Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гаета (gaˈeːta; ; Оңтүстік Лациале: Гайета) – Италияның Лацио аймағындағы Латина провинциясындағы қала. Гаета шығанағына қарай созылған мүйісте орналасқан, ол Римнен және Неапольден шалғайда жатыр. Қала әскери тарихта маңызды рөл атқарды; оның қабырғалары рим дәуіріне дейін сақталып, 15 ғасырда кеңейтіліп, нығайтылды, әсіресе Неаполь Корольдігі (кейін Екі Сицилия) тарихы барысында. Қазіргі Гаета – балық аулау және мұнай порты, сондай-ақ танымал туристік орталық. НАТО Гаетада теңіз базасын ұстап тұрады.
Gaeta (ɡaˈeːta; ; Southern Laziale: Gaieta) is a city in the province of Latina, in Lazio, Southern Italy. Set on a promontory stretching towards the Gulf of Gaeta, it is from Rome and from Naples. The town has played a conspicuous part in military history; its walls date to Roman times and were extended and strengthened in the 15th century, especially throughout the history of the Kingdom of Naples (later the Two Sicilies). Present day Gaeta is a fishing and oil seaport, and a renowned tourist resort. NATO maintains a naval base of operations at Gaeta.
Ежелгі заман
Жер орталық теңізге қарап тұрған Торре-ди-Орландоның беткейінде орналасқан ежелгі Каиета. Бұл жерде кем дегенде б.з.б. 10-шы – 9-шы ғасырларда оскан тілінде сөйлейтін Аурунси итальян тайпасы өмір сүрген. Тек б.з.б. 345 жылы Гаетаның аумағы Римнің ықпалына кірді. Республика дәуірінде Каиета алғашқы виллалардың біріне айналды – теңіз жағалауындағы виллалар және Рим элитасының сәнді демалыс орындары, мысалы, Сципион Африкан (б.з.б. 236 – 183 жж.) және Гай Лейлиусқа тиесілі болған. Каиета империяның астанасымен Аппий жолы және оның жалғасы Виа Флакка арқылы байланыс жолы арқылы байланысты. Рим императорлық дәуірінде көршілес Формия мен Сперлонга сияқты, әдемі және қолайлы климатымен танымал Каиета Римнің көптеген маңызды және бай тұлғаларының танымал курорты болды. Император Антонин Пий өзінің стратегиялық маңыздылығын ескере отырып, портын қайта жаңартып, жаңартты. Оның ежелгі ескерткіштерінің арасында Луций Мунаций Планкустың кесенесі бар. Луций Семпроний Атратиннің кесенесі де әсерлі ескерткіш, ол Гаета шығанағына қарап тұрған Монте-Орландода орналасқан, оның кең вилласының ішіндегі үлкен ашық алаңда орналасқан. Ол 7 жылы қайтыс болғаннан кейін сол жерге жерленген. Бұл ұлы қабір ескерткіші б.з.б. 1 ғасырының соңында салынған. Атратин б.з.б. 40 және 34 жылдары консул, б.з.б. 39 жылы Грекияда пропратор, ал б.з.б. 38 – 34 жылдары Марк Антоний флотының бірінші адмиралы болды. Ол б.з.б. 21 жылы Август тарапынан Африканың проконсулы етіп тағайындалды, онда ол жеңіске жетіп, триумфқа ие болды. Император Домициан (81 – 96 жж.) да осы аймақта виллаға ие болған.
The ancient Caieta, situated on the slopes of the Torre di Orlando, a promontory overlooking the Mediterranean Sea. It was inhabited by the Oscan speaking Italic tribe of the Aurunci at least by the 10th 9th century BC. Only in 345 BC did the territory of Gaeta come under Rome's influence. In the Republican era Caieta became one of the earliest locations of villae maritimae, seaside villas and luxurious retreats for the Roman elite owned, for example, by Scipio Africanus (236 183 BC) and Gaius Laelius. Caieta was linked to the capital of the Empire by the Via Appia and its extension the Via Flacca, through a link road. In the Roman imperial age Caieta, famous for its lovely and temperate climate, like the neighbouring Formia and Sperlonga, continued a popular resort for many important and rich characters of Rome. Emperor Antoninus Pius restored the port, given its great strategic relevance. Among its antiquities is the mausoleum of Lucius Munatius Plancus. The mausoleum of Lucius Sempronius Atratinus is also an impressive monument, which was inside a large clearing within his vast villa located on Monte Orlando overlooking the Gulf of Gaeta. He was buried there after his death in 7 AD. The great sepulchral monument was built at the end of the 1st century BC. Atratinus was suffect Consul in 40 and 34 BC, propraetor in Greece in 39 BC, and first admiral of Mark Antony's fleet from 38 34 BC. He was appointed proconsul of Africa by Augustus in 21 BC, where he obtained a triumph. Emperor Domitian (r.81 96 AD) also had a villa in the area.
