Қаңқа салып өлім жазасы беру тәсілі

Кіріспе

Ажал жазасының әдісі ретінде құрбанды ағаштан жасалған айқышқа шегелеп өлтіру немесе байлау. Айқышқа шегелеу – ажал жазасының бір түрі, онда сотталған адам үлкен ағаш айқышқа, сөреге немесе тіреуге байланып немесе шегеленіп, өліміне дейін қалдырылады. Бұл жазаны парсылар, карфагендіктер және римдіктер қолданған.

Исаның айқышқа шегеленуі христиан дінінің орталық тұсы болып табылады, сонымен қатар анасколопизо (ἀνασκολοπίζω "тікелей шаншу") да маңызды. Римге дейінгі грек мәтіндерінде анаставро көбінесе "тікелей шаншу" дегенді білдіреді. Жаңа өсиетте қолданылатын грек тілінде төрт етістік бар, олардың үшеуі "айқыш" деп аударылатын ставрос (σταυρός) сөзіне негізделген. Ең көп қолданылатын термин – stauroo (σταυρόω), "айқышқа шегелеу", ол 46 рет кездеседі; sustauroo (συσταυρόω), "бірге айқышқа шегелеу" немесе "жанында айқышқа шегелеу" бес рет кездеседі, ал anastauroo (ἀνασταυρόω), "қайта айқышқа шегелеу" тек Еврейлерге жолданған хатта 6:6-да бір рет кездеседі. Prospegnumi (προσπήγνυμι), "бекіту, іліп қою, шаншу, айқышқа шегелеу" тек Елшілердің істері 2:23-те бір рет кездеседі. "Айқыш" термині латын тіліндегі crux сөзінен шыққан, ол классикалық түрде қылмыскерлерді өлім жазасы ретінде ілу үшін қолданылатын ағаш немесе ағаштан жасалған кез келген құрылысқа сілтеме жасайды. Кейінірек бұл термин нақты айқышқа қатысты қолданыла бастады. Туысқан термин crucifix латын тіліндегі crucifixus немесе cruci fixus сөзінен шыққан, crucifigere немесе cruci figere сөзінің өткен шақтағы пассивті түрі, "айқышқа шегелеу" немесе "айқышқа бекіту" дегенді білдіреді.

Крес пішіні

Рим империясында айқышқа шегелеуге арналған гибет (аяулау құралы) әртүрлі пішінде болған. Сенека кіші (б.з.д. 4–65 ж.) былай дейді: “Мен сол жерде тек бір түрі ғана емес, түрліше жасалған айқыштарды көремін: кейбіреулерінде құрбандардың басы жерге қаратылған; кейбіреулерінде олардың жеке мүшелері ілінген; ал басқалары қолдарын гибетке созып қойған”. Бұл – сотталғандарды азаптап өлтірудің ең қарапайым құрылымы болды. Бірақ көбінесе, жоғары жағына Т пішінін беру үшін (crux commissa) немесе жоғарыдан сәл төмен, христиандық символизмде ең танымал болған түрінде (crux immissa) крест бөлігі бекітілетін. Римдік айқышқа шегелеудің ең көне бейнесі – Т пішіндес айқышқа ілінген адамды көрсетеді. Бұл Путеолидегі (жолшылар мейрамханасы) қабырғасындағы граффити, ол Траян немесе Адриан заманына (біздің заманымыздан кейін 1-ші ғасырдың соңы – 2-ші ғасырдың басы) жатады. Екінші ғасырдың жазушылары айқышқа шегелінген адамның қолы бір тіреуге емес, кеңінен созылған деп сипаттайды: Лукиан Прометейді “қазған үстінде қолдарын жайып” айқышқа шегеленгендей дейді. Сондай-ақ, ол Т әрпінің (грек әрпі тау) айқышқа шегелеуге қолданылатын ағаш құралдың пішініне ұқсас екенін айтады. Сол дәуірдегі тағы бір жазушы Артемидор айқыш тіреулер мен шегелерден жасалғанын, ал айқышқа шегелінген адамның қолдары созылғанын айтады. Иреней (шамамен 130–202 ж.), христиан жазушысы, жалпы айқыш туралы айта келіп, оның тік және көлденең бөлімдерден тұратынын, кейде тігінен кішкентай шығыңқылық болатынын сипаттайды. Жаңа өсиетте Исаның айқышқа шегеленуі туралы жазбаларда айқыш пішіні нақты көрсетілмеген, бірақ кейінгі жазбаларда ол Т әрпімен салыстырылады. Уильям Барклидің сөзіне қарағанда, тау әрпі crux commissa пішінімен дәл келеді және 300 санын білдіргендіктен, “Ескі өсиеттегі әкелер 300 санын кездестіргенде, оны Мәсіх айқышының мистикалық көрінісі деп қабылдады”. Ең ерте мысал – біздің заманымыздан кейін 1-ші ғасырдың соңында жазылған Барнаба хаты, ал тағы бір мысал – Александриялық Климент (шамамен 150 – 215 ж.). Юстин Мартир (шамамен 100–165 ж.) Пасха қойының етін пісіруге қолданылатын айқыштарда Мәсіх айқышының бейнесін көреді.

In the Roman Empire, the gibbet (instrument of execution) for crucifixions took on many shapes. Seneca the Younger (c. 4 BCE–65 CE) states: "I see crosses there, not just of one kind but made in many different ways: some have their victims with head down to the ground; some impale their private parts; others stretch out their arms on the gibbet." This was the simplest available construction for torturing and killing the condemned. Frequently, however, there was a cross piece attached either at the top to give the shape of a T (crux commissa) or just below the top, as in the form most familiar in Christian symbolism (crux immissa). The most ancient image of a Roman crucifixion depicts an individual on a T shaped cross. It is a graffito found in a taberna (hostel for wayfarers) in Puteoli, dating to the time of Trajan or Hadrian (late 1st century to early 2nd century CE). Second century writers who speak of the execution cross describe the crucified person's arms as outstretched, not attached to a single stake: Lucian speaks of Prometheus as crucified "above the ravine with his hands outstretched". He also says that the shape of the letter Τ (the Greek letter tau) was that of the wooden instrument used for crucifying. Artemidorus, another writer of the same period, says that a cross is made of posts (plural) and nails and that the arms of the crucified are outstretched. Speaking of the generic execution cross, Irenaeus (c. 130–202 – c. off), a Christian writer, describes it as composed of an upright and a transverse beam, sometimes with a small projection in the upright. New Testament writings about the crucifixion of Jesus do not specify the shape of that cross, but subsequent early writings liken it to the letter T. According to William Barclay, because tau is shaped exactly like the crux commissa and represented the number 300, "wherever the fathers came across the number 300 in the Old Testament they took it to be a mystical prefiguring of the cross of Christ". The earliest example, written around the late first century CE, is the Epistle of Barnabas, with another example being Clement of Alexandria (c. 150 – c. offc. 215). Justin Martyr (c. 100 – c. 165) sees the cross of Christ represented in the crossed spits used to roast the Passover lamb.

