Кенiр өсiмдерiнiң туысы

Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы
өсімдік туысы

Cannabis (['/k//æ//n//ə//b//ɪ//s/) – Cannabaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Туыстағы түрлердің саны күмәнді. Үш түрді мойындау мүмкін: Cannabis sativa, C. indica және C. ruderalis. Балама ретінде, C. ruderalis түрі C. sativa-ның ішіне қосылуы мүмкін, барлығы үш түрі де C. sativa-ның кіші түрлері ретінде қарастырылуы мүмкін немесе C. sativa жалғыз, бөлінбеген түр ретінде қабылдануы мүмкін. Туыстың Азияда пайда болғаны және сол жерде өсіп-дамғандығы кеңінен қабылданған. Өсімдік сонымен қатар қанап деп те аталады, бірақ бұл термин көбінесе есірткілік мақсатта емес, қанаптың әртүрлі сорттарын атау үшін қолданылады. Қанап ұзақ жылдар бойы қанап талшығы, қанап тұқымы және оның майы, қанап жапырақтары көкөніс және шырын ретінде, емдік мақсаттарда және демалыс үшін қолданылып келген. Өнеркәсіптік қанап өнімдері көп мөлшерде талшық өндіретін қанап өсімдіктерінен жасалады. Қаннабистің әртүрлі штамдары селекцияланып, көбінесе тетрагидроканнабинол (ТГК) – канабиноид және өсімдіктің негізгі психоактивті құрауышының жоғары немесе төмен деңгейін өндіру үшін таңдап алынады. Гашиш және гашиш майы сияқты заттар осы өсімдіктен алынады.

Сипаттама

Канопид – бір жылдық, екі жынысты, гүлдейтін шөп. Жапырақтары пальма тәрізді немесе саусақ тәрізді, тікенекті жапырақшалары бар. Бірінші жапырақ жұбы әдетте бір жапырақшадан тұрады, олардың саны сортқа және өсу жағдайларына байланысты әр жапыраққа шамамен он үш жапырақшаға дейін (әдетте жеті немесе тоғыз) жетеді. Гүлдейтін өсімдіктің жоғарғы жағында бұл сан қайтадан әр жапыраққа бір жапырақшаға дейін азаяды. Пісіп жетілген өсімдіктің негізгі сабағындағы төменгі жапырақ жұптары көбінесе қарама-қарсы орналасқан, ал жоғарғы жапырақ жұптары кезектесіп орналасады. Жапырақтарында ерекше және диагностикалық тамыр желісінің үлгісі бар (бұл үлгі сорттар арасында сәл өзгеше болуы мүмкін), ол ұқсас жапырақтары бар басқа түрлерден канопид жапырақтарын оңай анықтауға мүмкіндік береді. Тікенекті жапырақтардағыдай, әр тікенектің ұшына дейін созылатын орталық тамыры бар, бірақ канопидте бұл тамыр жапырақшаның орталық тамырының төменгі бөлігінен басталады, әдетте екінші тікенектің орнына қарама-қарсы. Яғни, жапырақшаның орталық тамырынан тікенектің ұшына баратын тамыр, тікенектің арасындағы ойықтан өте жақын өтеді. Кейде тамыр ойыққа тікелей жанасады, бірақ көбінесе ол аз қашықтықта өтеді; соңғы жағдайда, қосымша тамыр (немесе кейде екі) тармақталып, ойықтың ең терең нүктесінде жапырақ шетіне қосылады. Канопидтің кішкентай үлгілерін де жапырақ жасушаларын және осы сияқты ерекшеліктерді микроскоп арқылы зерттеу арқылы дәл анықтауға болады, бірақ бұл үшін арнайы жабдық пен білім қажет.

