Кіріспе

Volga Dnepr Airlines, LLC (ООО Авиакомпания Волга Днепр) – Ресейдің Ульяновск қаласында орналасқан әуе компаниясы. Ол әлемдік желіде жұмыс істеуге сертификатталған, жүк тасымалдауға арналған ұшақтар арқылы чартерлік рейстер ұйымдастыруға маманданған. Volga Dnepr Airlines мұнай-химия, энергетика, аэроғарыш, ауыл шаруашылығы және телекоммуникация салаларындағы мемлекеттік және коммерциялық ұйымдарға, сондай-ақ гуманитарлық және төтенше жағдайларда көмек көрсету ұйымдарына 17 ұшақтың паркі арқылы қызмет көрсетеді. Компанияның негізгі базасы – Ульяновск Восточный әуежайы (ULY), Ульяновск қаласы, ал Красноярск Емельянов әуежайы (KJA), Красноярск қаласында хабы орналасқан. Бұдан өзге, әуе компаниясы АҚШ-тың Техас штатындағы Хьюстон қаласындағы Джордж Буш халықаралық әуежайында да жұмыс істейді.

2000 жылға дейінгі қалыптасуы

1990 жылдың тамызында әуе компаниясы негізгі акционерлері: ұшақ өндіруші Aviastar, ұшақ өндіруші Aviant (қазіргі Antonov Serial Production Plant), ұшақ жобалау бюросы Antonov Aeronautical Scientific Technical Complex (қазіргі Antonov State Company) және ұшақ қозғалтқышы өндіруші Progress Design Bureau (қазіргі Motor Sich) акционерлік қоғам ретінде құрылды. Ол 1991 жылдың қазан айында Амстердамнан Алматыға 120 тонна жүк тасымалдауды бастады. 1995 жылдың сәуірінде әуе компаниясы An-124 ұшағының жобалауына, өндірісіне және пайдалануына қатысқан компаниялардың кездесуін өткізді, бұл ұшақ моделін жақсартуды жоспарлау және іске асыру үшін Бірлескен үйлестіру кеңесі құрылды. 1996 жылдың қарашасында «Волга-Днепр» «Яковлев Як-40» ұшағын пайдалана отырып, Ульяновск пен Мәскеу арасында жолаушылар тасымалын жоспарлап бастады. Келесі жылы «Волга-Днепр» жолаушылар рейстерін Санкт-Петербург және Сочи қалаларына дейін кеңейтті. 1997 жылы әуе компаниясы ATRAN және Atlant Soyuz компанияларымен бірігіп, Ресейдің жүк тасымалдау саласын реттеушілермен келіссөздерде өкілдік ету үшін Әуе жүк операторларының қауымдастығын құрды. Aviastar 1999 жылы әуе компаниядағы 34% үлесін ресейлік NIK сақтандыру компаниясына сатты. 2000 жылдың сәуірінде Ресейдің жеке меншік қорғаныс өнеркәсібі инвесторы Kaskol Group авиакомпанияның 16% үлесін сатып алды, оның көп бөлігі Украина мемлекеттік мүлік қорынан болды. Кейіннен Kaskol үлесін 49%-ға дейін арттырды. 2005 жылдың соңында Kaskol компанияның басқару стратегиясына қанағаттанбағандықтан, әуе компаниядағы үлесін сатты.

