Кіріспе

Лондондағы Dulwich Picture Gallery – Лондонның оңтүстігіндегі Дулуич аймағында орналасқан өнер галереясы. Ол 1817 жылы жұртшылыққа есігін ашты және Регент дәуірінің архитекторы сэр Джон Соан жобалаған. Оның дизайны өнер туындыларын тамашалау үшін жаңашыл және әсерлі жарықтандыру тәсілімен ерекшеленеді. Бұл Англиядағы ең көне қоғамдық өнер галереясы және 1994 жылы тәуелсіз қайырымдылық қорға айналды. Осыған дейін галерея 17 ғасырдың басында актер, кәсіпкер және меценат Эдвард Аллен құрған қайырымдылық ұйым – College of God's Gift-тің құрамында болды. Галереяның негізін қалаушыларының өнер туындыларын сатып алуы және көптеген демеушілердің қалдырған мүліктерінің арқасында Дулуич сурет галереясы ескі шеберлердің ең құнды коллекцияларының бірін қамтиды, әсіресе француз, итальян және испан барокко суреттерімен, сондай-ақ Тюдор дәуірінен 19 ғасырға дейінгі британдық портреттерімен бай. Дулуич сурет галереясы және оның мавзолейі Англияның Ұлттық мұралар тізіміне II дәрежеде* енгізілген. Мавзолей галереяның негізін қалаушылары Франсис Буржуа мен Ноэль Десенфансқа арналған.

Галереяның алғашқы тарихы

Эдвард Аллен (1566–1626) – Елизавета дәуіріндегі актер және кәсіпкер. «Роза» және «Фортуна» театрларындағы (Глобус театрының негізгі бәсекелесі) коммерциялық мүдделері оған 1605 жылы Дулич поместьесін сатып алуға жеткілікті байлық әкелді. Ол Дуличте «God's Gift» колледжін құрды және оны өз мүлігімен жабдықтады. Бұл ұлдарға арналған мектеп болды, ал оның жанында жергілікті кедейлерге арналған үйлер салынды. Колледж үш жекелеген мектепке бөлінді – Дульвич колледжі, Аллен мектебі және Джеймс Алленнің қыздар мектебі, олар 18 ғасырдың басындағы директордың құрметіне аталды. Колледж, оған іргелес қайырымдылық үйлер мен шіркеу Галерея көшесіндегі галереяның қасында сақталған, бірақ оның сыртқы пішіні кең ауқымды жөндеуден өтті. Аллен колледжге Англия корольдері мен королеваларының портреттерінен тұратын, соның ішінде көптеген туындылар жинағын мұра етіп берді. Колледж театрмен байланысын сақтап келді және 1686 жылы актер Уильям Картрайт (1606–1686) 239 суреттен тұратын жинақты мұра етіп берді, олардың 80-і қазір Дульвичте танылды. 18 ғасырда жинақ Ескі колледждің бірінші қабатындағы қанатта қойылды. Осы кезеңде галереяға көп қосымшалар енгізілмеді, ал галерея туралы жазбаша сипаттамалар оның келушілерінің көңілінің қалғанын және бейжайлық танытқанын көрсетеді. Өнер тарихшысы және виг саясаткері Хорас Уолполл «Апостолдар, сибиллалар және Англия патшалары арасында жүздеген тозыққан портреттерді көргенімді» деп жазды.