Көбею

Канопидтің барлық белгілі штамдары желмен тозаңданады, ал жемісі – ахена. Канопидтің көптеген штамдары қысқа күндізгі өсімдіктер, олардың гүлдері жетілмеген, ал "еркек" және "әйел" гүлдері бөлек өсімдіктерде кездеседі. "Көне заманның ерте кезеңінде қытайлықтар каннабис өсімдігін екі жынысты деп таныды", ал (б.з.д. III ғасыр) Эрья сөздігі xi 枲 "еркек каннабис" және fu 莩 (немесе ju 苴) "әйел каннабис" деп анықтады. Еркек гүлдер әдетте еріген паникльдерде, ал әйел гүлдер рацемаларда өседі. Көптеген моноэцийлі сорттар да сипатталған, онда жеке өсімдіктер еркек және әйел гүлдер береді. (Дегенмен, моноэцийлі өсімдіктер жиі "гермафродиттер" деп аталады, бірақ нағыз гермафродиттер – бұл каннабисте сирек кездеседі – жеке гүлдерде бірге стаминатты және пистиллатты құрылымдарды ұстайды, ал моноэцийлі өсімдіктер бір өсімдіктің әртүрлі жерлерінде еркек және әйел гүлдерін ұстайды.) Субдиоэция (бір популяция ішінде моноэцийлі және диоэцийлі жеке тұлғалардың кездесуі) кең таралған. Көптеген популяциялар жыныстық тұрғыдан тұрақсыз деп сипатталған. Өсірудегі интенсивті таңдау нәтижесінде, канопиде жеке немесе типикалық түрдегі әйел және еркек гүлдерінің арақатынасы бойынша сипатталатын көптеген жыныстық фенотиптер болады. Дәрілік өнім өндіру үшін диоэцийлі сорттарға басымдық беріледі, онда жемістер (әйел гүлдерінен пайда болатын) қолданылады. Текстильдік талшық өндірісінде де диоэцийлі сорттарға, ал целлюлоза мен қағаз өндірісінде моноэцийлі сорттарға артықшылық беріледі. Моноэцияның болуы заңды егістіктерді заңсыз есірткі егістіктерінен ажырату үшін пайдаланылуы мүмкін деген пікірлер айтылды. Көп ұзамай Шаффнер Хиратаның түсіндірмесін жоққа шығарып, өзінің жыныстық өзгерістері туралы зерттеулерінің нәтижелерін жариялады, соның нәтижесінде X:A жүйесі қолданылып, жыныс қоршаған орта жағдайларына күшті әсер ететіні анықталды. 1920 жылдан бері, каннабис үшін жынысты анықтаудың бірнеше модельдері ұсынылды. Эйнсворт жынысты анықтауды "X/автосомалық дозалау түрін" қолдану арқылы сипаттайды. Басқа зерттеушілердің айтуынша, 1996 жылға дейін каннабистің заманауи кариотипі жарияланбаған. XY жүйесінің жақтаушылары Y хромосомасы X-тен сәл үлкен, бірақ цитологиялық тұрғыдан ажырату қиын деп мәлімдейді. Жақында Сакамото және оның бірнеше авторлары полиморфты ДНК-ның кездейсоқ күшеюін (RAPD) бірнеше генетикалық маркерлік тізбектерді оқшаулау үшін қолданды, олар оны каннабистегі еркекке байланысты ДНК (MADC) деп атады және оны еркек хромосомасының жанама дәлелі ретінде қарастырды. Бірнеше басқа зерттеу топтары RAPD және күшейтілген фрагмент ұзындығы полиморфизмін қолдана отырып, еркекке байланысты маркерлерді анықтау туралы хабарлады. Эйнсворт бұл нәтижелерге қатысты: "Еркекке байланысты маркерлердің салыстырмалы түрде көп болуы таңқаларлық емес. Жыныстық хромосомалары анықталмаған екіжапыра өсімдіктерде еркектік маркерлері цитологиялық әдістермен ажыратылмаған жыныстық хромосомалардың болуын немесе маркердің жынысты анықтауға қатысатын генмен тығыз байланысты екенін көрсетеді. Көптеген зерттеушілер жыныс каннабисте қоршаған орта факторларымен анықталады немесе оған күшті әсер етеді деп болжайды. Гентиптеу арқылы әйелге байланысты ДНК полиморфизмін анықтау үшін полимераза тізбекті реакцияға негізделген әдіс әзірленді.

All known strains of Cannabis are wind pollinated and the fruit is an achene. Most strains of Cannabis are short day plants, having imperfect flowers, with staminate "male" and pistillate "female" flowers occurring on separate plants. "At a very early period the Chinese recognized the Cannabis plant as dioecious", and the (c. 3rd century BCE) Erya dictionary defined xi 枲 "male Cannabis" and fu 莩 (or ju 苴) "female Cannabis". Male flowers are normally borne on loose panicles, and female flowers are borne on racemes. Many monoecious varieties have also been described, in which individual plants bear both male and female flowers. (Although monoecious plants are often referred to as "hermaphrodites", true hermaphrodites – which are less common in Cannabis – bear staminate and pistillate structures together on individual flowers, whereas monoecious plants bear male and female flowers at different locations on the same plant.) Subdioecy (the occurrence of monoecious individuals and dioecious individuals within the same population) is widespread. Many populations have been described as sexually labile. As a result of intensive selection in cultivation, Cannabis exhibits many sexual phenotypes that can be described in terms of the ratio of female to male flowers occurring in the individual, or typical in the cultivar. Dioecious varieties are preferred for drug production, where the fruits (produced by female flowers) are used. Dioecious varieties are also preferred for textile fiber production, whereas monoecious varieties are preferred for pulp and paper production. It has been suggested that the presence of monoecy can be used to differentiate licit crops of monoecious hemp from illicit drug crops, Soon thereafter, Schaffner disputed Hirata's interpretation, and published results from his own studies of sex reversal in hemp, concluding that an X:A system was in use and that furthermore sex was strongly influenced by environmental conditions. Since the 1920s, a number of sex determination models have been proposed for Cannabis. Ainsworth describes sex determination in the genus as using "an X/autosome dosage type". According to other researchers, no modern karyotype of Cannabis had been published as of 1996. Proponents of the XY system state that Y chromosome is slightly larger than the X, but difficult to differentiate cytologically. More recently, Sakamoto and various co authors have used random amplification of polymorphic DNA (RAPD) to isolate several genetic marker sequences that they name Male Associated DNA in Cannabis (MADC), and which they interpret as indirect evidence of a male chromosome. Several other research groups have reported identification of male associated markers using RAPD and amplified fragment length polymorphism. Ainsworth commented on these findings, stating,