2001 жылдан қазіргі уақытқа дейін

Авиакомпания 2001 жылдың 1 ақпанында HeavyLift компаниясымен бірлескен кәсіпорнын тоқтатты, себебі авиакомпания паркін кеңейту үшін қажетті инвестицияларды тартуға мүмкіндік алуды көздеді. Сондай-ақ, авиакомпания Лондон (Ұлыбритания) және Хьюстон (Техас штаты) қалаларында маркетингтік еншілес компаниялар құрды. 2001 жылы «Волга-Днепр» тобы құрылды, оның алғашқы компаниясы «Волга-Днепр» әуе компаниясы болды және ол чартерлік жүктерді тасымалдау кіші тобының негізгі элементіне айналды. 2004 жылы топ AirBridgeCargo компаниясын құрды, ол топтың жоспарлы жүк тасымалы кіші тобының маңызды бөлігі болды. 2002 жылы авиакомпания Aviastar компаниясымен және Ульяновск қаласындағы жергілікті саясаткерлер арасындағы дауға байланысты An 124 100M ұшағына қаржыландыруды тоқтатты. Жергілікті билік ұшақты тәркілеген болатын. «Волга-Днепр» мәліметінше, «Авиастар» компаниясының негізін қалаушы жергілікті саясаткерлер мен кәсіпкерлердің ынтымақтастығын қамтамасыз ету үшін пара беруден бас тартқан. «Волга-Днепр» сол кезде штаб-пәтерін Ульяновск қаласынан көшіруге дайын екенін мәлімдеді, себебі авиакомпания «ашық есеп жүйесімен және жақсы бизнес репутациясымен» танымал екенін және «осы сапаларын сақтау үшін» Ульяновск қаласынан кетуге ниеттенгенін айтты. Дау шешіліп, авиакомпания ұшақ өндірісіне қаржыландыруды қайта бастады. 2003 жылы авиакомпания АҚШ Әуе күштерінің әуе тасымалы командалығы үшін чартерлік рейстерді орындауды бастады, соңынан Ирак пен Ауғанстандағы АҚШ әскерлеріне тонналаған маңызды әскери жабдықты жеткізді. 2005 жылы авиакомпания Хьюстон (Техас штаты) қаласында еншілес компания құрды, ол ұлттық төтенше жағдай туған жағдайда An 124 ұшағын Air Mobility Command-ке беруге міндеттенді, бұл «Волга-Днепр» компаниясына Air Mobility Command және басқа да АҚШ үкіметтік мекемелерінен жүк чартерлеріне қатысуға мүмкіндік берді. 2005 жылы авиакомпания және оның украиналық бәсекелесі «Антонов Әуе Жолдары» серіктестік құрды – Ruslan SALIS, ол альянстың стратегиялық әуе тасымалының уақытша шешіміне (SALIS) стратегиялық әуе тасымалы қызметтерін ұсыну үшін НАТО-мен үш жылдық келісімшартқа қол қойды. Келісімшарт 2012 жылға дейін ұзартылуы мүмкін еді және Ruslan Германияның Лейпциг қаласында екі An 124 ұшағын дайын күйде ұстап тұруын, ал қажет болған жағдайда тағы төрт An 124 ұшағын қолжетімді етуін талап етті. «Антонов Әуе Жолдары» 2006 жылдың 30 маусымында Air Foyle HeavyLift компаниясымен бірлескен кәсіпорнын тоқтатты, өйткені өзінің бәсекелесі «Волга-Днепр» әуе компаниясымен бірлескен маркетингтік кәсіпорын құруды жоспарлап отырды. Бұл кәсіпорын Ruslan International деп аталды және оның мақсаты бұрынғы Ruslan Salis ынтымақтастығының табысына қол жеткізу болды. 2007 жылы «Волга-Днепр» және оның ирландтық еншілес компаниясы БҰҰ келісімшарттарынан шеттетілді, себебі Владимир Кузнецовтың (бұрынғы БҰҰ-дағы жоғары дәрежелі ресейлік дипломат) сот процесі кезінде Александр Яковлевке (БҰҰ сатып алу жөніндегі шенеунігі) пара берілгені және Кузнецовтың оны «жылыстатып» кеткені анықталды. Кузнецов кінәлі деп танылды, ал Яковлев кінәсін мойындады және пара алумен байланысты алаяқтық пен ақшаны жылыстату қылмыстары үшін Кузнецовқа қарсы куәлік берді. Нәтижесінде екеуі де түрмеге қамалды. Яковлев консалтингтік қызметтер көрсеткенін және «Волга-Днепр» компаниясына тендерлерді жеңіп алуға көмектесу үшін 700 000 АҚШ долларынан астам сома төлегенін мәлімдеді. Ішкі қадағалау қызметі кеңсесінің сатып алу жөніндегі жұмыс тобы 2000 жылдың наурызынан 2004 