Тырнақтардың орналасуы

Исаны айқышқа шегелеудің танымал бейнелеулерінде (мүмкін, аудармаларда жаралар "қолдарында" деп сипатталғандықтан) Иса қолдарына шегелер қадалған күйде көрсетіледі. Бірақ грек тілінде "χείρ" сөзі, әдетте "қол" деп аударылса, ол шынтақтан төменгі қол бөлігін де білдіруі мүмкін. Ал қолды қолдан нақтырақ ажырату үшін басқа сөз қосылуы мүмкін, мысалы, "ἄκρην οὔτασε χεῖρα" (ол χείρ-дың ұшын жарақаттады, яғни "оны қолынан жарақаттады"). Байлау қажет етпейтін бір мүмкіндік – тырнақтар білезік үстінен, жұмсақ тіндер арқылы, қолдың екі сүйегінің (радиус және күрек сүйегі) арасынан өткізілген болуы мүмкін. Исаның айқышқа шегеленіп өлтірілуін бейнелейтін суреттерде кейде айқышқа бекітілген аяқ тіреуі (суппеданеум) көрсетіледі, бірақ бұл туралы ежелгі деректерде ештеңе айтылмаған. Кейбір ғалымдар айқышқа шегеленудің ең ерте сақталған бейнесі – Алексамен граффитосы (шамамен 200 ж.) осындай аяқ тіреуін қамтиды деп түсіндіреді. Ежелгі деректерде кресттің алдына, орташа биіктікте бекітілген, осыған ұқсас мақсатта қолданылған шағын орындықтар (sedile) туралы да мәлімет бар. 1968 жылы археологтар Иерусалимнің солтүстік-шығысындағы Гиват ха Мивтарда біздің заманымыздың I ғасырында айқышқа шегеленген Иохананның сүйектерін тапты. Қалдықтардың ішінде тері сүйегі болды, оның ішіне бүйірінен шеге қадалған. Шеге тік сәуледегі түйінге тигендіктен, оны аяқтан шығару мүмкін болмаған болуы мүмкін. Алғашқы дұрыс емес есептемелер кейбір адамдардың екі өкшеге де шеге қадалғанын, адамның жамбасқа отырған күйде бекітілгенін ойлауға әкелді, бірақ шегенің нақты ұзындығы осы жағдайда өкшелер тік сәуленің екі жағына қадалғанын көрсетеді. 2011 жылға дейін Гиват ха Мивтардан табылған қаңқа археологиялық жазбаларда айқышқа шегеленудің жалғыз расталған мысалы болды. 2007 жылы табылған, өкше сүйектерінде көлденең тесіктері бар екінші қаңқа қалдықтары айқышқа шегеленудің екінші археологиялық жазбасы болуы мүмкін. 2017 жылдың қараша айында Кембриджширде (Ұлыбритания) табылған (вероятно, құлдықта болған) адамның өкше сүйегінің қалдықтарында темір шеге болды, археологтар бұл әдісті ежелгі Римде қолданғанын растайды деп санайды.

In popular depictions of the crucifixion of Jesus (possibly because in translations of the wounds are described as being "in his hands"), Jesus is shown with nails in his hands. But in Greek the word "χείρ", usually translated as "hand", could refer to the entire portion of the arm below the elbow, and to denote the hand as distinct from the arm some other word could be added, as "ἄκρην οὔτασε χεῖρα" (he wounded the end of the χείρ, i. e., "he wounded him in the hand". A possibility that does not require tying is that the nails were inserted just above the wrist, through the soft tissue, between the two bones of the forearm (the radius and the ulna). A foot rest (suppedaneum) attached to the cross, perhaps for the purpose of taking the person's weight off the wrists, is sometimes included in representations of the crucifixion of Jesus but is not discussed in ancient sources. Some scholars interpret the Alexamenos graffito (c. 200), the earliest surviving depiction of the crucifixion, as including such a foot rest. Ancient sources also mention the sedile, a small seat attached to the front of the cross, about halfway down, which could have served a similar purpose. In 1968, archaeologists discovered at Giv'at ha Mivtar in northeast Jerusalem the remains of one Jehohanan, who was crucified in the 1st century CE. The remains included a heel bone with a nail driven through it from the side. The tip of the nail was bent, perhaps because of striking a knot in the upright beam, which prevented it being extracted from the foot. A first inaccurate account of the length of the nail led some to believe that it had been driven through both heels, suggesting that the man had been placed in a sort of sidesaddle position, but the true length of the nail, , suggests instead that in this case of crucifixion the heels were nailed to opposite sides of the upright. As of 2011, the skeleton from Giv'at ha Mivtar was the only confirmed example of ancient crucifixion in the archaeological record. A second set of skeletal remains with holes transverse through the calcaneum heel bones, found in 2007, could be a second archaeological record of crucifixion. The find in Cambridgeshire (United Kingdom) in November 2017 of the remains of the heel bone of a (probably enslaved) man with an iron nail through it, is believed by the archeologists to confirm the use of this method in ancient Rome.

Өлім себебі

Өлімге жету үшін қажетті уақыт ұзақтығы әдіске, құрбанның денсаулығына және қоршаған ортаға байланысты сағаттардан күндерге дейін өзгеруі мүмкін. Пьер Барбеге есептелген теория бойынша, бүкіл дене салмағы созылған қолдармен ұсталғанда, өлімнің ең көп кездесетін себебі тұншығу еді. Ол, жазаланған адамның көкірек бұлшықеттері мен өкпелерінің тым көп кеңеюіне байланысты тыныс алуда қиындықтар туындайтынын жазды. Сондықтан, жазаланған адам өзін қолдарынан көтеріп тұруға мәжбүр болады, бұл шаршауға алып келеді, немесе аяқтарын байлап қоюға немесе ағаш тіреуіштерге сүйенуге тура келеді. Ол енді өзін көтере алмай қалғанда, бірнеше минут ішінде қайтыс болады. Бұл теорияны көптеген ғалымдар қолдады. Фредерик Зугибе сияқты басқа ғалымдар өлімнің басқа себептерін ұсынады. Зугибе сыналынатын адамдардың қолдарын тік сызықтан 60°-тан 70°-қа дейін бұрып ілді. Сыналынатын адамдар тәжірибелер кезінде тыныс алуда қиындықтарды сезінбеді, бірақ тез күшейе түсетін ауырсынуды бастан өткерді, бұл римдіктердің айқышқа шегелеуді ұзаққа созылған, азапты өлімге жеткізу үшін қолдануымен сәйкес келеді. Дегенмен, Зугибе сыналынатын адамдарды орналастырған жағдай тарихи айқышқа шегелеудің нақты жағдайларын толық қайталай алмады. Өлімнің бірнеше мүмкін, тұншығуға байланысты емес себептері бар: жүрек жеткіліксіздігі немесе аритмия, гиповолемиялық шок, дегидратация. Өлім осы факторлардың кез келген комбинациясынан немесе басқа себептерден туындауы мүмкін, соның ішінде шегелеуден немесе айқышқа шегеленуге дейін жиі кездесетін қамшылаудан немесе күзетшілердің пышақтап жаралауынан туындаған инфекциядан кейін сепсис. Иосиф өзінің үш досының айқышқа шегелену әдісі мен ұзақтығы туралы ешқандай мәлімет бермейді.

