Кіріспе
1862–63 жылдардағы Американдық азаматтық соғысының Миссисипидегі науқаны
Виксбург науқаны – Американдық азаматтық соғысының батыс майданында Миссисипи өзенінің соңғы Конфедерация бақылауындағы бөлігіне үстемдік еткен Миссисипи штатының Виксбург қаласына қарсы жүргізілген маневрлер мен шайқастардың сериясы. Теннесси армиясының генерал-майоры Улисс С. Грант басшылығымен, одақ әскері осы бекіністі басып алып, генерал-лейтенант Джон С. Пембертонның сол жерде орналасқан күштерін жеңіп, өзенге бақылауды алды. Науқан 1862 жылдың 26 желтоқсанынан 1863 жылдың 4 шілдесіне дейін көптеген маңызды теңіз операцияларын, әскерлердің маневрлерін, сәтсіз әрекеттерді және он бір шайқасты қамтыды. Әскери тарихшылар науқанды екі негізгі кезеңге бөледі: Виксбургке қарсы операциялар (1862 жылдың желтоқсаны – 1863 жылдың қаңтары) және Гранттың Виксбургке қарсы операциялары (1863 жылдың наурыз – шілдесі). Грант бастапқыда екі бағытты жоспарлаған: оның армиясының жартысы генерал-майор Уильям Текумсех Шерман басшылығымен Язу өзеніне қарай жылжып, солтүстік-шығыстан Виксбургке жетуге тырысса, ал Грант армияның қалған бөлігін Миссисипи орталық темір жолы арқылы жеткізуді көздеген. Алайда, екі әрекет те сәтсіз аяқталды. Грант бірнеше «эксперименттер» немесе экспедициялар жүргізді – Гранттың байу операциялары – Виксбургтің артиллериялық батареяларының оңтүстігінде Миссисипиге су жолымен қол жеткізуге бағытталған. Осы бес әрекеттің бәрі де сәтсіз болды. Соңында, Одақтың канонерлік кемелері мен әскер тасымалдау кемелері Виксбургтің батареяларын өткізіп, Луизианадағы құрлыққа аттанған Гранттың әскерімен кездесті. 1863 жылдың 29 және 30 сәуірінде Гранттың әскері Миссисипи өзенін кесіп өтіп, Миссисипи штатының Бруинсбург қаласына десант түсірді. Конфедерация әскерлерін алдау үшін түрлі демонстрациялар мен шатастырулар жасалды, десанттар қарсылықсыз өтті. Келесі 17 күн ішінде Грант әскерін ішкі аймаққа маневрлеп, бес шайқаста жеңіске жетті, штаттың астанасы Джексон қаласын басып алды, содан кейін Виксбургке шабуыл жасап, оны қоршауға алды. 4 шілдеде Пембертонның әскері капитуляциялағаннан кейін (Геттисбургтегі Конфедерацияның жеңілісінен кейін бір күн өткен соң), ал 9 шілдеде Порт-Гадсон генерал-майор Натаниел П. Банксқа берілгеннен кейін Техас пен Арканзас Конфедерациядан толығымен оқшауланды, Миссисипи өзені Солтүстік саудасы үшін қайта ашылды және Одақ армиясы үшін жабдықтау желісіне айналды. Гранттың Виксбург науқаны әскери операциялардың шедеврлерінің бірі және соғыстың маңызды бетбұрыс нүктесі ретінде зерттеледі.