жылдың қарашасына дейін Яковлевтің «Волга-Днепр» және ICT компанияларынан офшорлық банк шотына 1,8 миллион АҚШ долларынан астам қаражат алғанын анықтады. Есепте нақты алынған сома одан да жоғары болуы мүмкін екені көрсетілді, өйткені қаржының басқа да маңызды көздерін анықтау мүмкін болмады. «Волга-Днепр» компаниясы жауап хатында Яковлевке төлем жасағанын мойындады, бірақ Яковлевтің ақылы кеңесші болғанын және компанияның тендерлік процеске қатысқанын немесе оған ықпал еткенін білмейтінін мәлімдеді. Сол кезеңде БҰҰ «Волга-Днепр» компаниясына 134 миллион АҚШ долларынан астам сомаға келісімшарттар жасады. Дүниежүзілік банк Яковлевті және Кузнецовты ұрланған активтерді қайтару бастамасы бойынша жемқорлықпен байланысты активтерді қайтару мақсаттары ретінде тізімге енгізді. 2019 жылдан бастап, кең ауқымды шараларды (мысалы, жылдық сыртқы аудиттер және қатаң этика кодексі) енгізуге бағытталған ұзақ жылдар бойы жүргізілген күш-жігердің нәтижесінде «Волга-Днепр» БҰҰ-ның өтінішін қарауын күтіп отырды, себебі компанияны БҰҰ жеткізушілер тізіміне қайта енгізуді сұрады. 2011 жылы ATRAN «Волга-Днепр» тобының 100% еншілес компаниясына айналды. 2012 жылдың желтоқсанында Ruslan Salis компаниясының НАТО-мен жасасқан келісімшарты 2014 жылдың соңына дейін ұзартылды, бұрын ол 2008 және 2010 жылдары ұзартылған болатын. Қырымды аннексиялауға дейін келісімшарт тағы екі жылға ұзартылуы мүмкін болып көрінді. 2015 жылдың басында, компанияға ешқандай хабарлама берілмей және пікір білдіру мүмкіндігі берілмей, АҚШ Транском командасы жеке меншік «Волга-Днепр» әуе компаниясын және бірнеше ресейлік мемлекеттік әуе тасымалдаушыларын мақұлданған әуе тасымалы жеткізушілер тізімінен шығарды. FOIA арқылы шағымдануға балама жол табылған, бірақ «Волга-Днепр» Транском тізімінен шығарылу себебін АҚШ Қорғаныс министрлігінен ешқашан түсіндірмеді. Журналистер алған құпия есептерден көрініп тұрғанындай, «Волга-Днепр» 2014 жылдың желтоқсанында Рособоронекспорт атынан Вьетнамға ресейлік жасалған истребительдерді жеткізгені үшін АҚШ әскерилері тарапынан қара тізімге енгізілген болуы мүмкін, бірақ бұл ешқашан дәлелденбеді. Айта кетейік, сол жылы АҚШ Армиясы Рособоронекспорттан соңғы партия ресейлік Mi 17 тікұшақтарын (барлығы 45) алды, оларды Ауғанстанға жеткізу үшін сатып алған, сондай-ақ АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Керри Вьетнамға қатысты АҚШ санкцияларын алып тастады. 2015 жылдың тамызында «Волга-Днепр» Майкл Т. Флинннің Вашингтон, округ Колумбиядағы экономикалық қауіпсіздік тақырыбында өткен шараға қатысқаны үшін 11 250 АҚШ доллары төледі, оны тағы бір американдық компаниямен бірлесіп ұйымдастырған. Израильдің Моссад бұрынғы директоры Дэнни Ятом да сол шараға қатысты. Шара «Волга-Днепр» компаниясы Транском жеткізушілер тізімінен шығарылғаннан кейін шамамен 6 ай өткен соң өтті. 2020 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде «Волга-Днепр» тобының жоспарлы жүк тасымалдаушылары AirBridgeCargo және ATRAN Азия-Еуропа, Азия-Солтүстік Америка және Еуропа-Ресей бағыттарындағы электрондық коммерциялық жұмаларын үш есеге арттырды, олардың Мәскеудегі хабы арқылы жұмыс істеді. 2021 жылдың шілдесінде «Волга-Днепр» компаниясы 96,4 миллион АҚШ долларына дейін жететін алғашқы облигациялық шығарылымды дайындап жатқанын мәлімдеді, ол қолданыстағы қарызын қайта қаржыландыруға бағытталған. 2022 жылдың наурызына қарай «Волга-Днепр» компаниясының еншілес компаниялары AirBridgeCargo және ATRAN Ресейге қатысты санкцияларға байланысты барлық операцияларын тоқтатуға мәжбүр болды.