Римге дейінгі мемлекеттер

Парсылар, карфагендіктер, гректер және македониялықтар түрлі жолдармен айқышқа тігуді (немесе тікелей тігіп өлтіруді) қолданды. Гректер көбінесе айқышқа тігуге қарсы болды. Алайда, грек жазушысы Геродот өзінің «Тарихында» шамамен б.з.д. 479 жылы афинялықтардың парсы генералын өлтіргенін былай сипаттайды: «Олар оны тақтайға шегелеп, айқышқа тікті – осы Артайкт өлімге қиылды». Хау мен Уэллстің Геродотқа жасаған түсіндірмесінде былай делінген: «Олар оны қол-аяқтарын созып, айқышқа тігіп, тік көтерді; vii.33-ке қараңыз. Гректер үшін бұл қатыгездік ерекше жағдай, бұл олардың қатты ашуланғандығымен немесе афинялықтардың жергілікті сезімдерге құрмет көрсетуімен түсіндірілуі мүмкін». Кейбір христиан дінтақымындары, Галатиялықтарға 3:13-те Пауылдың жазғандарынан бастап, Ескі өсиетте айқышқа тігуге сілтеме бар деп түсіндірді. Бұл сілтеме ағашқа ілінуді білдіреді және линч немесе дәстүрлі асып өлтірумен байланысты болуы мүмкін. Алайда, раббилік заң өлім жазасын орындаудың тек 4 түрімен шектелді: таспен ұру, өртеу, мойын жоғарыдан ілу және басын кесу, ал Ескі өсиеттегі бұл үзіндіні өліктерді ағашқа ілу арқылы қорқыту мақсатында қарастырылды. Левидің арамей тіліндегі фрагментті Өсиеті (DSS 4Q541) 6-бағанда былай түсіндіріледі: «Құдай (ішінара оқылмайды) қателерді түзетеді. (ішінара оқылмайды) Ол жасырылған күнәларды жазалайды. Зерттеңдер және біліңдер, Юнус қалай жылағанын. Сондықтан әлсіздерді жойпаңдар, оларды құртып, (ішінара оқылмайды) айқышқа тігу арқылы емес. Оған шеге қадамаңдар». Иудея патшасы Александр Янней, б.з.д. 103-76 жылдары Иудея патшасы болған кезеңде, Иерусалимнің ортасында 800 көтерілісшіні, олардың парызшылар екені айтылады, айқышқа тікті. Александр Македонскийдің Финикиядағы Тир қаласын қоршауынан кейін аман қалған 2000 адамды, сондай-ақ Александрдың өмір бойы досы Гефестионды емдеуге тырысқан дәрігерді айқышқа тіккені айтылады. Кейбір тарихшылар Александрдың ресми тарихшысы және өмірбаянын жазушысы Каллистенді парсы патшалық құлшылық рәсімін қабылдауына қарсылық білдіргені үшін айқышқа тіккенін болжайды. Карфагенде айқышқа тігу – белгілі бір өлім жазасының түрі болды, тіпті үлкен жеңіліске ұшыраған генералдарға да қолданылуы мүмкін. Геродоттың айтқандары бойынша, ең ерте айқышқа тігу дерегі – өлімнен кейін жасалған тігу болуы мүмкін. Самос тираны Поликратты парсылар б.з.д. 522 жылы өлтіріп, оның мәйітін айқышқа тікті.

Crucifixion (or impalement), in one form or another, was used by Persians, Carthaginians, and among the Greeks, the Macedonians. The Greeks were generally opposed to performing crucifixions. However, in his Histories, ix.120–122, Greek writer Herodotus describes the execution of a Persian general at the hands of Athenians in about 479 BC: "They nailed him to a plank and hung him up this Artayctes who suffered death by crucifixion." The Commentary on Herodotus by How and Wells remarks: "They crucified him with hands and feet stretched out and nailed to cross pieces; cf. vii.33. This barbarity, unusual on the part of Greeks, may be explained by the enormity of the outrage or by Athenian deference to local feeling." Some Christian theologians, beginning with Paul of Tarsus writing in Galatians 3:13, have interpreted an allusion to crucifixion in Deuteronomy This reference is to being hanged from a tree, and may be associated with lynching or traditional hanging. However, Rabbinic law limited capital punishment to just 4 methods of execution: stoning, burning, strangulation, and decapitation, while the passage in Deuteronomy was interpreted as an obligation to hang the corpse on a tree as a form of deterrence. The fragmentary Aramaic Testament of Levi (DSS 4Q541) interprets in column 6: "God (partially legible) will set right errors. (partially legible) He will judge revealed sins. Investigate and seek and know how Jonah wept. Thus, you shall not destroy the weak by wasting away or by (partially legible) crucifixion Let not the nail touch him." The Jewish king Alexander Jannaeus, king of Judea from 103 to 76 BCE, crucified 800 rebels, said to be Pharisees, in the middle of Jerusalem. Alexander the Great is reputed to have crucified 2,000 survivors from his siege of the Phoenician city of Tyre, as well as the doctor who unsuccessfully treated Alexander's lifelong friend Hephaestion. Some historians have also conjectured that Alexander crucified Callisthenes, his official historian and biographer, for objecting to Alexander's adoption of the Persian ceremony of royal adoration. In Carthage, crucifixion was an established mode of execution, which could even be imposed on generals for suffering a major defeat. The oldest crucifixion may be a post mortem one mentioned by Herodotus. Polycrates, the tyrant of Samos, was put to death in 522 BCE by the Persians, and his dead body was then crucified.

