Кіріспе

Тергеу өкілеттіктерін реттеу туралы 2000 жылғы Заң (c. 23) (RIP немесе RIPA) – Ұлыбритания Парламентінің заңы, ол мемлекеттік органдардың бақылау және тергеу жүргізу өкілеттіктерін реттейді, сондай-ақ байланыс құралдарынан ақпарат алуды қамтиды. Ол Тони Блэрдің Лейбористік үкіметі тарапынан интернет пен күшті шифрлаудың дамуы сияқты технологиялық өзгерістерді ескеру мақсатында енгізілді. Тергеу өкілеттіктерін реттеу туралы заң жобасы 2000 жылдың 9 ақпанында Халық палатасына ұсынылып, 26 шілдеде Парламент тарапынан қабылданды. Халыққа кеңесу және Парламенттік талқылаулардан кейін Парламент 2003 жылдың желтоқсанында, 2005 жылдың сәуірінде, 2006 жылдың шілдесінде және 2010 жылдың ақпанында жаңа қосымшаларды бекітті. Заң жобасы 2015 жылдың 4 қарашасында Парламентке ұсынылды.

Құзыреті

Түрі Типтік пайдалану Пайдалану себептері Пайдалануға рұқсат берілген мемлекеттік биліктің түрі Байланысты тыңдаудың талап етілетін деңгейі Сымды тыңдау және почта оқу Ұлттық қауіпсіздік мүддесінде, ауыр қылмыстың алдын алу немесе анықтау және Ұлыбританияның экономикалық әл-ауқатын қорғау мақсатында Қорғаныс барлауы, GCHQ, Ұлыбритания кіріс және кеден қызметі, Шекара күштері, Құпия барлау қызметі, Қауіпсіздік қызметі және аумақтық полиция күштері Ішкі істер министрі немесе Әділет министрі және Сот комиссарынан алынатын рұқсат Байланыс деректерін пайдалану Байланыс туралы ақпарат, бірақ оның мазмұны емес (телефон нөмірлері, абонент туралы мәліметтер) Ұлттық қауіпсіздік мүддесінде, қылмыстың алдын алу немесе анықтау немесе тәртіпсіздіктің алдын алу, Ұлыбританияның экономикалық әл-ауқатының мүддесінде, қоғамдық қауіпсіздік мүддесінде, халық денсаулығын қорғау, кез келген салықты, баж салығын, алымды немесе мемлекеттік органға төленетін үлесті бағалау немесе жинау мақсатында, сондай-ақ төтенше жағдайда адамның өмірін сақтау немесе денсаулығына (физикалық немесе психикалық) зиян келтірудің алдын алу үшін. Төменде көрсетілгендей, осы органның жоғары лауазымды өкілі Бақылауға алу Адамдарды ілесіп жүру Ұлттық қауіпсіздік мүддесі үшін, қылмыстың алдын алу немесе анықтау немесе тәртіпсіздіктің алдын алу мақсатында, Ұлыбританияның экономикалық әл-ауқатының мүддесі үшін, қоғамдық қауіпсіздік мүддесі үшін, халық денсаулығын қорғау және кез келген салықты, баж салығын, алымды немесе мемлекеттік органға төленетін үлесті бағалау немесе жинау мақсатында. Төменде көрсетілгендей, осы органның жоғары лауазымды өкілі Жасырын әрекет көздері Ақпарат берушілер; жасырын қызметкерлер Ұлттық қауіпсіздік мүддесі үшін, қылмыстың алдын алу немесе анықтау немесе тәртіпсіздіктің алдын алу мақсатында, Ұлыбританияның экономикалық әл-ауқатының мүддесі үшін, қоғамдық қауіпсіздік мүддесі үшін, халық денсаулығын қорғау және кез келген салықты, баж салығын, алымды немесе мемлекеттік органға төленетін үлесті бағалау немесе жинау мақсатында. Жоғарыда көрсетілгендей, осы органның жоғары лауазымды өкілі Жасырын бақылау Ұйлар мен көлік құралдарын тыңдау Ұлттық қауіпсіздік мүддесі үшін, ауыр қылмыстың алдын алу немесе анықтау және Ұлыбританияның экономикалық әл-ауқатының мүддесі үшін. GCHQ, Құпия барлау қызметі, Қауіпсіздік қызметі, Қорғаныс министрлігі, қарулы күштер, Ұлыбритания түрме қызметі немесе Солтүстік Ирландия түрме қызметі Ішкі істер министрінің немесе Әділет министрінің рұқсаты Аумақтық полиция күштері, Қорғаныс министрлігі полициясы, Британдық көлік полициясы, Корольдік теңіз күштерінің реттеу бөлімі, Корольдік әскери полиция, Корольдік әуе күштері полициясы және Ұлыбритания кіріс және кеден қызметі Тиісті мекеменің басшысынан рұқсат: аумақтық полиция күштерінің, Қорғаныс министрлігі полициясының немесе Британдық көлік полициясының бастығы, Корольдік теңіз күштерінің, Корольдік әскери полициясының немесе Корольдік әуе күштері полициясының провист маршалы және кіріс және кеден комиссарлары тағайындаған кеден қызметкері, соның ішінде Шекара күштері.