Орта ғасырлар
Орта ғасырдың басында, Ломбардтардың шапқынынан кейін, Гаета Византия империясының бағыныштылығында қалды. Келесі жылдары, Амальфи, Сорренто және Неаполь сияқты, ол дербес порты ретінде қалыптасып, Левантпен қарқынды сауда-саттық жүргізген болуы мүмкін. Византияның Оңтүстік Италиядағы ықпалы төмендеген кезде, қала өсе бастады. 840 жылы, сарациндерден қорқып, көршілес Формия халқы Гаетаға қашқан. Византияның бағыныштылығында болғанымен, Гаета, жақын орналасқан Неаполь және Амальфи порттары сияқты, республикалық үкімет түріне ие болды. 830 жылы ол мұрагерлік гипаттар немесе консулдар басқаратын иелікке айналды: алғашқысы Константин (839–866), ол 847 жылы Папа Лео IV-ке Остия шайқасында көмектескен. Осы жылдары (846) Константин, Формия епискобы қалаға қашып келіп, резиденциясын құрғандықтан, Гаета епископтығы құрылды. Ол ұлы Маринус I-мен байланыста болды. Олар, шамамен, 866 немесе 867 жылы жергілікті қауіпсіздікті ойлаған Досибилис I-ге қарсы күшпен құлатылған (олар тарихтан кенеттен жоғалып кеткен). Ол, керісінше, әміршілігін кеңейтіп, сарай салуға кіріскен. Гипаттардың ең ірісі, мүмкін, Иоанн I, ол 915 жылы Гарильяно шайқасында сарациндерді жеңуге көмектесіп, Византия императоры Константин VII-ден патриций атағын алған. Ертедегі династиялар корегенттік принципімен басқарды: Досибилис Иоаннды өзімен байланыстырды, ал Иоанн өз кезегінде ұлы Досибилис II-ді өзімен байланыстырды. 933 жылы үш буын қысқа мерзімге бірлесіп билік жүргізді: Иоанн I, Досибилис II және Иоанн II. Досибилис II (954) қайтыс болғаннан кейін, герцогтік алтын ғасырынан өтіп, аумақтың бөлінуімен белгіленген құлдырауға ұшырады. Иоанн II Гаетаны басқарды, ал оның інісі Маринус Фондиді герцог атағымен басқарды. Шеткі жерлер мен қамалдар кіші ұлдарына берілді, сондықтан Досибили әулеті ғасырдың ортасынан кейін баяу төмендеді. Дегенмен, 9 ғасырдың соңынан бастап Капуа княздығы Гаетаны биліктегі князьдің кіші ұлы үшін құрметті атақ ретінде талап еткен деген болжам бар, бірақ оны дәлелдеу қиын. 10 ғасырдың ортасында Константин VII Порфирогениттің «Де Церемонис» еңбегінде шетелдіктерге жазылған хаттардың хаттамаларында «Гаета князі» деген салтанатты атақ кездеседі. Капуа князі Пандульф IV 1032 жылы Гаетаны басып алып, герцог Иоанн V-ті тақтан түсірді, герцогтық және консулдық атақтарды иеленді. 1038 жылы Салерно князі Гуаймар IV оны одан тартып алды және 1041 жылы Капуа княздары болған Аверсаның норманды графтарын марионеттік герцогтар ретінде орнатты. Жергілікті әулет 1042 жылы Лео Узурпатордың басшылығымен Гуаймардан герцогтікті қайтаруға соңғы әрекет жасады. 1045 жылы Гаеталықтар өздерінің ломбардтық герцогтарын Атенульф I сайлады. Оның ұлы Атенульф II 1062 жылы Джордан Дренгот Гаетаны басып алғанда Капуаның норманды князі Ричард I-ге бағынуға мәжбүр болды. 1064 жылы қала герцогтық және консулдық атақтарды тартып алған Капуан князьдері тағайындаған марионеттік герцогтардың басшылығына көшті. Бұл герцогтар, көбінесе итальяндық нормандықтар, 1140 жылы Калено Рихард қайтыс болғанға дейін белгілі бір тәуелсіздікпен Гаетаны басқарды. Сол жылы Гаета Роджер II Сицилия Корольдығына толыққанды қосылды, ол қаланың ақсүйектері сайлаған ұлы Роджер Апулияға сыйлады. Нормандар орталықтандырылған Хогенштауфендермен ауыстырылғаннан кейін қала 1229 жылға дейін өз монетасын сақтады. Гаета, маңызды стратегиялық орнына байланысты, Екі Сицилия Корольдығын иелену үшін болған көптеген соғыстарда жиі шабуылға ұшырап, батыл қорғалды. 