Blockquote|It is not surprising that male associated markers are relatively abundant. In dioecious plants where sex chromosomes have not been identified, markers for maleness indicate either the presence of sex chromosomes which have not been distinguished by cytological methods or that the marker is tightly linked to a gene involved in sex determination. Many researchers have suggested that sex in Cannabis is determined or strongly influenced by environmental factors. A polymerase chain reaction based method for the detection of female associated DNA polymorphisms by genotyping has been developed.

Химия

Канопид өсімдіктері өсімдіктерді жеушілерден қорғану үшін көптеген химиялық заттарды өндіреді. Олардың бірі – каннабиноидтар, оларды қолданғанда психикалық және физикалық әсерлер туындайды. Каннабиноидтар, терпендер, терпеноидтар және басқа да қосылыстар бездік трихомалар арқылы шығарылады, олар аналық өсімдіктердің гүл шоғырларында және жапырақшаларында ең көп кездеседі.

Генетика

Көптеген организмдер сияқты, каннабис те диплоидты, оның хромосомалық жиынтығы 2n=20-ға тең, бірақ полиплоидты жекелеген түрлер жасанды жолмен шығарылған. Каннабистің алғашқы геномдық тізбегі, көлемі 820 Мб шамасында бағаланады, 2011 жылы канадалық ғалымдар тобы жариялаған.

Алғашқы жіктелулері

Канопля туысы алғаш рет 1753 жылы Карл Линнейдің «заманауи» таксономиялық номенклатура жүйесін қолдану арқылы жіктелді, ол түрлерді атау үшін әлі күнге дейін қолданылатын жүйені жасады. Ол осы туысты монотиптік деп санады, яғни Cannabis sativa L. деп аталатын жалғыз түрден тұрады (L. – Линнейдің әдебиеттегі белгісі, және бұл түрді алғаш атаған авторды көрсетеді). Линней сол кезде кеңінен өсірілген еуропалық қанаппен жақсы таныс еді. 1785 жылы белгілі эволюциялық биолог Жан Батист де Ламарк Cannabis indica Lam. деп аталатын канопляның екінші түрін сипаттады. Ламарк жаңа түрді сипаттау үшін Үндістандағы өсімдіктерден алынған үлгілерді пайдаланды. Ол C. indica-ның талшығының сапасы C. sativa-ға қарағанда нашар екенін, бірақ оның есірткі ретінде пайдалануға көбірек мүмкіндік беріп, әсері күштірек екенін айтты. 19 ғасырда қосымша канопля түрлері ұсынылды, оның ішінде Қытай мен Вьетнамнан (Индокитай) алынған түрлер Cannabis chinensis Delile және Cannabis gigantea Delile ex Vilmorin деп аталды. Дегенмен, көптеген таксономистер осы күмәнді түрлерді ажырату қиын деп тапты. 20 ғасырдың басында, жалғыз түр тұжырымы кеңінен қабылданды, бірақ Кеңес Одағында канопля таксономиялық зерттеулердің тақырыбы болып қала берді. Cannabis indica атауы түрлі фармакопеяларда тізілген және дәрілік препараттар жасауға жарамды канопляны белгілеу үшін кеңінен қолданылды.