Чикассо Байо (26-29 желтоқсан, 1862)
Шерман үш дивизиямен Язу өзеніндегі Джонсон плантациясына түсіп, солтүстік-шығыстан Виксбург қорғанысына жақындады. 27 желтоқсанда федералдылар өз шептерін батпақтар арқылы, күшті қорғалған Уолнат Хиллсқа қарай жылжытты. 28 желтоқсанда осы қорғанысты айналып өтуге бірнеше сәтсіз тырысқандар жасалды. 29 желтоқсанда Шерман майданға шабуылға бұйрық берді, ол ауыр шығындармен кері қайтарылды, содан кейін ол шегінді. Осы кезеңде Гранттың жорығының құрлықтағы бөлігі сәтсіздікке ұшырады. Ван Дорн мен бригадалық генерал Нейтан Бедфорд Форрест жасаған шабуылдар оның байланыс жолдарын бұзды, олар Холли Спрингстегі үлкен азық-түлік қоймасын жойды. Осы азық-түліксіз армиясын жабдықтау мүмкін болмағандықтан, Грант құрлық арқылы шабуылдан бас тартты. Қаңтардың басында Макклернанд өзі жинаған корпусымен (бригадалық генерал Джордж У. Морган басқаратын XIII корпус) Мемфиске келді және Миссисипи өзені бойымен операциясын бастады. 4 қаңтарда ол Шерманға экспедицияға XV корпусын қосуды бұйырды, оның 32 000 адамнан тұратын күшін Миссисипи армиясы деп атады. Бұл Грантқа тікелей қарсылық болды, бірақ Шерман жоғары шенді офицердің бұйрығын орындады. Шерман Арканзас өзенінің Миссисипиге құятын жерінен 50 шақырым жоғарыдағы Арканзас Постындағы Форт Хиндманға қарсы бірлескен құрлық және теңіз операциясымен бастауды ұсынды, онда конфедераттық канонерлік кемелері өзендегі одақтың кемелеріне шабуыл жасады. Экспедиция Грантқа хабарламай басталды.
Арканзас поштасы (9-11 қаңтар 1863)
Контр-адмирал Дэвид Диксон Портердің басқаруындағы одақтың кемелері 9 қаңтар күні кешке Арканзас Постқа жақын жерге әскерлерді түсіруді бастады. Әскерлер Хиндман бекінісіне қарай өзенмен жол тартты. Шерман корпусы конфедераттардың окоптарын басып алды, ал қорғаушылар бекініс пен жақын орналасқан мылтық оқпандарына шегінді. Портер 10 қаңтарда өз флотын Хиндман бекінісіне жақындатып, оны бомбалады, ал кешкі уақытта кері шегінді. 11 қаңтарда одақтың артиллериясы өзеннің қарсы жағынан бекініске оқ атты, ал жаяу әскер шабуылға дайындалды. Одақтың бронекемелері бекіністің қанатын бастады, ал Портердің флоты кез келген шегінуді кесу үшін одан өтті. Осы қоршаудың және Морган әскерлерінің шабуылының нәтижесінде конфедераттардың басшылығы түстен кейін капитуляциялады. Одақтың шығындары жоғары болғанымен, жеңіс Виксбургті басып алуға тікелей көмектеспесе де, Миссисипиде одақтың кеме қатынасына кедергі келтіретін тағы бір факторды жойды. Грант МакКлернандтың операцияны оның келісімінсіз өткізгенін білгенде, бұл Виксбургке қатысты маңызды мақсатына бөгет деп санады, бірақ ол сәтті аяқталғандықтан және оның одақтасы Шерман оны ұсынғандықтан, жазалау шараларын қолданбады. Дегенмен, ол МакКлернандты Миссисипиге қайтаруға бұйрық берді және 13 қаңтарда Виксбургтен солтүстік-батысқа қарай 15 шақырым жердегі Милликен бұрылысында науқанды жеке басқаруды өз мойнына алды.
Гранттың байу операциялары, қаңтар-наурыз 1863
Сол қыста Грант Виксбургке жақындау және оны басып алу мақсатында "Гранттың баю операциялары" деп аталған бірқатар шаралар жүргізді. Олардың басты мақсаты – Конфедерация артиллериясының отына түспей, Миссисипи өзені арқылы тікелей шабуыл жасамай, әскерлерді Виксбургке шабуылға қауіпті жақын қашықтықта орналастыру үшін, қолданыстағы немесе жаңа су жолдарын пайдалану немесе салу болды.