1194 жылы патшалықты жаулап алуда император Генрих VI-ның одақтастары болған Пизалықтар қаланы басып алып, өздеріне тиесілі етті. 1227 жылы 1198 жылдан бері Сицилияның патшасы болған Фредерик II қалаға келді және қаланы нығайтты. Алайда, Фридрих пен Папалық арасындағы күресте 1228 жылы ол Фридрих II-ге қарсы көтеріліп, Папа әскерлері қаланы қиратқаннан кейін Папаға бағынды. 1230 жылғы Сан-Жермано бейбіт шартынан кейін Сицилия патшалығына қайтарылды. 1233 жылы Фридрих маңызды порт пен қамалдың бақылауын қайтадан алды. Сицилия патшалығының бөлінуінен кейін Гаета жаңа Неаполь патшалығының иелігіне көшті. 1279 жылы Анжу королі Карл I қаланы қайта жаңартып, бекіністерін күшейтті. 1289 жылы Арагон королі Яков II қаланы талқандауға тырысты, бірақ сәтсіз болды. 1378 жылдан бастап Гаета бірнеше жыл бойы антипапа Климент VII-ге пана берді. Болашақ Неаполь патшасы Ладислав 1387 жылдан бастап Гаетада тұрды. 21 қыркүйекте ол Костанца Кьярамонтеге үйленді, үш жылдан кейін одан бас тартты. Арагон королі Альфонсо V (Неапольдің Альфонсо I ретінде) 1435 жылы Неаполь Корольдығын басып алу үшін Гаетаны өз алдына бекініс етіп алды, оны қоршап алды және өзіне зиян келтіретіндей, қару-жарақ көтере алмайтын, қоршаудағы қаладан қуылғандарға көмектесу арқылы үлкен жомарттық танытты. Апатты теңіз шайқасынан кейін ол оны басып алып, корольдікке ие болды. Ол қаланы кеңейтіп, оны өз сарайына айналдырып, монета соғу орталығын құрды. 1451 жылы қала Альфонсо V пен албан ақсүйегі Скандербег арасындағы Гаета шартына орталық болды: шарты бойынша Альфонсо Скандербегтің саяси бағыныштылығының орнына албан жерлеріне қорғау ұсынылды.
At the beginning of the Middle Ages, after the Lombard invasion, Gaeta remained under suzerainty of the Byzantine Empire. In the following years, like Amalfi, Sorrento and Naples, it would seem to have established itself as a practically independent port and to have carried on a thriving trade with the Levant. As Byzantine influence declined in Southern Italy, the town began to grow. For fear of the Saracens, in 840, the inhabitants of the neighbouring Formiæ fled to Gaeta. Though under the suzerainty of Byzantium, Gaeta had then, like nearby ports Naples and Amalfi, a republican form of government with a dux ("duke", or commanding lord under the command of the Byzantine Exarch of Ravenna), as a strong bulwark against Saracen invasion. Around 830, it became a lordship ruled by hereditary hypati, or consuls: the first of these was Constantine (839–866), who in 847 aided Pope Leo IV in the naval fight at Ostia. At this same time (846), the episcopal see of Gaeta was founded when Constantine, Bishop of Formiae, fled thither and established his residence. He was associated with his son Marinus I. They were probably violently overthrown (they disappeared suddenly from history) in 866 or 867 by Docibilis I, who, looking rather to local safety, entered into treaties with the Saracens and abandoned friendly relations with the papacy. Nevertheless, he greatly expanded the duchy and began the construction of the palace. The greatest of the hypati was possibly John I, who helped crush the Saracens at Garigliano in 915 and gained the title of patricius from the Byzantine Emperor Constantine VII. The principle of co regency governed the early dynasties: Docibilis associated John with him, and John, in turn, associated his son Docibilis II with him. In 933, three generations were briefly co ruling: John I, Docibilis II, and John II. On the death of Docibilis II (954), who first took the title dux, the duchy passed from its golden age and entered a decline marked by a division of territory. John II ruled Gaeta and his