20 ғасыр

1924 жылы орыс ботанигі Д.Е. Яничевский Орталық Ресейдегі қанабистің C. sativa немесе жеке түрдің нұсқасы екенін тұжырымдады және C. sativa L. var. ruderalis Janisch және Cannabis ruderalis Janisch сияқты балама атауларды ұсынды. 1970 жылдары Солтүстік Америкада қанабистің таксономиялық жіктелуі маңыздырақ атанды. АҚШ және Канадада қанабисті тыйым салатын заңдар C. sativa өнімдерін тыйым салынған материалдар ретінде көрсетті. Бірнеше есірткі ісінде қорғау тарапынан тәжірибелі адвокаттар тәркіленген қанабис материалы C. sativa болмауы мүмкін екенін, демек заңмен тыйым салынбағанын дәлелдеуге тырысты. Екі тарап та сарапшы куәлік беру үшін ботаниктерді шақырды. Прокурорлық тараптан доктор Эрнест Смолл, ал қорғау тарапынан доктор Ричард Э. Шултес және басқалар куәлік берді. Ботаниктер соттан тыс қызу пікір таласқа түсті, екі тарап та бір-бірінің адалдығына күмән келтірді. 1976 жылы канадалық ботаник Эрнест Смолл және американ таксономы Артур Кронквист қанабистің бір түрін, екі кіші түрін және әрқайсысының екі нұсқасын мойындайтын таксономиялық қайта қарау жариялады. Сұлбасы былай: C. sativa L. subsp. sativa, талшық немесе тұқым өндірісін жақсартатын қасиеттеріне қарай таңдалған болжанылады. C. sativa L. subsp. sativa var. sativa, мәдени сорт. C. sativa L. subsp. sativa var. spontanea Vav., жабайы немесе қашқан сорт. C. sativa L. subsp. indica (Lam.) Small & Cronq. Профессорлар Уильям Эмбоден, Лоран Андерсон және Гарвард ботанигі Ричард Э. Шултес және олардың әріптестері де 1970 жылдары қанабистің таксономиялық зерттеулерін жүргізіп, кем дегенде үш түрді мойындауды қолдайтын тұрақты морфологиялық айырмашылықтар бар деген қорытындыға келді: C. sativa, C. indica және C. ruderalis. Бұл Шултес үшін қанабистің тек бір түрі ғана деген бұрынғы түсінігінен бас тарту болды. Шултес пен Андерсонның сипаттамаларына сәйкес, C. sativa биік, салыстырмалы түрде тар жапырақшалары бар, C. indica төмен, конус тәрізді пішіндес және салыстырмалы түрде кең жапырақшалары бар, ал C. ruderalis қысқа, бұтақсыз және Орталық Азияда жабайы өседі. Бұл таксономиялық түсіндіруді қанабис әуесқойлары қабылдады, олар әдетте тар жапырақты "сатива" штаммдарын кең жапырақты "индика" штаммдарынан ажыратады. Макпартлендтің шолуы Шултес таксономиясының бұрынғы жұмыстарға (протологтарға) сәйкес келмейтінін және оның кең таралған қолданылуына ықпал еткенін көрсетті. Голланд қанабис зерттеушісі Э.П.М. де Мейер және оның әріптестері RAPD зерттеулерінің кейбіреулері популяциялар арасында және ішінде генетикалық полиморфизмнің "өте жоғары" деңгейін көрсеткенін сипаттады, бұл тіпті жақсы өрілген қымыз сорттарында да іріктеу үшін үлкен әлеуетті вариацияны көрсетеді. 2020 жылғы бір нуклеотидтік полиморфизмдерді талдау шамамен қымызға (халықтық "рудералис" қоса), халықтық "индикаға" және халықтық "сативаға" сәйкес келетін бес кластерді анықтады. Анализдің жетілген әдістеріне қарамастан, демалыс үшін қолданылатын қанабистің көп бөлігі дұрыс жіктелмейді. Британ Колумбия университетінің бір зертханасы 100% сатива деп мәлімделген Ямайкалық қозының нанының шын мәнінде 100% индика (қарсы штамм) екенін анықтады. Канадада қанабистің заңдастырылуы (2018 жылдан бастап) жеке сектордағы зерттеулерді, әсіресе штаммдарды әртараптандыру тұрғысынан ынталандыруға көмектесуі мүмкін. Бұл демалыс үшін қолданылатын қанабистің жіктелуінің дәлдігін де арттыруы керек. Заңдастыру және Канада үкіметінің (Health Canada) өндіріс пен таңбалауды қадағалауы нақты штаммдар мен құрамын анықтау үшін көбірек және дәл тексеруге әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, Канадада қолөнер қанабис өсірушілердің санының артуы жеке сектордағы өндірушілер арасында сапаны, тәжірибелерді/зерттеулерді және штаммдарды әртараптандыруды қамтамасыз етуі керек.