Тарих

Грек және латын сөздері "ағашқа шегелеу" деген мағынаны білдіріп, түрлі азапты өлім жазаларына қатысты қолданылған, оның ішінде тік қазыққа шаншу, ағашқа бекіту, тік бағанаға (crux simplex) немесе тік бағана мен көлденең бағананың (латын тілінде stipes және patibulum) комбинациясына бекіту. Кіші Сенека былай деп жазды: "Мен сол жерде әртүрлі айқыштарды көріп тұрмын, олардың тек бір түрі ғана емес, көптеген түрлері бар: кейбіреулерінде құрбандардың бастары жерге қарай төңкерілген, ал кейбіреулерінде олардың жыныс мүшелері бағанаға ілінген, ал басқаларында қолдары бағанаға созылған". Ежелгі Римде ағашқа шегелеу көбінесе басқаларды осындай қылмыстар жасаудан қайтару мақсатымен қолданылған, кейде құрбандарды ескерту ретінде өлімнен кейін де ілуге рұхсат етілген. Ағашқа шегелеудің мақсаты – өте баяу, ауыр (содан "азаптау", сөзбе-сөз "шегелеуден тыс"), қорқынышты, ұятты және көпшілік алдында болатын өлімді қамтамасыз ету болған, осы мақсатқа жету үшін қолда бар барлық құралдар пайдаланылған. Ағашқа шегелеу әдістері орналасқан жеріне және кезеңіне қарай айтарлықтай өзгерген. Бір гипотеза бойынша, ежелгі Римдегі ағашқа шегелеу әдеті құдайларға арналған "жаман ағаш" (arbor infelix) деп аталатын арбори суспензире – ағашқа ілу салтынан пайда болған болуы мүмкін. Алайда, Уильям А. Олдфедэр бұл гипотезаны жоққа шығарады, ол бұл жазалау түрі (suplicium more maiorum, ата-бабаларымыздың салты бойынша жаза) белгілі бір құдайларға арналмаған ағашқа асылып өлтіруден тұратынын көрсетеді, және өлтіру үшін денені сауаттандыру. Тертуллиан біздің заманымыздың 1-ші ғасырында ағаштардың ағашқа шегелеуге қолданылған жағдайларын айтады, бірақ Кенже Сенека бұрыннан "көлденең бағана" (patibulum) немесе бүкіл айқыш үшін infelix lignum (бақытсыз ағаш) сөзін қолданған. Плаут және Плутарх – қылмыскерлердің өздерінің patibula-ларын тік stipes-ке алып жүретін екі негізгі дерек көзі. 73-71 жылдардағы үшінші құл соғысынан (Спартак басқарған құл көтерілісі) және біздің заманымызға дейінгі 2 және 1 ғасырлардағы басқа римдік азаматтық соғыстардан кейін айқын жаппай ағашқа шегелеулер болды. Красс Спартақтың 6000 ізбасарын, олар жеңіліске ұшырағаннан кейін қуып жететін және тұтқынға алатын, ағашқа шегелеуге бұйрық берді. Иосиф Флавийдің айтуынша, б.з. 70 жылы Иерусалимнің қирауына әкелген қоршауда рим әскерлері еврей тұтқындарын Иерусалим қабырғаларының алдында ағашқа шегелеп өлтірді, ал олардың ашуы мен жеккөрушілігінен оларды әртүрлі позда шегелеп, әзілдеді. Кейде өлім жазасына кесілген адамды өлім жазасы орындалатын жерге көлденең бағананы алып баруға мәжбүр етілген. Бүкіл айқыш 135 кг (300 фунттан) аса салмақтайтын, бірақ көлденең бағана 45 кг (100 фунт) салмақта ауыр болмайтын. Рим тарихшысы Тацит Рим қаласында жаза орындау үшін арнайы орын болғанын, ол Эсквилин қақпасының сыртында орналасқан және құлдарды ағашқа шегелеу үшін арнайы аймақ болғанын жазды. Бұл жерде тік бағаналар тұрақты орнатылған, ал көлденең бағана, сотталған адам оған тікелей шегеленген болуы мүмкін, бағанаға бекітілген. Ағашқа шегелеу кезінде адамды бағанаға арқанмен байлаған, бірақ Иосиф Флавийдің жазбаларында шегелер мен басқа өткір заттар да айтылған, ол Иерусалимді қоршауда тұрып (б.з. 70 жылы) "әскерлер ашу мен жеккөрушілікпен қолға түскендерді бірінен соң бірі, әртүрлі тәсілмен айқышқа шегелеп, әзілдеді" деп жазған. Қылмыскерлерді ағашқа шегелеу кезінде қолданылатын шегелер сияқты заттар, емдік қасиеттері бар деп саналатын амулеттер ретінде ізделіп табылған. Ағашқа шегелеу – жазалау ғана емес, сонымен қатар, сотталған адамды мүмкіндігінше осал ету үшін жасалған ұятты жаза. Суретшілер айқышқа ілінген адамды белін жауып немесе жыныс мүшелерін жауып суреттегенімен, ағашқа шегеленген адам көбінесе жалаңаш болған. Кіші Сенеканың жазбаларында кейбір құрбандардың ішектеріне жоғары қарай соққы бергені айтылған. Римдіктер жиі қолданғанмен, кейбір атақты римдік ораторлар оның қорқыныштылығын сынаған. Мысалы, Цицерон ағашқа шегелеуді "ең қатыгез және жеккөруші жаза" деп сипаттап, "Рим азаматының денесінен ғана емес, ақыл-ойынан, көзінен, құлағынан айқыш туралы сөздің өзі алыстатылуы керек" деген пікір білдірген. Ал басқа жерде ол: "Рим азаматын байлау – қылмыс, қамшымен соғу – зұлымдық, ал оны өлтіру – ата-анасын өлтірумен тең. Оны ағашқа шегелеу туралы не десем болады? Мұндай қылмысты қандай да бір жаман атпен жеткілікті түрде білдіру мүмкін емес". Көп жағдайда өлтірілген адамның аяқтары темір таяқпен сындырылып немесе сынықтайтын, бұл әрекет крерифрагиум деп аталады, ол құлдарға ағашқа шегеленбей-ақ жиі қолданылған. Бұл әрекет адамның өлімін тездеткенмен, ағашқа шегелеу рәсімін көргендерді қылмыс жасаудан да тыйды.