brother, Marinus, ruled Fondi with the equivalent title of duke. Outlying lands and castles were given away to younger sons, and thus the family of the Docibili slowly declined after the mid century. Allegedly, but improbably, from the end of the 9th century, the principality of Capua claimed Gaeta as a courtesy title for the younger son of its ruling prince. In the mid 10th century, the De Ceremoniis of Constantine VII Porphyrogenitus lists the ceremonial title "prince of Gaeta" among the protocols for letters written to foreigners. Prince Pandulf IV of Capua captured Gaeta in 1032 and deposed Duke John V, assuming the ducal and consular titles. In 1038, Prince Guaimar IV of Salerno took it from him and, in 1041, established the Norman counts of Aversa, who were afterwards princes of Capua, as puppet dukes. The native dynasty made a last attempt to wrest the duchy from Guaimar in 1042 under Leo the Usurper. In 1045, the Gaetans elected their own Lombard duke, Atenulf I. His son, Atenulf II, was made to submit to the Norman Prince Richard I of Capua in 1062, when Gaeta was captured by Jordan Drengot. In 1064, the city was placed under a line of puppet dukes, appointed by the Capuan princes, who had usurped the ducal and consular titles. These dukes, usually Italianate Normans, ruled Gaeta with some level of independence until the death of Richard of Caleno in 1140. In that year, Gaeta was definitively annexed to the Kingdom of Sicily by Roger II, who bestowed on his son Roger of Apulia, who was duly elected by the nobles of the city. The town did maintain its own coinage until as late as 1229 after the Normans had been superseded by the centralising Hohenstaufen. Gaeta, owing to its important strategic position, was often attacked and defended bravely in the many wars for possession of the Kingdom of the Two Sicilies. In 1194 the Pisans, allies of Emperor Henry VI in the conquest of the kingdom, took possession of the city and held it as their own. In 1227, Frederick II, who was King of Sicily since 1198, was in the city and strengthened the castle. However, in the struggle between Frederick and the Papacy, in 1228, it rebelled against Frederick II and surrendered to the pope after the Papal forces destroyed the castle in the fray. After the peace of San Germano of 1230, it was returned to the Sicilian kingdom. In 1233, Frederick regained control of the important port and fortress. Following the division between the Kingdom of Sicily, Gaeta became a possession of the new Kingdom of Naples. In 1279 Charles I of Anjou rebuilt the castle and enhanced the fortifications. In 1289 King James II of Aragon besieged the city in vain. From 1378 Gaeta hosted for some years antipope Clement VII. The future King of Naples Ladislaus lived in Gaeta from 1387. Here, on 21 September, he married Costanza Chiaramonte, whom he repudiated three years later. King Alfonso V of Aragon (as Alfonso I of Naples) made Gaeta his beachhead for the conquest of the Kingdom of Naples in 1435, besieged it, and to his disadvantage, displayed great generosity by aiding those unable to bear arms which had been driven out from the besieged town. After a disastrous naval battle, he captured it and gained control of the kingdom. He enlarged the castle, which became his royal palace, and created a mint. In 1451 the city was home to the Treaty of Gaeta, stipulated between Alfonso V and the Albanian lord, Skanderbeg: the treaty ensured protection of the Albanian lands in exchange for political suzerainty of Skanderbeg to Alfonso.