In 1924, Russian botanist D. E. Janichevsky concluded that ruderal Cannabis in central Russia is either a variety of C. sativa or a separate species, and proposed C. sativa L. var. ruderalis Janisch, and Cannabis ruderalis Janisch, as alternative names. In the 1970s, the taxonomic classification of Cannabis took on added significance in North America. Laws prohibiting Cannabis in the United States and Canada specifically named products of C. sativa as prohibited materials. Enterprising attorneys for the defense in a few drug busts argued that the seized Cannabis material may not have been C. sativa, and was therefore not prohibited by law. Attorneys on both sides recruited botanists to provide expert testimony. Among those testifying for the prosecution was Dr. Ernest Small, while Dr. Richard E. Schultes and others testified for the defense. The botanists engaged in heated debate (outside of court), and both camps impugned the other's integrity. In 1976, Canadian botanist Ernest Small and American taxonomist Arthur Cronquist published a taxonomic revision that recognizes a single species of Cannabis with two subspecies and two varieties in each. The framework is thus:
C. sativa L. subsp. sativa, presumably selected for traits that enhance fiber or seed production. C. sativa L. subsp. sativa var. sativa, domesticated variety. C. sativa L. subsp. sativa var. spontanea Vav., wild or escaped variety. C. sativa L. subsp. indica (Lam.) Small & Cronq.,

Professors William Emboden, Loran Anderson, and Harvard botanist Richard E. Schultes and coworkers also conducted taxonomic studies of Cannabis in the 1970s, and concluded that stable morphological differences exist that support recognition of at least three species, C. sativa, C. indica, and C. ruderalis. For Schultes, this was a reversal of his previous interpretation that Cannabis is monotypic, with only a single species. According to Schultes' and Anderson's descriptions, C. sativa is tall and laxly branched with relatively narrow leaflets, C. indica is shorter, conical in shape, and has relatively wide leaflets, and C. ruderalis is short, branchless, and grows wild in Central Asia. This taxonomic interpretation was embraced by Cannabis aficionados who commonly distinguish narrow leafed "sativa" strains from wide leafed "indica" strains. McPartland's review finds the Schultes taxonomy inconsistent with prior work (protologs) and partly responsible for the popular usage. Dutch Cannabis researcher E. P. M. de Meijer and coworkers described some of their RAPD studies as showing an "extremely high" degree of genetic polymorphism between and within populations, suggesting a high degree of potential variation for selection, even in heavily selected hemp cultivars. A 2020 analysis of single nucleotide polymorphisms reports five clusters of cannabis, roughly corresponding to hemps (including folk "Ruderalis") folk "Indica" and folk "Sativa". Despite advanced analytical techniques, much of the cannabis used recreationally is inaccurately classified. One laboratory at the University of British Columbia found that Jamaican Lamb's Bread, claimed to be 100% sativa, was in fact almost 100% indica (the opposite strain). Legalization of cannabis in Canada (as of 2018) may help spur private sector research, especially in terms of diversification of strains. It should also improve classification accuracy for cannabis used recreationally. Legalization coupled with Canadian government (Health Canada) oversight of production and labelling will likely result in more—and more accurate—testing to determine exact strains and content. Furthermore, the rise of craft cannabis growers in Canada should ensure quality, experimentation/research, and diversification of strains among private sector producers.

Халықтық қолданысы

Таксономияға қатысты ғылыми пікірталастар, есірткілік канобис өсірушілер мен қолданушылар арасында кеңінен қолданылатын терминологияға көтеріліс бермеді. Канобис шеберлері морфология, табиғи ареал, хош иісі және субъективті психоактивтік қасиеттері сияқты факторларға сүйене отырып, үш ерекше типті мойындайды. "Сатива" – ең көп таралған сорт, ол әдетте биік, сиреп бұтақтанушы және жылы жазық жерлерде өседі. "Индика" – салқын климатқа және таулы жерлерге бейімделген, төмен бойлы, бұталы өсімдіктерді білдіреді. "Рудералис" – Еуропа мен Орталық Азияда жабайы өсетін төмен бойлы өсімдіктердің ресми емес атауы. Морфологиядан өзге факторларды пайдаланып үш терминнің анықтамасын беру әртүрлі, көбінесе қайшы нәтижелерге алып келеді. Есірткілік канобис өсірушілер, тұқымдық компаниялар және селекционерлер канобис сорттарының тегін немесе жалпы фенотиптік ерекшеліктерін сипаттағанда, оларды "таза индика", "көбінесе индика", "индика/сатива", "көбінесе сатива" немесе "таза сатива" деп жіктейді. Дегенмен, бұл жіктемелер өте шартты: бір "AK 47" гибридтік сорты "Үздік сатива" және "Үздік индика" сыйлықтарын алған.