The Greek and Latin words corresponding to "crucifixion" applied to many different forms of painful execution, including being impaled on a stake, or affixed to a tree, upright pole (a crux simplex), or to a combination of an upright (in Latin, stipes) and a crossbeam (in Latin, patibulum). Seneca the Younger wrote: "I see crosses there, not just of one kind but made in many different ways: some have their victims with head down to the ground; some impale their private parts; others stretch out their arms on the gibbet". Crucifixion was generally performed within Ancient Rome as a means to dissuade others from perpetrating similar crimes, with victims sometimes left on display after death as a warning. Crucifixion was intended to provide a death that was particularly slow, painful (hence the term excruciating, literally "out of crucifying"), gruesome, humiliating, and public, using whatever means were most expedient for that goal. Crucifixion methods varied considerably with location and period. One hypothesis suggested that the Ancient Roman custom of crucifixion may have developed out of a primitive custom of arbori suspendere—hanging on an arbor infelix ("inauspicious tree") dedicated to the gods of the nether world. This hypothesis is rejected by William A. Oldfather, who shows that this form of execution (the supplicium more maiorum, punishment in accordance with the custom of our ancestors) consisted of suspending someone from a tree, not dedicated to any particular gods, and flogging him to death. Tertullian mentions a 1st century AD case in which trees were used for crucifixion, but Seneca the Younger earlier used the phrase infelix lignum (unfortunate wood) for the transom ("patibulum") or the whole cross. Plautus and Plutarch are the two main sources for accounts of criminals carrying their own patibula to the upright stipes. Notorious mass crucifixions followed the Third Servile War in 73–71 BCE (the slave rebellion led by Spartacus), and other Roman civil wars in the 2nd and 1st centuries BCE. Crassus ordered the crucifixion of 6,000 of Spartacus' followers who had been hunted down and captured after the slave defeat in battle. Josephus says that in the siege that led to the destruction of Jerusalem in AD 70, the Roman soldiers crucified Jewish captives before the walls of Jerusalem and out of anger and hatred amused themselves by nailing them in different positions. In some cases, the condemned was forced to carry the crossbeam to the place of execution. A whole cross would weigh well over 135 kg (300 lb), but the crossbeam would not be as burdensome, weighing around 45 kg (100 lb). The Roman historian Tacitus records that the city of Rome had a specific place for carrying out executions, situated outside the Esquiline Gate, and had a specific area reserved for the execution of slaves by crucifixion. Upright posts would presumably be fixed permanently in that place, and the crossbeam, with the condemned person perhaps already nailed to it, would then be attached to the post. The person executed may have been attached to the cross by rope, though nails and other sharp materials are mentioned in a passage by Josephus, where he states that at the Siege of Jerusalem (70 CE), "the soldiers out of rage and hatred, nailed those they caught, one after one way, and another after another, to the crosses, by way of jest". Objects used in the crucifixion of criminals, such as nails, were sought as amulets with perceived medicinal qualities. While a crucifixion was an execution, it was also a humiliation, by making the condemned as vulnerable as possible. Although artists have traditionally depicted the figure on a cross with a loin cloth or a covering of the genitals, the person being crucified was usually stripped naked. Writings by Seneca the Younger state some victims suffered a stick forced upwards through their groin. Despite its frequent use by the Romans, the horrors of crucifixion did not escape criticism by some eminent Roman orators. Cicero, for example, described crucifixion as "a most cruel and disgusting punishment", and suggested that "the very mention of the cross should be far removed not only from a Roman citizen's body, but from his mind, his eyes, his ears". Elsewhere he says, "It is a crime to bind a Roman citizen; to scourge him is a wickedness; to put him to death is almost parricide. What shall I say of crucifying him? So guilty an action cannot by any possibility be adequately expressed by any name bad enough for it." Frequently, the legs of the person executed were broken or shattered with an iron club, an act called crurifragium, which was also frequently applied without crucifixion to slaves. This act hastened the death of the person but was also meant to deter those who observed the crucifixion from committing offenses.

Жапония

Жапонияда айқышқа тартылу Сэнгоку дәуірінде (1467–1573) 350 жылдық үзілістен кейін қайта енгізілді, осы кезеңде ешқандай өлім жазасы болған жоқ. Бұл тәсіл христиан діні аймаққа таралғаннан кейін жапондықтарға ұсынылған болуы мүмкін деп есептеледі. Айқышқа тартылу рәсімі ең алдымен hikimawashi (яғни, атпен қала бойынша көрсетілу) арқылы жүзеге асырылды; содан кейін бақытсыз адам бір тік және екі көлденең бағанадан жасалған айқышқа байланды. Айқыш көтеріліп, сотталған адам екі жағынан бірнеше рет сүргімен жараланды, соңында мойнына соққы беріліп өлтірілді. Денесі үш күн бойы айқышта ілініп тұрды. Егер айқышқа тартылуға үкімделген адам түрмеде қайтыс болса, оның денесі тұздалып, жаза өлі денеге орындалған. XVI ғасырдың көрнекті біріктірушісі Тоётоми Хидэёшинің тұсында айқышқа айналдырып тарту (яғни сакасахарицуке) жиі қолданылды. Суға батырып айқышқа тарту (мизухарицуке) көбінесе христиандарды күтті: айқыш таяз суға орнатылды; толқын келгенде сотталған адам басынан суға дейін батырылып, өлімін ұзартты. 1597 жылы Жапонияның Нагасаки қаласында 26 христиан шейіті айқышқа тартылды. Өлім жазасына кесілгендердің арасында Әулие Пауло Мики, Исадан шыққан Филипп және испан францисканы Педро Баутиста болды. Бұл оқиға Жапониядағы христиан дінін қудалаудың ұзақ тарихының бастамасы болды, ол 1871 жылы қудалау тоқтағанға дейін жалғасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс тұтқындарына жаза ретінде айқышқа тартылу тәсілі қолданылды. Австралиялық соғыс тұтқыны Рингер Эдвардс екі адаммен бірге мал өлтіргені үшін айқышқа тартылды. Ол 63 сағатқа дейін тірі қалды, содан кейін айқыштан түсірілді.

Бірма

Бірмада айқышқа шегелеу бірнеше атқару рәсімдерінің орталық бөлігі болды. 1806-1812 жылдары Бірмада миссионер болған Феликс Кэри былай деп жазды: "Төрт немесе бес адамның қол-аяқтарын ағашқа қадап, алдымен тілдерін кесіп, ауыздарын құлақтан құлаққа дейін жарып, содан кейін құлақтарын кесіп, ақырында қарны жарып тастады. Алты адам қол-аяқтары ағашқа бекітіліп айқышқа шегеленіп, сосын көздері дөңгелек ілгекпен жұлып алынды, және осы күйде өлді. Екі адам төрт күн ішінде қайтыс болды, қалғандары босатылды, бірақ алтыншы немесе жетінші күні жараның іріп кетуінен өлді. Төрт адам айқышқа шегеленіп өлтірілді, яғни шегеленбеді, бірақ қол-аяқтары толық созылып, тік күйде байланды. Олар осы күйде өлімге дейін қалды; олар жегісі келгеннің бәрін жеуге рұқсат етілді, осылай өмірлерін және азаптарын ұзарту үшін. Мұндай жағдайларда қылмыскерлердің аяқтары мен табандары үш-төрт күннен кейін ісіп, өлімге ұшырай бастайды; кейбіреулері осы күйде екі аптаға дейін өмір сүріп, ақырында шаршаудан және жараның іріп кетуінен қайтыс болады. Мен көргендер үш-төрт күннен кейін босатылды."