Қазіргі заман
1495 жылы Франция королі VIII Карл қаланы басып алып, тонады. Бірақ келесі жылы Арагонның I Фридригі 8 қыркүйектен 18 қарашаға дейін қоршау салғаннан кейін оны қайтарып алды. 1501 жылы Гаета француздардың қолына қайтадан тиді; алайда, Гарильяно шайқасындағы жеңілістен соң (3 қаңтар 1504) оны Фердинанд Католиктің генералы Гонсало Фернандес де Кордоваға қалдырды. 1528 жылы V Карлдың адмиралы Андреа Дориа Гаета жанында француз флотын жеңіп, қаланы императорға табыс етті. Содан бері Гаета Монте-Орландоны қоршаған жаңа және кеңейтілген қабырғамен қорғалды. Испан мұрагерлік соғысында 1707 жылдың 30 қыркүйегінде Гаетаға шабуыл жасалып, генерал Даун басқарған австриялықтар үш айлық қоршаудан кейін оны басып алды. 1734 жылдың 6 тамызында төрт ай бойы Австрия вице-королінің қарсы тұруынан кейін, болашақ Неаполь королі VIII Карл бастаған француз, испан және сардин әскерлері оны жаулап алды. 1744 жылы VIII Карлдың қызы, Испания инфантасы Мария Жозефа осы жерде дүниеге келді. Қоршау нығайтылды; 1799 жылы француздар оны уақытша басып алды. 1806 жылдың 18 шілдесінде Андре Массена басқаруымен француздар оны батырлықпен қорғалғаннан кейін басып алды. Ол Наполеонның Неаполь Корольдігінде герцогтік үлкен феод ретінде құрылды, бірақ 1809 жылы қаржы министрі Мартин Мишель Шарль Годиннің құрметіне француз атауымен – Gaète деп аталды (әулеті 1841 жылы жойылды). 1815 жылдың 8 тамызында үш айлық қоршаудан кейін австриялықтарға капитуляциялады. Ол 1815 жылдың 24 шілдесінде Корольдік Әскери-теңіз флотының кемелерімен шабуылға ұшырап, ішінара қиратылды. Рим Республикасынан қашқаннан кейін, Папа IX Пий 1848 жылдың қараша айында Гаетада пана тапты. Ол 1849 жылдың 4 қыркүйегіне дейін Гаетада болды. 1849 жылдың 1 тамызында USS Constitution Гаета портында король II Фердинанд пен Папа IX Пийді қабылдап, оларға 21 зеңбірекпен салют берді. Бұл Рим папасының Америка жеріне немесе оған баламалы жерге алғаш рет аяқ басқандығы еді. Соңында, 1860 жылы Гаетада екі Сицилияның II Франциск Біріккен Италия күштеріне қарсы соңғы тұғыры болды. Король 12 000 әскермен қамалға тығылып, табандылықпен қорғаныс жасады және Гарибальдидің Неапольді басып алғаннан кейін королева Мария Софияның батырлық мысалынан шабыт алды. Тек 1861 жылдың 13 ақпанында француз флотының кетуі теңізден бомбалауға мүмкіндік берген кезде II Франциск капитуляциялауға мәжбүр болды, осылайша Неаполь Корольдігінің Италия Корольдігіне қосылуын бекітті. Пьемонт генералы Чалдини Гаета герцогінің жеңіс атағын алды. 1919-1924 жылдар аралығында эмиграциядағы Черногория үкіметі, Петрович-Ньегош әулетін қолдаған және Югославиядағы Караджорджевичтердің билігіне қарсы болған (Жасылдар) Гаетада орналасқан.
In 1495, King Charles VIII of France conquered the city and sacked it. The following year, however, Frederick I of Aragon regained it with a tremendous siege which lasted from 8 September to 18 November. In 1501 Gaeta was retaken by the French; however, after their defeat at the Garigliano (3 January 1504), they abandoned it to Gonzalo Fernández de Córdoba, Ferdinand the Catholic's general. In 1528 Andrea Doria, admiral of Charles V, defeated a French fleet in the waters off Gaeta and gave the city to its emperor. Gaeta was thenceforth protected with a new and more extensive wall encompassing Monte Orlando. In the War of the Spanish Succession, on 30 September 1707, Gaeta was stormed and taken after a three month siege by the Austrians under General Daun. On 6 August 1734, it was taken by French, Spanish and Sardinian troops under the future King Charles of Naples after a stubborn defense by the Austrian viceroy of four months. Charles' daughter Infanta Maria Josefa of Spain was born here in 1744. The fortifications were again strengthened; in 1799, the French temporarily occupied it. On 18 July 1806, the French captured it under André Masséna, after a heroic defence. It was created a duché grand fief in the Napoleonic Kingdom of Naples, but under the French name Gaète, for finance minister Martin Michel Charles Gaudin, in 1809 (family extinguished in 1841). On 8 August 1815, it capitulated to the Austrians after a three months siege. It had been attacked and partially reduced by ships of the Royal Navy on 24 July 1815. After his flight from the Roman Republic, Pope Pius IX took refuge at Gaeta in November 1848. He remained in Gaeta until 4 September 1849. On 1 August 1849, USS Constitution while in port at Gaeta, received onboard King Ferdinand II and Pope Pius IX, giving them a 21 gun salute. This was the first time a Pope set foot on American territory or its equivalent. Finally, in 1860, Gaeta was the scene of the last stand of Francis II of the Two Sicilies against the forces of United Italy. The king offered a stubborn defense, shut up in the fortress with 12,000 men and was inspired by the heroic example of Queen Maria Sophie after Garibaldi's occupation of Naples. It was not until 13 February 1861 that Francis II was forced to capitulate when the withdrawal of the French fleet made bombardment from the sea possible, thus sealing the annexation of the Kingdom of Naples to the Kingdom of Italy. Cialdini, the Piedmontese general, received the victory title of Duke of Gaeta. During the functioning of the Government of Montenegro in exile from 1919 to 1924, that supported the Petrović Njegoš dynasty and opposed the rule of the house of Karađorđević in Yugoslavia (The Greens) were located in Gaeta.