Кейінгі тарих Буржуаз, Десенфан және сэр Джон Соан

Дулич коллекциясын бастапқыда Швейцариядан келген сэр Фрэнсис Буржуа (1753–1811) және оның бизнес серіктесі француз Ноэль Дзенфанс (1744–1807) көлемдік және сапалық тұрғыдан жақсартты. Олардың қатысуы галереяның қазіргі күйіне қарай маңызды қадамдар жасағанын көрсетті және олар Дулич сурет галереясының негізін қалаушылары деп есептеледі. Олар Лондонда өнер саудасымен айналысты және 1790 жылы Польша-Литва одақтастығының королі Станислав Август Пониатовский өз еліндегі көркем өнерді дамыту мақсатында Польша үшін ұлттық коллекция жинауды тапсырды. Дезенфанс британ үкіметін ұқсас британдық ұлттық коллекция құруға көндіруге тырысты және оған үлес қосуды ұсынды, бірақ бұл ұсыныс ынтасыздықпен қабылданды. Буржуа мен Дезенфанс Еуропаны аралап, көркем туындыларды сатып алып, коллекцияны жинауға бес жыл жұмсады, бірақ 1795 жылы Польша-Литва одақтастығы таратылып, жойылды. Буржуа мен Дезенфанс коллекцияны сатуға тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. Оның орнына олар кішкентай туындыларды сатып, түскен қаражатты басқа маңызды жұмыстарды сатып алуға жұмсады және коллекцияны Дезенфанстың Шарлотта көшесіндегі үйінде сақтады. 1807 жылы Дезенфанс қайтыс болғаннан кейін, Буржуа коллекцияны мұраға алды. Ол сэр Джон Соанға Дезенфанстың үйіне кесене салуды тапсырды, бірақ жерді толық иеленуге мүмкіндік болмады. Буржуа актер Джон Филип Кемблдің кеңесімен, екі саудагердің де досы болған ол, коллекциясын God's Gift колледжіне сыйлады. Буржуа өсиетінде коллекцияны көрсету үшін Соан жобалаған Дуличтегі галерея салу туралы нұсқаулар қалдырды. Галерея колледждің ескі ғимараттарының жанында, шіркеуге іргелес орналасқан. Ол құрылысқа 2000 фунт стерлинг жұмсауға қаражат бөлді, ал Дезенфанстың жесірі 4000 фунт стерлинг көмектесті. Галерея 1815 жылы Корольдік өнер академиясының студенттеріне ашылды, ал ресми түрде жұртшылыққа екі жылдан кейін ашылуы, галереяның жылыту жүйесіндегі мәселелерге байланысты кешіктірілді. Ол Лондонның суретші мектептерінен келген көшірушілер үшін танымал орынға айналды. Келесі жүз жылда оның коллекциясын көптеген мәдени тұлғалар тамашалады, олардың көпшілігі алғаш рет студент ретінде келген, соның ішінде Джон Констебл, Уильям Этти, Джозеф Маллард Уильям Тернер және кейін Винсент ван Гог. Чарльз Диккенс өзінің «Пиквик парақтары» романында Дулич сурет галереясын еске алады, себебі романның басты кейіпкері Сэмюэл Пиквик зейнеткерлікке шыққаннан кейін галереяға келеді.

Қазіргі тарих

1966 жылдың 31 желтоқсанының таңертеңгісінде сегіз картина ұрланды, олардың үшеуі Рембрандттың «Терезенің алдындағы қыз», Титтің портреті және оның Якоб де Гейн III-нің портреті, үшеуі Рубенстің «Мүйізбенің мүйізі бар үш әйел», «Қасиетті Барбара» және «Үш грация»; ал бірі Геррит Ду мен Адам Элшаймердің «Клавикордта ойнайтын әйел» және «Сусана мен қарттар» туындылары еді. Олардың құны кем дегенде 3 миллион фунт стерлинг болды, бірақ оларды қайтару үшін бар болғаны 1000 фунт сыйақы ұсынылды. Бірнеше күн ішінде барлық картиналар детектив-суперінтендант Чарльз Хьюетт басқарған тергеуден кейін табылды, ол бұрыннан күдікті серийлі кісі өлтіруші доктор Джон Бодкин Адамсты тергеген еді. Жұмыссыз жедел жәрдем жүргізушісі Майкл Холл ғана ұсталды және бес жылға бас бостандығынан айырылды. Рембрандттың 1632 жылғы Якоб де Гейн III-нің кішкентай ерте портреті төрт рет ұрланып, қайта табылды және әлемдегі ең көп ұрланатын өнер туындысы ретінде Гиннестің рекордтар кітабына енгізілді. Соңғы рет 1983 жылы ұрланған, ол 1986 жылы Германия Федеративтік Республикасындағы багаж кеңсесінен табылды; анонимді түрде қайтарылды; велосипедтің артында табылды; және Лондонның оңтүстігіндегі Стретхемдегі зираттағы ойындықтың астынан табылды. 2010 жылдан бері картина жаңартылған қауіпсіздік жүйесімен қорғалады. Галерея 2017 жылы құрылғанының 200 жылдығын тойлады. Мерекелік шаралардың бір бөлігі ретінде галерея Лондон архитектура фестивалімен серіктестік құрып, жас архитекторларға 2017 жылдың жазында галереяның тарихи аумағында салынатын уақытша іс-шаралар құрылысы – «Дулвич павильоны» құруға конкурс өткізді. Конкурсты Лондондағы IF DO архитектуралық бюросы жеңіп алды. 2019 жылдың маусым-қыркүйек айларында Дулвич Австралиядан тыс жердегі қоғамдық өнер галереясында Гросвенор мектебінің туындыларының алғашқы ірі көрмесін өткізді, ол сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. Галерея 2021 жылдың мамыр айында 14 айлық пандемиядан кейін коллекцияның толық қайта ілінуімен және «Ашылған: Фотографияның тамыры» көрмесімен қайта ашылды. 2023 жылдың көктемінде галерея 1950 жылдан бері британдық импрессионист Берта Моризоның алғашқы ірі көрмесін ұйымдастырды.