Этимология

Канобис сөзі грек тіліндегі κάνναβις (kánnabis) (лат. cannabis) сөзінен шыққан, ол бастапқыда скиф немесе фракий тілінде болған. Ол парсы канабы, ағылшын тіліндегі кенеп және мүмкін ағылшын тіліндегі қырықбас (Ескі ағылшын hænep) сөздерімен байланысты. Канобис қолданылуы туралы ең көне жазба грек тарихшысы Геродоттың Орталық Еуразия скифтерінің канобиспен бу ваннасын қабылдағаны туралы айтуында кездеседі. Оның (б.з.д. 440 ж.) "Тарихтар" еңбегінде былай делінген: "Скифтер, мен айтқандай, осы қырықбас тұқымын [дегенмен, гүлдерді], алып, киіз жамылғының астына тығылып, қызыл қызған тастарға лақтырады; дереу түтін шығып, гректердің бу ванналарынан асып түсетіндей бу пайда болады; скифтер қуанып, ықыласпен айқайлайды". Ежелгі гректер мен римдіктер де канобис қолданған. Қытайда канобистің психоактивті қасиеттері "Шеннонг Бенкао-Цзинь" (3-ғасыр) еңбегінде сипатталған. Даостар канобис түтінін дем алып, оны құрбандық шалу үшін жағар еді. Каннабинол (CBN) – 1800 жылдардың соңында канобис экстрактынан бөліп алынған алғашқы қосылыс. Оның құрылымы мен химиялық синтезі 1940 жылы жүзеге асырылды, содан кейін канобистен алынған жекелеген қосылыстардың әсерін анықтау үшін алғашқы клиникалық зерттеулер жүргізілді. 2013 жылы әлем бойынша 60 400 килограмм канобис заңды түрде өндірілді.

Рекреациялық пайдалану

Канабис – алкоголь, кофеин және темекіден кейін әлемдегі ең танымал рекреациялық есірткі. АҚШ-та ғана 100 миллионнан астам американдық канабис қолданған, ал 25 миллионы соңғы жыл ішінде қолданған. Есірткі ретінде ол әдетте құрғатылған гүл шоғырлары ("қалқаншалар" немесе "марихуана"), шайыр (хашиш) немесе хашиш майы деп аталатын әртүрлі экстракттар түрінде кездеседі. Бірақ, көп мөлшерде ауызға қабылдағанда әсері ұзаққа созылуы мүмкін. 24 сағаттан бірнеше күнге дейін, дозасына, жиілігіне және дененің төзімділігіне байланысты аз психоактивті әсерлер сезілуі мүмкін. Өзінен-өзі мас күйге келтірмейтін каннабидиол (КБД) жоғары дозадағы ТГК-ның мазасыздық тудыратын әсерін азайтады (яғни төмендетеді), әсіресе ТГК-ға ұшырағанға дейін ауызша қабылдағанда. 2007 жылы британдық зерттеушілер жүргізген Delphic талдауына сәйкес, канабис никотин мен алкогольге қарағанда тәуелділік қаупі төмен. Дегенмен, канабисті күнделікті қолдану тітіркену немесе ұйқысыздық сияқты психологиялық абстиненттік синдромдарға (қайтару белгілеріне) әкелуі мүмкін. Канабис қолданудың зиянды салдарларын азайту үшін, халыққа негізделген білім беру және араласу құралдарын, сондай-ақ практикалық реттеу шараларын енгізу қажет. 2014 жылы әлем бойынша шамамен 182,5 миллион адам канабис қолданған (15-64 жас аралығындағы әлемдік халықтың 3,8%). Бұл көрсеткіш 1998 мен 2014 жылдар аралығында айтарлықтай өзгерген жоқ. Каннабиноидтар инсультқа әсер ету мүмкіндігі зерттелуде. Депрессия, алаңдаушылық, назар аудару тапшылығы және гипербелсенділік синдромы, Туретт синдромы, посттравматикалық стресс бұзылысы және психозға қатысты нақты мәліметтер жоқ. Дронабинол және набилон – канабистің екі экстракты, олар химиялық терапия мен ЖИТС-тің жанама әсерлерін емдеу үшін таблетка түрінде FDA-мен бекітілген. Қысқа мерзімді қолдану аз және ауыр жағымсыз әсерлердің ықтималдығын арттырады. Мұндай мәселелерге есте сақтау және танымдық қабілеттердің бұзылуы, тәуелділік қаупі, жасөсперімдерде шизофрения және балалардың кездейсоқ түрде оны қабылдауы кіреді. Канабис қағаз, арқан, құрылыс материалдары және жалпы тоқымадан киім жасауға қолданылады. Қымыз мақтадан мықтырақ және ұзаққа тозуға төзімді. Ол сонымен қатар тағамдық өнімдердің (қымыз сүті, қымыз тұқымы, қымыз майы) және биотопликтің пайдалы көзі болып табылады. Қымызды Қытайдан Еуропаға (кейін Солтүстік Америкаға) дейін көптеген өркениеттер соңғы 12 000 жыл бойы қолданған. Қазіргі заманда жаңа қолданыстар мен жақсартулар қарапайым коммерциялық табысқа қол жеткізді. АҚШ-та "өнеркәсіптік қымыз" федералды үкімет тарапынан құрамында 0,3%-дан аспайтын ТГК бар канабис ретінде жіктеледі. Бұл жіктеме 2018 жылғы Фермерлік заңға сәйкес белгіленді және қымыздан алынған экстракттарды, каннабиноидтарды және туындыларды қымыздың анықтамасына қосу үшін жаңартылды.