Еуропа

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс сарбаздары канадалық сарбазды ағашқа немесе қора есігіне штыкпен немесе жауынгерлік пышақпен айқышқа қадаған деген қауесет тараған. Бұл оқиға туралы алғаш 1915 жылы 1-ші канадалық дивизияның жеке құрамына жататын Джордж Барри хабарлаған. Соғыстан кейін жүргізілген ресми тергеу және Канада радио хабар тарату корпорациясы жүргізген тәуелсіз тергеудің екеуі де оқиғаны растайтын ешқандай дәлел таба алмады. Дегенмен, 2001 жылы британдық деректі фильмдер жасаушы Иэн Овертон оқиғаның рас екенін мәлімдеп, қаза тапқан сарбаздың аты-жөні Гарри Бенд екенін айтқан мақала жариялады. Овертонның мақаласы 2002 жылы Channel 4 телеарнасындағы "Құпия тарих" деректік бағдарламасының бір бөлігі болды. Сонымен қатар, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында кеңес әскерлері Шығыс Пруссияны басып алған кезде, неміс азаматтарына қарсы айқышқа қадау жағдайлары болғандығы хабарланды.

Археологиялық дерек

Рим тарихшылары Иосиф Флавий мен Аппиан мыңдаған яһудилердің римдіктермен айқышқа шегеленіп өлтірілгенін айтса да, археологиялық қалдықтардың аз ғана бөлігі табылды. Ерекше жағдай – 1968 жылы Иерусалимдегі Гиват Хамивтарда біздің заманымыздың бірінші ғасырына жататын яһудидің айқышқа шегеленген денесінің табылуы. Қалдықтар, айқышқа шегеленген адамның аты жазылған сүйек сандығынан (оссарий) кездейсоқ табылған, атасы – "Йехоханан, Хагаколдың ұлы". Еврей университетінің медицина мектебінің профессоры Нику Хаас оссарийді зерттегенде, аяқ сүйегінде бүйірінен өткен шеге болғанын анықтады, бұл адамның айқышқа шегеленгенін көрсетеді. Шегенің сүйекке қатысты орны, аяқтардың алдыңғы жағынан емес, бүйірінен шегеленгенін көрсетеді. Олардың екеуі де айқышқа шегеленіп, алдынан немесе бірі сол жағында, бірі оң жағында болғаны туралы әртүрлі пікірлер айтылды. Шегенің ұшында зәйтүн ағашының сынықтары табылды, бұл айқыш зәйтүн ағашынан жасалған немесе зәйтүн ағашына бекітілгенін көрсетеді. Сонымен қатар, үкімталған адамның аяғын шегеден шығарып, босатуын болдырмау үшін, сүйектері мен шегенің басы арасында акация ағашынан жасалған бөлік орналастырылған. Оның аяқтары сынған, бұл өлімін тездету үшін жасалған болуы мүмкін. Алдыңғы римдік дәуірде темірдің құнды болғандықтан, шығындарды үнемдеу үшін мәйіттен шегелер алынып тасталған деп есептеледі. Хаас бұл жайттың, неліктен тек бір шеге табылды деген сұраққа жауап беруге көмектесетінін айтты, себебі табылған шегенің ұшы мұндай етіп бүгілген, оны алып тастау мүмкін емес еді. Хаас сонымен қатар, сол қолдың радиус сүйегінің ішкі бетінде, білезікке жақын жерде сызатты анықтады. Сызаттың пішініне және білезік сүйектерінің сақталуына қарап, сол жерге шеге соғылған деген тұжырым жасады. Алайда, Хаас жасаған көптеген тұжырымдар күмәндік тудырды. Мысалы, кейіннен білезік аймағындағы сызаттардың жарақаттық емес екендігі анықталды, демек, айқышқа шегеленудің дәлелі емес. Ал өкше сүйегін қайта зерттеу, екі өкшенің бір-біріне емес, айқышқа тік бағананың екі жағына бөлек шегеленгенін көрсетті. 2007 жылы Италияның солтүстігіндегі Ровиго қаласына жақын По аңғарында, ықтимал шегеден жасалған дөңгелек тесігі бар, айқышқа шегеленген адамның денесі табылды. 2017 жылы Ұлыбританиядағы Фенстантон қаласында, өкшесіне шеге салынған айқышқа шегеленген адамның денесі табылды. Алдағы зерттеулер, бұл қалдықтардың құлға тиесілі болуы мүмкін деген болжамға келді, өйткені сол кезде римдік заң бойынша азаматтарды айқышқа шегелеуге тыйым салынған, бірақ құлдарға қатысты тыйым болмаған.

Although the Roman historians Josephus and Appian refer to the crucifixion of thousands of Jews by the Romans, there are few actual archaeological remains. An exception is the crucified body of a Jew dating back to the first century CE which was discovered at Givat HaMivtar, Jerusalem in 1968. The remains were found accidentally in an ossuary with the crucified man's name on it, "Jehohanan, the son of Hagakol." Nicu Haas, from the Hebrew University Medical School, examined the ossuary and discovered that it contained a heel bone with a nail driven through its side, indicating that the man had been crucified. The position of the nail relative to the bone suggests the feet had been nailed to the cross from their side, not from their front; various opinions have been proposed as to whether they were both nailed together to the front of the cross or one on the left side, one on the right side. The point of the nail had olive wood fragments on it indicating that he was crucified on a cross made of olive wood or on an olive tree. Additionally, a piece of acacia wood was located between the bones and the head of the nail, presumably to keep the condemned from freeing his foot by sliding it over the nail. His legs were found broken, possibly to hasten his death. It is thought that because in earlier Roman times iron was valuable, the nails were removed from the dead body to conserve costs. According to Haas, this could help to explain why only one nail has been found, as the tip of the nail in question was bent in such a way that it could not be removed. Haas had also identified a scratch on the inner surface of the right radius bone of the forearm, close to the wrist. He deduced from the form of the scratch, as well as from the intact wrist bones, that a nail had been driven into the forearm at that position. Many of Haas' findings have, however, been challenged. For instance, it was subsequently determined that the scratches in the wrist area were non traumatic – and, therefore, not evidence of crucifixion – while reexamination of the heel bone revealed that the two heels were not nailed together, but rather separately to either side of the upright post of the cross. In 2007, a possible case of a crucified body, with a round hole in a heel bone, possibly caused by a nail, was discovered in the Po Valley near Rovigo, in northern Italy. In 2017 part of a crucified body, with a nail in the heel, was additionally discovered at Fenstanton in the United Kingdom. Further studies suggested that the remains may be those of a slave, because at that time crucifixion was banned in Roman law for citizens, although not necessarily for slaves.