Қазіргі заман
Рисоргиментодан кейін және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Гаета теңіз порты ретінде маңыздылығы мен байлығы артып өсті. Рисоргиментодан кейін бөлініп, Италия патшайымының құрметіне аталған жақын орналасқан Елена қаласы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гаетамен қайта біріктірілді. Муссолини Гаетаны бүгінгі Кампания аймағынан (бұрынғы Терра ди Лаворо, оған тарихи және мәдени тұрғыдан байланысты болған) Лационың орталық аймағына көшірді. 1943 жылдың жазында патша Муссолиниді қызметтен босатқаннан кейін, ол бастапқыда Гаета арқылы Понца аралындағы түрмеге жеткізілді. Бірақ Италия одақтастарға берілгеннен кейін қаланың жағдайы нашарлай бастады. Оның стратегиялық маңыздылығын сезініп, аймаққа одақтастардың шабуыл жасауынан қауіптеніп, неміс әскері қаланы басып алып, көптеген тұрғындарын қуды. Қоршау аймағы тарихи қала орталығынан бес шақырымға дейін созылды. Бірақ көп ұзамай халық одан да алысқа шығарылды. Гаета тұрғындарына аймақты толығымен тастап кетуге бұйрық берілді. Концентрациялық лагерьге жіберілмегендердің арасынан бір бөлігі Германияға апарылды. Одақтастардың Гарильяно арқылы ілгерілеуінен және Римді басып алуынан кейін Гаета тұрғындарына өз қалаларына оралып, қайта құру процесін бастауға рұқсат берілді. Келесі онжылдықтарда қала жағажай курорты ретінде гүлденді, ауыл шаруашылығы өнімдерін, әсіресе томат пен зәйтүнді сәтті саудалады. Көптеген отбасыларында теңізшілер бар. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдар Гаета үшін де, Италияның Оңтүстігінің көп бөлігі үшін де қиын болды. Атап айтқанда, жолаушылар порты ретіндегі маңызы дерлік жойылды: Понца және басқа жерлерге бағытталған паромдар енді жақын орналасқан Формия қаласынан жүзеді. Қала үшін жұмыс орындары мен экономикалық әл-ауқатты қамтамасыз ететін тұрақты өнеркәсіп құруға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Маңызды жоғалтулардың қатарында Литторина темір жолы (қазір тұрақ және базар ретінде пайдаланылады), AGIP мұнай өңдеу зауыты (қазір қарапайым қойма) және бір кезде өркендеген шыны фабрикасы бар, ол қазір пайдаланылмаған өнеркәсіптік ескерткішке айналды. Гаетада дамыған туризм индустриясы бар, себебі ол танымал жағажай курорты болып табылады. Жылы, жаңбырсыз жазда адамдар жағалау бойындағы көптеген жағажайларға, мысалы Серапо және Сант-Агостино жағажайларына тартылады. Неаполь мен Римге шамамен бірдей қашықтықта орналасқан Гаета екі қаланың да агломерациясының тұрғындары үшін танымал жазғы демалыс орны болып табылады.