Грант каналы
Ди Сото түбегіндегі Уильямс каналын адмирал Фаррагут және бригада генералы Уильямс 1862 жылдың шілдесінде тастап кеткен болатын, бірақ ол Виксбургтің қаруларын айналып өтетін өзен бойымен төмен қарайтын бағытты ұсынуға мүмкіндік беретін еді. 1863 жылдың қаңтар айының соңында, президент Линкольн бұл идеяны жақсы көретінін теңіз күштері Грантке хабарлағаннан кейін, Гранттың ықпалымен Шерманның әскері қазба жұмыстарын қайта бастады. Шерман бұл жұмысты ащылықпен "Батлердің ордысы" деп атады (өйткені осы жұмысты істеу үшін Уильямсты өзеннің жоғарғы ағысына генерал-майор Бенджамин Батлер жіберген еді), ол ені шамамен 1,8 метр, тереңдігі 1,8 метр болатын. Грант, Линкольннің каналдың жай-күйі туралы үнемі сұрауының әсерінен күмәнсіз, Шерманға каналды ені 18 метр, тереңдігі 2,1 метрге дейін кеңейтуді бұйырды, және бұл күш-жігер Грант каналы деп аталды. Алайда, ол Миссисипи өзенінің гидрологиялық ерекшеліктеріне сәйкес дұрыс жобаланбаған еді, және өзеннің күрт көтерілуі каналдың басындағы бөгетті бұзып, аймақты су басты. Канал кері су және шөгінділермен тола бастады. Жобаны құтқару үшін екі алып бу машинасымен жұмыс істейтін диппер суқұйғыштары, «Геркулес» және «Сампсон», каналды тазалауға тырысты, бірақ суқұйғыштар Виксбургтегі тік жарлардан Конфедерация артиллериясының оғына түсіп, кері шегінді. Наурыз айының соңында каналдың құрылысы тоқтатылды. (Грант каналының шамамен 200 метрлік қалдықтары Луизианадағы Виксбург ұлттық әскери паркінде сақталады).
Провиденс көліне экспедиция
Грант бригада генералы Джеймс Б. Макферсонға Миссисипиден Провиденс көліне бірнеше жүз метрлік канал салуды бұйырды. Бұл Қызыл өзенге, Бакстер және Мейкон шығанақтары, сондай-ақ Тензас және Қара өзендер арқылы өтуге мүмкіндік беретін еді. Қызыл өзенге жеткенде Грант әскері Банкспен Порт-Хадсонде қосыла алатын болды. Макферсон 18 наурызда канал кеме жүруге қолайлы екенін хабарлады, бірақ Грантқа шығанақтарды жүзу үшін жіберілген "қалыпты Огайо өзенінің қайықтары" тек 8500 адамды тасымалдай алды. Провиденс көлі арқылы келген қайықтар одақтас әскерін 30 000-ға жеткізіп, дала командиріне 4:1 үстемдігінің икемділігін сыйлады, бұл Порт-Хадсонды сәтті қоршауға алу үшін жеткілікті болатын. Бұл Виксбург қорғанысын сәтті айналып өткен шығанақтардағы экспедициялардың жалғыз табыстысы болғанымен, тарихшы Эд Берсс бұл жетістікті "Провиденс көлінің бекер шаруасы" деп бағалады.