Ислам мемлекеттеріндегі заңды өлім жазасы

Сауд Арабиясында айқышқа шегелеу әлі күнге дейін өлім жазасының сирек қолданылатын тәсілі болып табылады. Ислам заңдарында қарастырылған айқышқа шегелеу (șalb) жазасы түрліше түсіндіріледі: орындалудан кейін дененің көрсетілуі, айқышқа шегелеуден соң кеудеге пышақ ұру немесе үш күнге айқышқа шегелеу, мұнда аман қалғандарға өмір сүруге рұқсат беріледі. 2000 жылдары Сауд Арабиясында бірнеше адам айқышқа шегелеу арқылы жазаланды, бірақ кейде олар алдымен бас кесіліп, сосын айқышқа шегеледі. 2013 жылдың наурыз айында бір қарақшыны үш күнге айқышқа шегелеп өлім жазасына кесу жоспарланған. Бірақ, бұл тәсіл ату отряды арқылы өлімге ауыстырылды. Сауд Арабиясының баспасөз агенттігі 2019 жылдың сәуір айында терроризм айыптары бойынша жүргізілген операция аясында тағы бір адамның денесі айқышқа шегеленіп жазаланғанын хабарлады. Әли Мохаммед Бакир әл-Нимр 2012 жылы, Араб көктемі кезінде Сауд Арабиясында үкіметке қарсы наразылыққа қатысқандығы үшін 17 жасында тұтқындалды. 2014 жылдың мамыр айында Әли әл-Нимрге жанындағылардың алдында бас кесіліп, айқышқа шегелеу жазасы берілді. Теориялық тұрғыдан алғанда, айқышқа шегелеу Ирандағы Хадд жазаларының бірі болып саналады. Егер айқышқа шегелінген адам үш күнге шыдаса, оған өмір сүруге рұқсат етіледі. Аюға іліп өлім жазасы былай сипатталады: "Аюға іліп өлім жазасы кезінде сотталған адам крест тәрізді тірекке арқасы бұрылып, Меккеге қарай (Сауд Арабиясында) қарап, аяқтары жерден тік көтеріліп ілінеді". Суданның қылмыстық кодексі, үкіметтің шариғатқа берген түсіндірмесіне сәйкес, өлім жазасын, содан кейін айқышқа шегелеуді жаза ретінде қарастырады. 2002 жылы 88 адам кісі өлтіру, қарулы тонау және этникалық қақтығыстарға қатысқандығы үшін өлім жазасына кесілгенде, Amnesty International олардың асылып немесе айқышқа шегеліп жазалануы мүмкін екенін мәлімдеді.

Джихадизм

2015 жылдың 5 ақпанында Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар құқықтары жөніндегі комитеті (БҰҰК) Ирак және Левант Ислам мемлекеті (ИИМ) “балаларды жаппай өлімге кесудің бірнеше жағдайын, сондай-ақ балалардың басын шабу, балаларды айқышқа шегелеу және балаларды тірідей жерлеу туралы хабарларды” тіркеді. 2014 жылдың 30 сәуірінде Сирияның солтүстігіндегі Ракка қаласында жалпы саны жеті адамға ашық түрде өлім жазасы орындалды. Оксфорд университетінің студенті Twitter-ге жариялаған суреттерді ИИМ-нің белгілі мүшесі басқаратын Twitter аккаунты қайта жариялады, бұл ақпараттың бастауын осы әскери топқа дұрыс емес жатқызуға себеп болды. Мұндай айқышқа шегелеудің көптеген жағдайларында құрбандарды бірінші атып өлтіріп, содан кейін олардың денелерін көрсетеді, бірақ ату немесе бас кесу алдында айқышқа шегелеу туралы хабарлар да бар, сондай-ақ бір адамның "сегіз сағат бойы тірідей айқышқа шегеленіп, қайтыс болғаны" туралы да мәлімдеме жасалды, бірақ оның өлімі туралы ешқандай мәлімет жоқ. 2014 жылдың 22 қаңтарында украиналық үкіметке қарсы белсенді және "Автомайдан" қозғалысының мүшесі Дмитрий Булатов "орыс акцентімен сөйлейтін" белгісіз біреулердің оны ұрлап алып, бір апта бойы азаптағанын мәлімдеді. Оны ұстағандар қараңғыда ұстап, ұрып-сапты, құлағының бір бөлігін кесіп, айқышқа шегеледі. Соңында оны Киевтен тыс орманға тастап кетті, алдымен оны американдық тыңшы екенін мойындауға және Украинадағы АҚШ елшілігінен қаржы алғанын айтуға мәжбүр етті, бұл қаржы Виктор Янукович президентке қарсы наразылықтарды ұйымдастыруға жұмсалды. Булатов Ресейдің арнайы қызметтері кінәлі деп санайды. 1997 жылы Біріккен Араб Эмираттарының Әділет министрлігі екі кісі өлтірушіге айқышқа шегелеу жазасы берілгенін, одан кейін олардың келесі күні өлім жазасы орындалатынын мәлімдеді. Әділет министрлігінің өкілі кейіннен айқышқа шегелеу жазасы күшін жойған деп есептелуі керек екенін мәлімдеді. Айқышқа шегелеу орындалмады, ал сотталғандар ату отрядымен өлімге кесілді.