After the Risorgimento and until World War II, Gaeta grew in importance and wealth as a seaport. The nearby town of Elena, separated after the Risorgimento and named after the queen of Italy, was reunited with Gaeta following World War I. Mussolini transferred Gaeta from the southern region known today as Campania (formerly Terra di Lavoro, to which it is historically and culturally attached) to the central region of Lazio. After the king dismissed Mussolini in the summer of 1943, the latter was initially taken via Gaeta to the island prison of Ponza. After Italy surrendered to the Allies, however, the town's fortunes began to decline. Recognizing its strategic importance and fearing an Allied landing in the area, German troops occupied the city and expelled most of the population. The exclusion zone extended five kilometres from the historical city centre. Soon after, however, the population was expelled even beyond this point. The Gaetani were finally ordered to leave the area completely. Those who could not be placed in a concentration camp, and a few were taken to Germany. Following the Allied advance across the Garigliano and the Allied occupation of Rome, the Gaetani were allowed to return to their city and begin the process of rebuilding. In subsequent decades the city has boomed as a beach resort, and it has seen some success marketing its agricultural products, primarily its tomatoes and olives. Many of its families count seamen among their number. However, the decades since World War II have been as difficult for Gaeta as they have been for most of Italy's Mezzogiorno. In particular, its importance as a passenger seaport has nearly vanished: ferries to Ponza and elsewhere now leave from the nearby town of Formia. All attempts to build a permanent industry as a source of employment and economic well being for the town have failed. Notable losses include the Littorina rail line (now used as a parking lot and a marketplace), the AGIP refinery (nowadays a simple depot), and the once thriving glass factory, which has become an unused industrial relic. Gaeta does have a viable tourism industry, as it is a popular seaside resort. Its warm, rain free summers attract people to its numerous beaches along the coastline, such as Serapo and Sant'Agostino Beaches. Nearly equidistant to Naples and Rome, Gaeta is a popular summer tourist destination for people from both cities' metropolitan areas.
АҚШ әскери-теңіз базасы
1967 жылы АҚШ Алтыншы флотының бас кемесі Вильфранш-сюр-Мерден Гаетаға көшірілді. Монте-Орландода қолдау көрсету нысандары құрылды. Бұл, Жерорта теңізіндегі НАТО әскери-теңіз күштерінің жетекші ұлтының жауапкершілігін Ұлыбританиядан АҚШ-қа беруден кейін жасалды. Британдық Жерорта теңіз флоты таратылды, оның бұрынғы базасы Мальта енді толығымен Ұлыбританияның бақылауында болмады, себебі ол ел Ұлыбританиядан тәуелсіздік алған еді. Қазіргі уақытта ол АҚШ-тың Алтыншы флотының флагманы үшін негізгі порты ретінде пайдаланылады. Алтыншы флоттың командирі, әдетте 3 жұлдызды АҚШ Әскери-теңіз күштерінің вице-адмиралы, Жерорта теңізіндегі теңіз күштерінің операциялық тобына, шайқас топтарына, десанттық күштерге, қолдау кемелеріне, құрлықтағы бақылау ұшақтарына және су асты кемелеріне басшылық етеді. Гаетаның рөлі 19-шы ғасырдың басынан бері АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алға бағытталған қатысуы үшін маңызды болды. 1849 жылы Гаетада болған кезде Папа Пий IX және Екі Сицилия Корольдігінің королі Фердинанд II «Конституция» кемесіне сапар жасады. Гаетада тоғыз кеме орналасқан, олардың басты міндеті – Алтыншы флот командирінің флагманы ретінде қызмет ету. Біріншісі – «Литтл-Рок». Алтыншы флоттың басқа флагмандарына «Спрингфилд», «Олбани», «Пьюгет-Саунд», «Коронадо», «Белкнап» және «Ла-Салле» кірді. Қазіргі флагман – «Маунт-Уитни». Қала кемеде жұмыс істейтін экипаж мүшелерінің отбасыларын қабылдайды. АҚШ Қорғаныс министрлігінің америкалық балаларға арналған мектебі және 2005 жылы жабылғанға дейін денсаулық сақтау және басқа да қызметтер көрсеткен АҚШ Әскери-теңіз күштерін қолдау орталығы болды. НАТО базасы Гаета шығанағына көрініс беретін Монте-Орландода орналасқан. Жақында ол, 6-шы флот командирінің де жұмыс істейтін құрлықтағы нысанға ауыстырылды.