Дау

Сыншылар терроризм, интернет қылмысы және балаларға қарсы зорлық-зомбылықтың қаупін пайдаланып заң қабылдануына ықпал етілді және Төменгі палатада мағыналы пікір алмасу болмады деп мәлімдейді. Бұл заңның көптеген сыншылары бар, олардың көпшілігі RIPA ережелерін артық және Ұлыбританиядағы азаматтық құқықтар мен бостандықтарға қауіпті деп санайды. "Big Brother Watch" атты қоғамдық ұйым 2010 жылы жергілікті кеңестердің RIPA-ны тиісінше пайдаланбауын зерттейтін есеп жариялады. Коммундар палатасының ішкі істер комитетінің төрағасы Кит Ваз сияқты сыншылар заңның "ұсақ-түйек және жеке кек алуға құрылған" істерде теріс пайдаланылып жатқанына алаңдаушылық білдірді. Сол сияқты, Нортгемптон-Оңтүстік сайлау округінің депутаты Брайан Бинли кеңестерді заңды қолдануды тоқтатуға шақырды, оларды комикс кейіпкері Дик Трейси сияқты әрекет етуде айыптады. Сауда стандарттары институты бұл пікірлерге қарсы шығып, олардың табысы үшін бақылаудың маңызды екенін мәлімдеді (ТҚБ баспасөз хабарламасын қараңыз). "FreeOTFE, TrueCrypt және BestCrypt" сияқты ақысыз бағдарламалық қамтамасыздағы "жасырын шифрлеу" мүмкіндіктері RIPA-ға қатысты тергеулерді одан да қиындатады деуге болады. Тағы бір мәселе – заң бойынша Ұлыбританияның ірі интернет-провайдерлері құқық қорғау органдарына тыңдау жүргізуге көмектесетін техникалық жүйелерді орнатуға міндетті. Бұл жабдықтар интернет-провайдерлердің қаражатына орнатылуы керек болғамен, RIPA Парламент интернет-провайдерлерін қаржыландыру мәселесін қарастыруға құқылы, егер шығындар тым жоғары болса.

Қуғынды пайдалану туралы айыптаулар

2008 жылдың сәуір айында Пул қаласындағы кеңес қызметкерлері үш баланы және олардың ата-аналарын үйде және күнделікті қозғалыстарында бақылауға алды, олардың белгілі бір мектептің аймағында тұратынын тексеру үшін. Кеңес қызметкерлері отбасын барлығы 21 рет бақылады. Кеңестің заң қызметінің басшысы Тим Мартин бақылауға рұқсат берді және оны RIPA заңына сәйкес ақтауға тырысты, бірақ кейіннен Тергеу өкілеттіктерінің трибуналының шешімі бойынша – оның алғашқы шешімі – бақылау заңсыз деп танылды. Сол кеңес балықшыларды RIPA ережелеріне сәйкес, мидиялар мен шұбар балықтарды заңсыз аулауды тексеру үшін жасырын бақылауға алды. Ақпарат комиссарының орынбасары Дэвид Смит Пулде болған бақылау туралы алаңдаушылық білдірді. Ұлыбританиядағы басқа кеңестер RIPA заңымен реттелетін, иттің нәжісін және қоқыстың төгілуіне қарсы жасырын операциялар жүргізді. 2008 жылдың маусым айында Жергілікті өкіметтер қауымдастығының төрағасы сэр Саймон Милтон Англиядағы барлық кеңес басшыларына хат жолдады, жергілікті өкіметтерді RIPA заңымен берілген жаңа өкілеттіктерді "маңызсыз мәселелерге" пайдаланбауға шақырды және "бұл өкілеттіктерді тиісті бақылау комитеті жыл сайын қарастыруды" ұсынды. Заңның ІІІ бөлімі ерекше дау тудырды, ол адамдардан үкімет өкілдеріне парольді беру арқылы (демек) өздерін кінәлауды талап етеді. Бұны орындамаса, екі жылға бас бостандығынан айыру жазасы немесе ұлттық қауіпсіздік немесе балаларға қатысты ұятты әрекеттерге қатысты істерде бес жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалады. Заңның кейбір бөліктері күшке енуі үшін министрлік бұйрығымен бекітілуі керек болды. Мұндай бұйрықтар RIPA заңының І және ІІ бөлімдерінің, сондай-ақ ІІІ бөлімінің тиісті тарауларына қатысты шығарылды. Соңғысы 2007 жылдың қазан айында күшке енді. Бұл өкілеттіктер алғаш рет 2007 жылдың қарашасында жануарлар құқығын қорғаушы белсенділерге қарсы қолданылды.