Cannabis is a popular recreational drug around the world, only behind alcohol, caffeine, and tobacco. In the U. S. alone, it is believed that over 100 million Americans have tried cannabis, with 25 million Americans having used it within the past year. As a drug it usually comes in the form of dried infructescences ("buds" or "marijuana"), resin (hashish), or various extracts collectively known as hash oil. However, if a large amount is taken orally the effects may last much longer. After 24 hours to a few days, minuscule psychoactive effects may be felt, depending on dosage, frequency and tolerance to the drug. Cannabidiol (CBD), which has no intoxicating effects by itself is thought to attenuate (i. e., reduce) the anxiety inducing effects of high doses of THC, particularly if administered orally prior to THC exposure. According to Delphic analysis by British researchers in 2007, cannabis has a lower risk factor for dependence compared to both nicotine and alcohol. However, everyday use of cannabis may be correlated with psychological withdrawal symptoms, such as irritability or insomnia, Cannabis withdrawal symptoms are typically mild and are not life threatening. Risk of adverse outcomes from cannabis use may be reduced by implementation of evidence based education and intervention tools communicated to the public with practical regulation measures. In 2014 there were an estimated 182.5 million cannabis users worldwide (3.8% of the global population aged 15–64). This percentage did not change significantly between 1998 and 2014. Cannabinoids are under preliminary research for their potential to affect stroke. Evidence is lacking for depression, anxiety, attention deficit hyperactivity disorder, Tourette syndrome, post traumatic stress disorder, and psychosis. Two extracts of cannabis – dronabinol and nabilone – are approved by the FDA as medications in pill form for treating the side effects of chemotherapy and AIDS. Short term use increases both minor and major adverse effects. Concerns including memory and cognition problems, risk of addiction, schizophrenia in young people, and the risk of children taking it by accident. ranging from paper, cordage, construction material and textiles in general, to clothing. Hemp is stronger and longer lasting than cotton. It also is a useful source of foodstuffs (hemp milk, hemp seed, hemp oil) and biofuels. Hemp has been used by many civilizations, from China to Europe (and later North America) during the last 12,000 years. In modern times novel applications and improvements have been explored with modest commercial success. In the US, "industrial hemp" is classified by the federal government as cannabis containing no more than 0.3% THC by dry weight. This classification was established in the 2018 Farm Bill and was refined to include hemp sourced extracts, cannabinoids, and derivatives in the definition of hemp.

Ежелгі және діни қолданыс

Кендір өсімдігі көптеген мәдениеттерде мыңдаған жылдар бойы қолданылып келеді. Қытайдың солтүстік-батысындағы Синьцзян-Ұйғыр автономдық облысының Турпан ауданында орналасқан 54 000 шаршы метрлік Янхай зираттары 2700 жыл бұрынғы шаманның қабірін ашты. Ол осы аймақта кейінірек ғасырлар өткен соң Ханшудың 96B тарауында тіркелген Жуши мәдениетіне жатқан адам деп есептеледі. Шаманның басы мен аяғының жанында 789 грамм кендір салынған үлкен былғары себет пен ағаш ыдыс табылған, олар климаттық және жерлеу жағдайларының арқасында керемет сақталған. Халықаралық команда бұл материалда ТГК бар екенін анықтады. Кендір осы мәдениетте емдік немесе психоактивті зат ретінде немесе болашақты болжуға көмектесу үшін қолданылған болуы мүмкін. Бұл – кендірдің фармакологиялық белсенді зат ретіндегі ең ерте құжатталған дәлелі. Кендірге қатысты ең ерте деректер Қытайдың батысындағы Памир тауларында орналасқан 2500 жылдық Жирзанкал зиратында табылды, онда жанарларда көмірленген қиыр тастармен бірге кендір қалдықтары анықталды, бұл мүмкін соңғы дем беру рәсімдерінде қолданылған. Шамамен 2200–1700 жж.б. дейінгі Бактрия және Маргианадағы елді мекендерде мак (апиын), қымыз (кендір) және эфедра (эфедрин) қосылған сусындар жасау үшін қажетті жабдықтармен жабдықталған күрделі ритуалдық құрылымдар болған. Эфедраның далалық тайпалар арасында қолданылғанына дәлел болмаса да, олар қымызды діни мақсатта қолданған. Дінге қатысты қолданыс Румыниядан Енисей өзеніне дейін таралып, б.з.д. 3 мың жылдығында басталған. Кендірді шылымдау Пazyрықта табылған. Кендірді қолдану ақырында индуисттердің Холи фестивалінің ритуалдық бөлігіне айналды. Бұл өсімдікті емдік мақсатта алғаш қолданғандардың бірі – 18 Сиддханың бірі Кораккар. Тамил тілінде бұл өсімдік "Кораккар Мули" деп аталады, яғни "Кораккардың шөбі" деген мағынаны білдіреді. Буддизмде кендір көбінесе есірткі ретінде қарастырылады және медитация мен айқын сананы дамытуға кедергі болуы мүмкін. Ежелгі герман мәдениетінде кендір скандинавиялық махаббат құдайы Фрейямен байланысты болған. Кейбір аудармашылар "Шығу" кітабында айтылған жағу майына кендір қосылған деп санайды. Қазіргі уақытта растафарилер кендірді қасиетті сакрамент ретінде қабылдайды. 1975 жылы АҚШ-та құрылған, Эфиопиямен де, Копт шіркеуімен де байланысы жоқ діни қозғалыс – Эфиопиялық Сион Копт шіркеуінің қарттары кендірді Евхаристия деп санайды, оны Мәсіх заманына дейінгі Эфиопияның ауызша дәстүрі деп есептейді. Растафарилер сияқты, кейбір қазіргі заманғы гностикалық христиан секталары да кендірді Өмір ағашы деп санайды. 20 ғасырда құрылған және кендірді сакрамент ретінде қарастыратын басқа да ұйымдасқан діндерге ТГК министрлігі, Кантеизм, Кендір Ассамблеясы және Тану шіркеуі жатады. 13 ғасырдан бері кендір суфилер арасында қолданылып келеді – исламның мистикалық түсіндірмесі, Бангладеш, Үндістан, Индонезия, Түркия және Пәкістан елдеріндегі жергілікті мұсылмандық тәжірибелерге күшті әсер етеді. Бұл елдерде суфилік фестивальдерде көбінесе кендірден жасалған өнімдер қолданылады.