Бағыштанушылық іс-әрекет ретінде

1805 жылдың шілдесінде Матио Ловат есімді адам Италияның Венеция қаласында өзін-өзі айқышқа шегелеуге тырысты. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды, сондықтан ол психиатриялық ауруханаға жатқызылды, ол бір жылдан кейін қайтыс болды. Кейбір жағдайларда, айқышқа шегелену көріністерде бейнеленеді, мысалы, 1833 жылдан бері Мексика қаласының шетіндегі Изтапалапа қаласында жыл сайын өткізілетін салтанатты қайта жандандыруда және әйгілі Обераммергау Пайымдамасында. Сонымен қатар, кем дегенде 19 ғасырдың ортасынан бері Нью-Мексикодағы «Нұр бауырлары» (Hermanos de Luz) деп аталатын флагеллянттар тобы жыл сайын Ұлы аптада Мәсіхтің айқышқа шегеленуін қайта жасайды, онда тәуіпші айқышқа байланады, бірақ шегеленбейді. Католик шіркеуі өзін-өзі айқышқа шегелеуді құлшылық нысаны ретінде сынап, былай дейді: «Өзін-өзі айқышқа шегелеуге әкелетін тәуіп ету амалдарына қолдау көрсетілмеуі керек». Осыған қарамастан, бұл практика Филиппинде сақталып келеді, онда кейбір католиктер өз еріктерімен, Мәсіхтің азаптарын ұстану үшін Ұлы жұма күні шектеулі уақытқа айқышқа шегеленеді, бірақ өлімге жеткізбейді. Алдын ала стерильденген шегелер қолдың алақанына сүйектер арасынан кіргізіледі, ал аяқтарды байлауға арналған тіреуіш пайдаланылады. Панпангадағы ағаш шебері Роландо дель Кампо, егер Құдай оның әйеліне қиын босануда көмектессе, 15 жыл бойы әр Ұлы жұма күні айқышқа шегеленуге ант берді, ал Сан-Педро-Кутудта Рубен Энахе 34 рет айқышқа шегеленді. Филиппин Католик шіркеуі айқышқа шегелену мен өзін-өзі қамшылауды бірнеше рет мақұлдамағанын мәлімдеді, ал үкімет оның ізбасарларын тоқтатуға шамасы келмейтінін атап өтті. Денсаулық сақтау министрлігі бұл рәсімдерге қатысушыларға тетанус егуі және қолданылатын шегелерді стерильдеуі ұсынылады.

Елеулі айқышқа шегеленулер

Үшінші құл соғысының бүлікші құлдары: біздің заманымызға дейінгі 73 және 71 жылдар аралығында Спартактың (кем дегенде ішінара) басшылығымен 120 000-ға жуық құлдың тобы Рим республикасына қарсы ашық көтеріліс жасады. Көтеріліс ақырында басылды және, Спартақтың өзі көтерілістің соңғы шайқасында қайтыс болған болса да, оның шамамен 6000 ізбасарлары Капуа мен Рим арасындағы 200 км Апий жолы бойында айқышқа шегеленіп, басқалары көтерілісші болатынына ескерту ретінде жазаланды. Иоханан: Исамен бірге айқышқа шегеленген яһуди; оның аяқтары айқыш тірегіне шегеленген деп кеңінен танылған. Иса: Понтий Пилаттың тұсында (шамамен 30 немесе 33 жылы) айқышқа шегеленіп өлгені, І ғасырдағы төрт каноникалық Ізгі хабарда баяндалған, ол Пауылдың ертедегі хаттарында жақсы белгілі нәрсе ретінде қайта-қайта айтылады, мысалы, бес рет оның Қорынттықтарға арналған бірінші хатында, 57 жылы жазылған (1:13, 1:18, 1:23, 2:2, 2:8). Сол кезде Яһудея аймағының римдік әміршісі болған Пилат Исаны Ізгі хабарларда, кейіннен Тацит жазған жазбаларда айыптаумен тікелей байланысты етті. Оған «Яһудилердің патшасымын» деп жала жапты. Қасиетті Петір: дәстүрге сәйкес, өзінің өтініші бойынша (осыдан Киелі Петірдің айқыш ағашы) басымен төмен қаратып айқышқа шегеленіп өлтірілген христиан елшісі, өйткені ол Иса сияқты өлуге лайық емес деп санады. Әндір: Әндірдің ағасы, елші, дәстүр бойынша, X пішінді айқышқа шегеленіп өлтірілген. Иерусалимнің Шимон: Иерусалимнің екінші епископы, біздің заманымыздың 106 немесе 107 жылы айқышқа шегеленіп өлтірілген. Мани: Манихеизмнің негізін қалаушы, оны ізбасарлары біздің заманымыздың 274 жылы айқышқа шегелеп өлтірген деп суреттеді. Барселоналық Евлалияны қасиетті ретінде құрметтейді. Оның агиографиясына сәйкес, ол жалаңаш қалдырылып, азаптап, ақырында X пішінді айқышқа шегеленіп өлтірілген. Вильгефортис қасиетті ретінде қастерленді және айқышқа шегеленген әйел ретінде бейнеленді, аңыз оның толық киінген айқышқа шегеленген, Луканың Вольто Санто деп аталатын бейнесінің қате түсініктен шыққан. Жапонияның 26 шейіті: Жапонияның шейіттері, айқышқа шегеленіп, найзамен іліп өлтірілген.

The rebel slaves of the Third Servile War: Between 73 and 71 BCE, a band of slaves, eventually numbering about 120,000, under the (at least partial) leadership of Spartacus were in open revolt against the Roman republic. The rebellion was eventually crushed and, while Spartacus himself most likely died in the final battle of the revolt, approximately 6,000 of his followers were crucified along the 200 km Appian Way between Capua and Rome as a warning to any other would be rebels. Jehohanan: Jewish man who was crucified around the same time as Jesus; it is widely accepted that his ankles were nailed to the side of the stipes of the cross. Jesus: His death by crucifixion under Pontius Pilate (c. 30 or 33 CE), recounted in the four 1st century canonical Gospels, is referred to repeatedly as something well known in the earlier letters of Saint Paul, for instance, five times in his First Letter to the Corinthians, written in 57 CE (1:13, 1:18, 1:23, 2:2, 2:8). Pilate, the Roman governor of Judaea province at the time, is explicitly linked with the condemnation of Jesus by the Gospels, and subsequently by Tacitus. The civil charge was a claim to be King of the Jews. Saint Peter: Christian apostle, who according to tradition was crucified upside down at his own request (hence the Cross of Saint Peter), because he did not feel worthy enough to die the same way as Jesus. Saint Andrew: Christian apostle and Saint Peter's brother, who is traditionally said to have been crucified on an X shaped cross (hence the Saint Andrew's Cross). Simeon of Jerusalem: second Bishop of Jerusalem, crucified in either 106 or 107 CE. Mani: the founder of Manicheanism, he was depicted by followers as having died by crucifixion in 274 CE. Eulalia of Barcelona was venerated as a saint. According to her hagiography, she was stripped naked, tortured, and ultimately crucified on an X shaped cross. Wilgefortis was venerated as a saint and represented as a crucified woman, however her legend comes from a misinterpretation of a full clothed crucifix known as the Volto Santo of Lucca. The 26 Martyrs of Japan: Japanese martyrs who were crucified and impaled with spears.