Әскери тапсырмалар

Авиакомпания 2003 жылы АҚШ Әуе күштерінің әуе тасымалдау басқармасы үшін чартерлік рейстерді орындауды бастады және 2005 жылы Техас штатындағы Хьюстон қаласында АҚШ-тағы еншілес компаниясын ашты, осылайша ұлттық төтенше жағдай туған жағдайда әуе тасымалдау басқармасына көбірек ресурстар бөлді. Бұл рейстер Волга өзені бойындағы ішкі бағыттар болды. Авиакомпания өз шағын Яковлев Як-40 паркін пайдаланып Нижний Новгород, Пенза және Ульяновск қалаларына қызмет көрсетті.

Санкциялар

2023 жылдың көктемінде Канада үкіметі «Волга Днепр» компаниясына қатысты санкциялар салды, оны Ресейдің Украинаға басып кіруіне қатысқандығы және Ресейдің «Вагнер» жеке әскери компаниясына (ЖӘС) қызмет көрсеткендігі үшін айыптады. Компанияға тиесілі An-124 100 150 ұшағы (құйрық нөмірі RA-82078) Торонто әуежайында тоқтатылды. Биліктер ұшақты тәркілеп, Украинаға беруді жоспарлап отыр. 2023 жылдың қарашасында «Волга Днепр» компаниясы Канада үкіметін сотқа шақырды. Компания бұл шешімнің қателікке негізделгенін және айыптаулардың негізсіз екенін мәлімдеді.

Авариялар мен оқиғалар

1992 жылғы 24 шілдеде «Волга Днепр» әуе компаниясының Антонов 12БК ұшағы, дауылды айналып өтуге тырысқанда бағытынан ауытқып, Македонияның Скопье әуежайынан 26 шақырым оңтүстік-шығысқа қарай жөндеуге келмейтіндей зақымданып қалды. Ұшақ Лисец ауылының жанындағы тауға соқтырылып, сегіз адам қаза тапты. 2007 жылғы 31 наурызда «Волга Днепр» әуе компаниясының Оңтүстік Каролина штатының Грир қаласынан келген Антонов Ан-124 «Руслан» ұшағы Гандер халықаралық әуежайының 03/21 ұшу-қону жолағына қонды, бірақ тоқтамай, ұшу-қону жолағынан шығып кетті. 2012 жылғы 13 тамызда «Волга Днепр» әуе компаниясының Ильюшин Ил-76 ұшағы Ньюфаундленд штатының Сент-Джонс қаласына қонғанда ұшу-қону жолағын басып кетті. Ұшақ қонған кезде желдің жылдамдығы ұшақ жасаушы компанияның шектеулерінен әлдеқайда асып кеткен. 2013 жылғы 26 ақпанда «Волга Днепр» әуе компаниясының Антонов Ан-124 жүк ұшағы Ульяновск (УЛЯ) қаласынан келгеннен кейін Қазан халықаралық әуежайына (КЗН) қонды. Ан-124 ұшағы тұраққа қарай жүріп бара жатқанда, сол қанатының ұшы «Тюльпар Эйр» әуе компаниясына тиесілі Яковлев 42 ұшағының фюзеляжының үстіне соқты. 2019 жылғы қарашада Антонов Ан-124 ұшағы GE Aviation компаниясынан Boeing 777X бағдарламасы үшін General Electric GE9X қозғалтқышын жеткізу кезінде қатты қонды, нәтижесінде жеткізілген қозғалтқыш зақымданып қалды. 2020 жылғы 13 қарашада «Волга Днепр» әуе компаниясының 4066 рейсімен ұшып келген 124 100 RA 82042 ұшағы Новосибирск әуежайындағы ұшу-қону жолағынан шығып, апаттық жағдайға ұшырады, себебі №2 қозғалтқыш тоқтаусыз бұзылды. 25 қарашада әуе компаниясы An-124 ұшақтарының барлық паркін тоқтатты, бірақ 29 желтоқсанда бір An-124 қайтадан қызметке кірісті.