Язу асуы экспедициясы
Келесі әрекет – Миссисипи өзенінің жағалауын, Виксбургтен шамамен 240 км (150 миль) жоғары, Арканзас штатындағы Хеленаға жақын Ай көлі маңындағы жарылыс арқылы Хайнс-Блафтың үстіндегі және Язу-Ситидің астындағы биік жерге жету болды. Одан Язу өтегі арқылы (Язу-Ситиден Мемфиске дейінгі ежелгі жол, 1856 жылы Миссисипи өзенінен Ай көліне дейін жабылып, өтегін бөгеген жаңа жағалау құрылысы салдарынан тоқтатылған) салғаннан кейін, Суық су өзеніне, содан Таллахатчи өзеніне, және ақырында Миссисипи штатындағы Гринвудта Язу өзеніне қосылуға жол қарастырылды. 3 ақпанда жағалаулар жарылып, «Язу өтегі экспедициясы» басталды. Лейтенант-командир Уотсон Смит басқаруымен он Одақ кемесі, бригадалық генерал Бенджамин Прентисс басқаруымен әскерлермен бірге 7 ақпанда өтегіден өтуге кірісті. Бірақ төмен салбыраған ағаштар канонерлік кемелердің палубасындағы барлық нәрсені қиратты, ал Конфедерациялықтар жолды бөгеу үшін тағы да ағаштарды кесті. Бұл кешіктірулер Конфедерация әскерлеріне Таллахатчи және Ялобуша өзендерінің Миссисипи штатындағы Гринвудқа жақын жердегі тоғысында Форт Пембертонды жылдам салуға мүмкіндік берді, ол 11 наурыз, 14 наурыз және 16 наурыз күндері теңіз күштерін кері шегіндірді. Одақтың күш-жігері сәуір айының басында сәтсіз аяқталды.
Стилдің Байу экспедициясы
Адмирал Портер 14 наурызда Виксбургтен солтүстікке қарай Стилдің шығанағы арқылы Язу дельтасымен Дир-Крикке дейін көтерілуге тырысты. Бұл Форт-Пембертонды айналып өтуге және Виксбург пен Язу-Сити арасына әскерлерді түсіруге мүмкіндік беретін еді. Конфедераттар тағы да жолдарына ағаштарды құлатты, ал еліктер қайықтардың қанаттарын тоқтатты. Бұл жолы одақтың қайықтары тоқтап қалды, ал конфедерациялық атты әскер мен жаяу әскер оларды басып алумен қорқытты. Шерман Портерге көмекке жаяу әскер жіберіп, конфедераттарды ығыстырды, бірақ Портердің шабуылы тым қиындыққа толы болғандықтан тоқтатылды.
Дакпорт каналы
Гранттың соңғы әрекеті – Виксбургтің басынан өту үшін жеңіл қайықтарды өткізу мақсатында Дакпорт-Лэндингтен Уолнат-Байоға тағы бір канал қазу болды. 6 сәуірде канал дерлік аяқталған кезде су деңгейі төмендеп, тек ең жеңіл салалы қайықтар ғана өте алды. Грант осы каналдан бас тартып, жаңа жоспарлауға кірісті. Желтоқсаннан наурызға дейін, Чикасоу Байо және Миссисипи орталық ілгерілемесін қоса алғанда, Гранттың жеті бастамасы немесе "эксперименті" сәтсіз аяқталды. Грант өзінің естеліктерінде бұл эксперименттерді су тасқыны мен аурулармен толы қыс айларында әскерін жұмыспен ұстап тұру үшін жасағанын және сәттілікке үміттенбегенін айтты. Алайда, сол кездегі Гранттың хаттары осы мәлімдемеге қайшы келеді.
