылдың қазанында Адамстың ағасы Лиам 10 қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылды, оның ішінде зорлау және өз қызына қатысты ұятсыздық қылмыстары бар еді. 2009 жылы UTV бағдарламасында зорлық-зомбылық туралы алғашқы айыптаулар жарияланғаннан кейін, Джерри Адамс өзінің әкесі отбасы мүшелерін эмоционалды, физикалық және сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшыратқанын мәлімдеді. 2013 жылдың 27 қарашасында Лиам 16 жылға бас бостандығынан айырылды. Лиам 63 жасында 2019 жылдың ақпан айында Магхаберри түрмесінде асқазан безінің қатерлі ісікесінен қайтыс болды. 2016 жылдың 1 мамырында Адамс "Джангоның босатылуын балимурфилік негр көреді!" деп твит жазып, дау тудырды. Твит сынға ұшырап, кейіннен жойылды, Адамс келесі күні Белфастағы Синн Фейннің Коннолли Хаустың штаб-пәтерінде "негр" сөзін қолданғаны үшін кешірім сұрады. Бұл твит Ирландия, Ұлыбритания және Американың бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. Адамс: "Мен өзімнің твитімнің контексті мен негізгі мәніне тоқталғым келеді, ол күрестегі адамдардың ұқсастығы туралы еді. Африкалық американдықтар сияқты, ирланд ұлтшылдары да негізгі құқықтарынан айырылды. Мен Харриет Табман, Фредерик Дуглас, Роза Паркс, Мартин Лютер Кинг және Малкольм Х-тен ұзақ уақыттан бері шабыттанамын, олар өздері үшін және әділдік үшін күресті", - деді. 4 мамырда ол: "Бұл мәселенің бәрі саяси мән-жайды көрсету үшін жасалды. Егер мен осы сөзді шығармасам, твитге ешкім назар аударар ма еді? Мен ирландтардың тәжірибесін, соның ішінде жақында ғана емес, сонымен қатар, ирландтар құл ретінде сатылған жазалау кезеңдеріндегі және Кромвель дәуіріндегі оқиғалармен салыстырып отырдым", - деді. Ол "ирланд құлдары туралы миф" деп аталатын ирландтардың келісімшарт бойынша еңбек етуін африкалық американдықтардың құлдықпен теңестіргені үшін сынға ұшырады.