Донорлар

Галерея алғашқы күндері-ақ демеушілерді өзіне тартты. 1835 жылы Уильям Линли (1771–1835) – музыкалық және театрлық әулеттің соңғы өкілі (олардың көптегені Дулуич колледжімен байланыста болған) және драматург Ричард Бринсли Шериданның жекжаттысы – өзінің отбасылық портреттер жинағын галереяға мұра етіп қалдырды. Осы суреттердің ішінде Томас Гейнсборо, Арчер Джеймс Оливер, Джеймс Лонсдейл және сэр Томас Лоуренс салған туындылар бар еді. Портретші және Корольдік академия мүшесі Уильям Бичи (1753–1839) 1836 жылы галереяның негізін қалаушы Буржуаның портретын, Джошуа Рейнольдстың суретінің артына салған. Осылайша жинаққа екі сурет қосылды, бірақ бір уақытта тек біреуін ғана көрсетуге болады. 2012 жылы көрсетілімдегі сурет Рейнольдстың туындысы. Чарльз Фэрфакс Мюррейдің қайырымдылығының арқасында британдық портрет өнері жақсырақ ұсынылды. Мюррей 1911 жылы 40 сурет сыйлады, ал 1915 және 1917–18 жылдары одан да көп суреттер сыйланды.

Галереяны жобалау

Дулич сурет галереясының дизайны мен архитектурасы одан бері сурет галереяларының дизайнына басты ықпал етіп келеді. Соан суреттерді жанама жарықпен шашу үшін аспан терезелерін жасады. Соанның дизайны дәстүрлі архитектуралық тәжірибемен немесе архитектура мектептерімен байланысты емес еді. Көптеген заманауи архитекторлар ұнатқан штукатурланған портиктермен қасбет салудың орнына, ол үздіксіз шикі кірпішті пайдалануды таңдады, бұл кейіннен 20-ғасырдың көптеген сурет галереялары қабылдаған ерекшелік болды. Архитектор Филип Джонсон: «Соан бізге суреттерді қалай көрсетуге болатынын үйретті» деді. Соан соңғы дизайнын бекітуге дейін колледж ғимараттарының оңтүстігінде орналасқан Алленнің қайырымдылық қорына тиесілі төртбұрыш төңірегінде бірнеше басқа да идеяларды ұсынды. Жобалар тым жоғары мақсатты болды және төртбұрыштың бір бөлігі ретінде жоспарланған галерея ғана салынды. Мавзолей Соанның идеясы болды, өйткені Буржуа тек колледж шіркеуіне жерленгісі келетінін айтқан. Соан Буржуаның Десенфанның үйінде мавзолей салғысы келгенін еске алды және оның дизайны Шарлотта көшесіндегі үйдің дизайнымен үйлесімді болды. Буржуа мен Дезенфан, сондай-ақ 1815 жылы қайтыс болған Дезенфанның әйелі галереяның мавзолейіне жерленген. Галереяның батыс жағында Соан салған қайырымдылық үйлері 1880 жылы Чарльз Барри-младшиймен көрме алаңына айналдырылды, ал 1908 және 1938 жылдар аралығында Е. С. Холлдың жобалары бойынша шығысқа қарай кеңейтім салынды. 1944 жылдың 12 шілдесінде, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, мавзолей мен батыс қанаттағы галереялар неміс V1 ұшатын бомбасынан қирады және сүйектер галереяның алдындағы газонға шашырап кетті. Мавзолейдегі үш саркофагтың әрқайсының ішінде қазір шамамен бір скелет бар. Ғимараттар Остин Вернон мен серіктестерімен қайта жөнделді және 1953 жылдың 27 сәуірінде Король ана ресми түрде ашты. 1999 жылы модернистік кафе, білім беру бөлмелері, мүгедектерге қолжетімділік және Рик Мэзердің лекциялық залы салынды. Сонымен қатар, Соанның бастапқы дизайнының бір бөлігі қалпына келтірілді және соңғы жөндеу 2000 жылдың 25 мамырында Елизавета II ашты. 2023 жылы галерея Кармоди Гроарк архитекторлары жобалаған 4,9 миллион фунт стерлингтік қайта құру жоспарларын жариялады, ол учаскенің оңтүстік бөлігінде жаңа мүсін бағы мен мектеп және отбасылық іс-шараларға арналған жаңа ғимаратты қамтиды.