1863 жылғы науқанның жоспары және алғашқы қозғалыстар
Байо операцияларының бәрі сәтсіз аяқталды, бірақ Грант өзінің талмайтын қатырлылығымен белгілі болды және ол бас тартпады. Оның соңғы жоспары батыл, бірақ тәуекелді болды: Одақ әскерін Миссисипи өзенінің батыс жағасымен жылжытып, Виксбургтің оңтүстігінде өзеннен өтіп, Виксбургке оңтүстік және шығыс жақтан шабуыл жасау немесе Банкспен күш біріктіріп, Порт-Хадсонды басып алып, содан кейін бірлесіп Виксбургті алу. Портер қаланың оңтүстігіне жеткілікті артиллериялық кемелер мен тасымалдау кемелерін жасырын жеткізуі керек болды. Олар өзенмен төмен қарай өткеннен кейін, Виксбургтің артиллериясының өтуін қайтадан басып өте алмайтын болды, себебі өзен ағысы оларды тым баяулатар еді. 29 наурызда Макклернанд әскерлерін көпірлер мен ағаш жолдар салуға кірістірді. Олар өздерінің жолындағы батпақтарды да толтырды, ал 17 сәуірде Милликенс-Бендтен Виксбургтің төменгі жағындағы Луизиана штатындағы Хард-Таймсқа дейін 110 шақырымдық қиын, бұрылып-талған жол салды. 16 сәуірде, айсыз, ашық түні Портер жеті канонерлік кеме мен үш бос әскер тасымалдау кемесін дүкендермен жүктеп, шу мен жарықты барынша азайтуға тырысып, жартастың басынан өтуге жіберді. Бірақ дайындықтар тиімсіз болды. Конфедерация сақшылары кемелерді байқады, және жартас ауыр артиллериялық оқтармен жарылды. Көруді жақсарту үшін жағалау бойында оттар жақылды. Одақтың канонерлік кемелері де жауап берді. Портер конфедераттардың кемелерінің жоғарғы бөліктерін көбінесе нысанаға алғанын, олардың қаруларын төмендетуге шамалары келмейтінін байқады және оларды конфедерациялық артиллерияның тікелей астында, шығыс жағалауға жақындатуға бұйрық берді, тіпті командирлерінің бұйрықтарын естіп, оқ-дәрілердің үстінен ұшып өтетінін көріп тұрды. Флот аз шығынмен аман қалды; он үш адам жараланды, бірі де қаза болған жоқ. "Генри Клей" кемесі зақымданып, су жағасында өртенді. 22 сәуірде тағы алты кеме азық-түлікпен жүгіріп өтті; бір кеме жетпеді, бірақ ешкім қаза болған жоқ. Ұңғыр экипажы кеменің қалдықтарымен ағысқа қарай жүзіп кетті. Гранттың стратегиясының соңғы бөлігі – Пембертонның назарын Одақ әскерлері өтетін өзеннен аудару болды. Грант екі операцияны таңдады: Шерманның Виксбургтің солтүстігіндегі Миссисипи штатындағы Снайдерс-Блаффқа жасаған шабуылы (төменде Снайдерс-Блафф шайқасын қараңыз) және полковник Бенджамин Гриерсон жасаған Миссисипи штатының орталық бөлігінен өткен қауіпті кавалерия шабуылы, ол Гриерсонның шабуылы ретінде белгілі болды. Екеуі де толыққанды сәтті аяқталды. Шерманның шабуылы туралы Грант былай деп жазады: Менің мақсатым Пембертонды Виксбургке мүмкіндігінше көп күш ұстауға мәжбүрлеу еді, мен өзеннің шығысындағы биік жерге жақсы бекініп алғанша. Бұл қадам өте сәтті болды және кейіннен білгеніміздей, Виксбург маңында үлкен шатасу тудырып, біздің нақты жоспарымызға күмән келтірді. Гриерсон конфедерация күштерін оны қуу үшін шығаруға қол жеткізді, ал Пембертонның қорғанысы штаттың айналасына тым көп тарап кетті. (Пембертон сонымен қатар Натаниел Банкстің Батон-Руждан Порт-Хадсонға қауіп төндіретін өзен бойымен жорығынан да алаңдады.) Грант Гриерсонның шабуылы туралы былай деп жазады: Мен полковник Гриерсонның Миссисипидің орталық бөлігінен сәтті жасаған шабуылы туралы бірінші рет оңтүстік газетінен естідім. Бұл шабуыл үлкен маңызға ие болды, өйткені Гриерсон Виксбургке қарсы негізгі әрекеттен жаудың назарын аударды.
Қазақстан Республикасы
Генерал-майор Улисс Гранттың Теннесси армиясы науқанды шамамен 44 500 адаммен бастады, шілде айына қарай саны 75 000-ға жетті. Армия бес корпустан тұрды: генерал-майор Джон А. Макклернанд басқаратын XIII корпус; генерал-майор Уильям Т. Шерман басқаратын XV корпус; генерал-майор Джеймс Б. Макферсон басқаратын XVII корпус; генерал-майор Кэдвалладер С. Уошберн басқаратын XVI корпустың үш дивизиясы; және бригада генералы Элайас С. Деннис басқаратын Солтүстік-Шығыс Луизиана округінің жасағы. Майор-генерал Джон Г. Парк басқаратын IX корпус маусымның ортасында армияға қосылды.