The Cannabis plant has a history of medicinal use dating back thousands of years across many cultures. The Yanghai Tombs, a vast ancient cemetery (54 000 m2) situated in the Turfan district of the Xinjiang Uyghur Autonomous Region in northwest China, have revealed the 2700 year old grave of a shaman. He is thought to have belonged to the Jushi culture recorded in the area centuries later in the Hanshu, Chap 96B. Near the head and foot of the shaman was a large leather basket and wooden bowl filled with 789g of cannabis, superbly preserved by climatic and burial conditions. An international team demonstrated that this material contained THC. The cannabis was presumably employed by this culture as a medicinal or psychoactive agent, or an aid to divination. This is the oldest documentation of cannabis as a pharmacologically active agent. The earliest evidence of cannabis smoking has been found in the 2,500 year old tombs of Jirzankal Cemetery in the Pamir Mountains in Western China, where cannabis residue were found in burners with charred pebbles possibly used during funeral rituals. Settlements which date from c. 2200–1700 BCE in the Bactria and Margiana contained elaborate ritual structures with rooms containing everything needed for making drinks containing extracts from poppy (opium), hemp (cannabis), and ephedra (which contains ephedrine). Although there is no evidence of ephedra being used by steppe tribes, they engaged in cultic use of hemp. Cultic use ranged from Romania to the Yenisei River and had begun by 3rd millennium BC Smoking hemp has been found at Pazyryk. Cannabis use eventually became a ritual part of the Hindu festival of Holi. One of the earliest to use this plant in medical purposes was Korakkar, one of the 18 Siddhas. The plant is called Korakkar Mooli in the Tamil language, meaning Korakkar's herb. In Buddhism, cannabis is generally regarded as an intoxicant and may be a hindrance to development of meditation and clear awareness. In ancient Germanic culture, Cannabis was associated with the Norse love goddess, Freya. An anointing oil mentioned in Exodus is, by some translators, said to contain Cannabis. In modern times, the Rastafari movement has embraced Cannabis as a sacrament. Elders of the Ethiopian Zion Coptic Church, a religious movement founded in the U. S. in 1975 with no ties to either Ethiopia or the Coptic Church, consider Cannabis to be the Eucharist, claiming it as an oral tradition from Ethiopia dating back to the time of Christ. Like the Rastafari, some modern Gnostic Christian sects have asserted that Cannabis is the Tree of Life. Other organized religions founded in the 20th century that treat Cannabis as a sacrament are the THC Ministry, Cantheism, the Cannabis Assembly and the Church of Cognizance. Since the 13th century CE, cannabis has been used among Sufis – the mystical interpretation of Islam that exerts strong influence over local Muslim practices in Bangladesh, India, Indonesia, Turkey, and Pakistan. Cannabis preparations are frequently used at Sufi festivals in those countries.