Журналистердің көздерін анықтау

2014 жылдың қазан айында Ұлыбритания полициясы RIPA-ны журналистердің дереккөздері туралы ақпарат алу үшін кем дегенде екі жағдайда пайдаланғаны белгілі болды. Бұл жағдайлар «Плебгейт» саяси жанжалы мен Крис Хунның әділеттілікті бұрмалауға талпынысы бойынша қудалаумен байланысты. Екі жағдайда да журналистердің телефон тіркелмелері олардың дереккөздерін анықтау үшін заңның күшімен алынды, бұл үшін қажетті әдеттегі сот процедуралары орын алмады. Ұлыбританияның «The Sun» газеті Тергеу өкілеттіктері жөніндегі трибуналға ресми жазбаша шағымдама жолдап, Лондон метрополитен полициясының «Плебгейт» ісін терген кезде саяси редакторы Том Ньютон Даннның телефон тіркелмелерін алу үшін терроризмге қарсы заңдарды қолдануын қоғамдық түрде қарауды сұрады. «The Sun» газетінің шағымы «Mail on Sunday» газетінің жаңалықтар редакторы мен оның бір еркін қызметкерінің телефон тіркелмелері Крис Хунның жылдамдық режимін бұзуы бойынша жүргізілген тергеу кезінде Кент полициясымен де алынғаны туралы мәлімдемемен сәйкес келді. 2014 жылдың 12 қазанында әділет министрі Саймон Хьюз Sky News телеарнасының «Murnaghan» бағдарламасында Ұлыбритания үкіметі RIPA-ны реформалап, полицияның журналистердің дереккөздерін анықтау үшін бақылау өкілеттіктерін пайдалануына жол бермейтінін мәлімдеді. Ол полицияның RIPA өкілеттіктерін пайдалануы «толыққанды орынсыз» болғанын және болашақта полиция күштеріне қылмыстық тергеу мақсатында журналистердің телефон тіркелмелеріне қол жеткізу үшін судьяның рұқсаты қажет болатынын айтты. Егер журналист қоғамдық мүдделерді қорғайтын болса, ол қорғалады деп күтілуде. Хьюз сондай-ақ полиция сотқа үсыныс жасаған жағдайда журналистке оның телефон тіркелмелеріне қол жеткізуге тырысып жатқаны туралы хабарланатынын атап өтті. Жыл сайын 100 000-нан астам RIPA сұранысы жеке тұлғаларды қоса, түрлі мақсаттарға байланысты байланыс деректеріне қол жеткізу үшін келіп түседі. Олардың қаншасында журналистердің телефондарының тіркелмелері пайдаланылғаны әлі белгісіз.