In 1967, the homeport of the U. S. Sixth Fleet flagship relocated from Villefranche sur Mer to Gaeta. Support facilities were established on Monte Orlando. This was done following the transfer of the responsibilities of Lead Nation for NATO Naval Forces in the Mediterranean from the United Kingdom to the United States. The British Mediterranean Fleet was abolished its former base in Malta was no longer exclusively under British control due to that nation having achieved independence from the UK. It is currently used as the home port for the flagship of the United States' Sixth Fleet. The Sixth Fleet commander, typically a 3 Star US Navy Vice Admiral, has operational control of Naval task forces, battle groups, amphibious forces, support ships, land based surveillance aircraft, and submarines in the Mediterranean Sea. Gaeta's role has been important since the early 19th century to the US Navy's commitment to forward presence. Pope Pius IX and King Ferdinand II of the Kingdom of Two Sicilies, paid visits to the Constitution while in Gaeta in 1849. Nine ships have been stationed in Gaeta, with the primary mission of serving as the flagship for the Sixth Fleet commander. The first was Little Rock. Other Sixth Fleet flagships included Springfield, Albany, Puget Sound, Coronado, Belknap and La Salle. The current flagship is Mount Whitney. The town is host to the families of the crews who work on the ship. There was a DOD school for American children and the US Naval Support Activity, Gaeta, which provided health care and other services until it was closed down in 2005. The NATO base itself was located on Monte Orlando, which overlooks the Gulf of Gaeta. It has recently been transferred to a shore based facility where the Commander Sixth Fleet also operates.
Мәдениет
Гаета Джованни Каботоға (Джон Кабот) ескерткіш орнатты, көптеген деректерге сәйкес, ол сол жерде дүниеге келген, бірақ басқа деректер Генуя немесе Кьоджаны көрсетеді. Қаламен байланысты басқа тұлғалар – суретшілер Джованни да Гаета және Джован Филиппо Крискуоло. Толық тізім үшін «Гаетадан шыққан адамдар» бетіне қараңыз. Гаета тұрғындары итальян тілінің диалектісінде сөйлейді, ол жақын орналасқан неаполитан диалектісіне ұқсас болғанымен, латын тілінің есімдік жатын сақтайтын сирек итальян диалекттерінің бірі болып табылады. Жергілікті асхананың ерекшелігі – пицца мен кальцонеге ұқсас тиелла. Тиелланы әртүрлі толтырулармен дайындауға болады. Көбінесе оған кесілген кальмар, петрушка, сарымсақ, май, ащы бұрыш және түс үшін томат соусы қосылады. Басқа толтыруларға эскароль мен бакалла (кептірілген треска), жұмыртқа мен кабачок, шпинат, рапини және шұжық, сондай-ақ ветчина мен ірімшік жатады. Қала сонымен қатар бүкіл әлемде танымал ерекше зәйтүн брендімен (бірақ негізгі өндіріс көршілес Итриде жүзеге асырылады) және жағажайларымен (Серапо, Фонтания, Ариана, Сант-Агостино) мәшһүр. Шешен, мостаччоли, сусамелли және роккоко – Рождество маусымында көбінесе дайындалатын жергілікті десерттер. Гаетада 997 жылы табылған латын мәтінінде «пицца» сөзінің ең ерте кездесуі тіркелген. Гаетаның ең танымал фольклорлық шарасы – 31 желтоқсандағы Gliu Sciuscio, онда дәстүрлі киімдермен киінген жас гаеталықтар қала көшелеріне шығып, көбінесе өздері жасаған аспаптарда ойнайды.
Gaeta has erected a monument to Giovanni Caboto (John Cabot), who, according to many sources, was born there though other sources give Genoa or Chioggia. Other people associated to the town include the painters Giovanni da Gaeta and Giovan Filippo Criscuolo. For a full list, see People from Gaeta. Gaetani speak a dialect of Italian that, while similar to the nearby Neapolitan, is one of the few Italian dialects to preserve Latin's neuter gender. Distinctive local cuisine includes the tiella, which resembles both a pizza and a calzone. Tiella can be made with a number of stuffings. Typical stuffings include diced calamari with parsley, garlic, oil, hot pepper and just enough tomato sauce for color. Other stuffings include escarole and baccalà (dried codfish), egg and zucchini, spinach, rapini and sausage, and ham and cheese. The town is also known for its distinctive brand of olives, marketed throughout the world (the main production, however, takes place in neighbouring Itri), and its beaches (Serapo, Fontania, Ariana, Sant'Agostino). Sciuscielle, mostaccioli, susamelli, and roccocò are also local desserts most often made during the Christmas season. A Latin text found in Gaeta dating from 997 AD contains the earliest known usage of the word "pizza". The most famous folklore event of Gaeta is Gliu Sciuscio of 31 December, in which bands of young Gaetani in traditional costumes head to the city's streets, playing mainly self built instruments.