RIPA бойынша қудалау

Тергеу өкілеттіктерін теріс пайдалануға байланысты бірнеше қылмыстық іс қозғалды. Көпке тараған жағдайлардың ішінде Стэнфорд/Лидделл ісі, Гудман/Мулкаирдың Корольдік дауыстық поштасын тыңдауы және Барбатус операциясы бар. 2005 жылы Клифф Стэнфорд пен Джордж Нельсон Лидделл Тергеу өкілеттіктерін реттеу туралы заңға сәйкес қылмыс жасағаны үшін кінәлі деп танылды. Олар Redbus Interhouse компаниясының электрондық поштасын ұрлаған. Стэнфорд алты айға бас бостандығынан айырылып, екі жылға шартты жаза алды және 20 000 фунт стерлинг айыппұл төледі. Стэнфордтың Ширли Портер ханым мен Джон Портердің (Redbus Interhouse компаниясының төрағасы) арасындағы электрондық хаттарды ұрлағаны айтылды. 2007 жылы News of the World газетінің Корольдік редаторы Клайв Гудман Корольдік отбасы мүшелерінің дауыстық поштасын тыңдағаны үшін төрт айға сотталды. Оның әріптесі Глен Малкер алты айға сотталды. 2007 жылы Барбатус операциясы жемқор полицейлер ұйымдастырған күрделі қылмыстық бақылау бизнесін ашты. Бұрынғы полицей қызметкері Джереми Янг заңсыз байланыс тыңдау үшін сөз байласуға қатысқан алты қылмысқа қоса, түрлі қылмыстар үшін 27 айға түрмеге жабылды. Тағы бір бұрынғы полицей, Скотт Гелсторп, заңсыз байланыс тыңдау үшін сөз байласуға қатысқан қылмыстар үшін 24 айға сотталды. Сондай-ақ, үш бұрынғы полицей және жеке детектив "Активті тергеу қызметтері" деп аталатын жеке детективтік агенттікті басқарғаны үшін түрмеге жабылды. 2008 жылы төрт адамға S.1 ((1), (2) және (7) бойынша "Пошта, мемлекеттік немесе жеке телекоммуникация схемасын заңсыз тыңдау" қылмысы үшін ескерту жасалды. Осы мақала жазылған кезде қылмыстардың мән-жайы белгісіз. Үш адам S.53 бойынша "қорғалған ақпараттың кілтін ашпау" қылмысы үшін сотталды (олардың екеуі сотталды). Бір адам S.54 бойынша "49-баптың мәліметтерін жариялау" қылмысы үшін сотталды. 2009 жылдың тамызында екі адам заңның III бөлігіне сәйкес британдық билік органдарына шифрлау кілттерін беруден бас тартқаны үшін сотталып, кінәлі деп танылды. Олардың біріншісі 9 айға бас бостандығынан айырылды. 2010 жылы Оливер Дрейдж, 19 жастағы, балаларды қанау желісіне қатысты полиция тергеуінің аясында тергеліп жатқан жұмысшы, Престон Корольдік сотында төрт айға бас бостандығынан айырылды. Мистер Дрейдж 2009 жылдың мамыр айында тергеушілер Блэкпул маңындағы үйін тінткеннен кейін тұтқындалды. Ол осы заң бойынша 50 таңбалық шифрлау кілтін ұсынуға міндетті болған, бірақ бұл талапты орындамады. 2010 жылы тағы бір жағдайда Пулл кенті кеңесі бір отбасын әділетсіз бақылаған деп айыпталды. Кеңес RIPA заңын қолданып, отбасы белгілі бір мектептің аймағына жататынын анықтауға тырысқан, бірақ Тергеу өкілеттіктері трибуналында олар бақылау өкілеттіктерін дұрыс пайдаланбағаны үшін кінәлі деп танылды.

Түзетулер

2020 жылдың қазан айында Үкімет жасырын адамдық барлау көздері (қылмыстық құлық) туралы заң жобасын ұсынды, ол белгілі бір жағдайларда қауіпсіздік, барлау және полиция органдарына операциялары барысында қылмыстық құлыққа қатысуға рұқсат беруге мүмкіндік береді. Бұл заң жобасы қажет болған жағдайда RIPA-ға өзгерістер енгізеді.

Тергеу өкілеттіктері туралы сот

2000 жылғы Заң мемлекеттік органдардың бақылауына қатысты шағымдарды қарау үшін Тергеу өкілеттіктері сотын құрды. Бұл сот 2000 жылдың 2 қазанынан бастап Байланыс тіркеу сотын, Қауіпсіздік қызметі сотын және Барлау қызметтері сотын алмастырды. 2000 жылдан 2009 жылға дейін сот 956 шағымның бар болғаны 4-ін ғана қанағаттандырды.