Конфедерация
Генерал-лейтенант Джон С. Пембертонның Миссисипидегі Конфедерациялық армиясы шамамен 30 000 адамнан тұратын, генерал-майорлар басқарған бес дивизиядан құралды: Уильям В. Лоринг, Картер Л. Стивенсон, Джон Х. Форни, Мартин Л. Смит және Джон С. Боуэн. Генерал Джозеф Джонстонның Миссисипи штатындағы Реймонд және Джексон қалаларындағы күштері, шамамен 6 000 адам, оның Батыс департаментінің құрамына кіретін, генерал Джон Грегг пен полковник Пейтон Х. Колквитт бригадаларын қамтыды. Лоринг дивизиясы 17 мамырда Чемпион-Хиллден шегінуден кейін Джонстонға қосылды, ал Джонстонды генерал-бригадир Уильям Х. Т. Уокер дивизиясы және генерал-бригадир Уильям Хикс Джексонның атқыштар дивизиясы мамыр айының соңында, содан кейін генерал-майорлар Джон С. Брекинридж және Сэмюэл Г. Френчтің дивизиялары маусым айында күшейтті, Виксбург түскен кезде оның жалпы саны шамамен 36 000 адамға жетті.
Гранд-Гальф (29 сәуір, 1863)
Адмирал Портер жеті темір кемені Миссисипи штатындағы Гранд-Гальфтың бекіністері мен батареяларына шабуыл жасады, Конфедерацияның қаруларын үнсіздендіру және содан кейін МакКлернандтың XIII корпусының әскерлерімен аймақты бақылауға алу мақсатымен. Жеті бронетанктың шабуылы сағат 8-де басталды және шамамен 13:30-ға дейін жалғасты. Шайқас барысында бронетанктер Конфедерация қаруларынан 100 метрге жақындап, Форт-Уэйдтің төменгі батареяларын үнсіздендірді. Форт-Кобунның Конфедерацияның жоғарғы батареялары қол жеткізбейтін болып қалды және атысын жалғастырды. Конфедерацияның күшті қарсылығына байланысты Грант пен Портер Гранд-Гальфқа десант түсірудің мүмкін емес екенін шешті, бірақ кейін Миссисипи штатының Бруинсбург қаласына десант түсірді. Одақтың бронетанктері (олардың бірі, «Тоскумбия», істен шығып қалды) және көлік кемелері уақытша шегінді, бірақ сол күні кешке, күн бұрышы Конфедерацияның нысана алуына кедергі келтіргенде, Портер қайтадан кемелерін Гранд-Гальфқа жіберді. Бронетанктер оларды қорғап тұрғанда, бу кемелер мен баржалар қауіпті жолдан өтті. Осы уақытта Грант әскерін құрлық арқылы Коффи-Пойнт арқылы шығанақтың төменгі жағына жеткізді. Көлік кемелері Гранд-Гальфты өткеннен кейін, олар әскерді Дишарун плантациясында таратты және Гранд-Гальфтан төмен, Бруинсбургте Миссисипи жағалауына түсірді. Грант онда 17 000 сарбазды десантқа шығарды, бұл Нормандияға шабуылға дейін американдық әскери тарихындағы ең ірі десанттық операция болды. Әскерлер дереу Миссисипи штатындағы Порт-Гибсон қаласына қарай құрлықпен жүріп кетті, онда 1 мамырда Боуэннің конфедерациялық әскерлерімен Порт-Гибсон шайқасын өткізді. Боуэннің оң фланкі кері тартылды, ал Боуэннің әскерлері майданнан ұрыспен шегінді. 3 мамырда Конфедерация әскерлері Гранд-Гальфтағы бекіністерді тастап кетті. Конфедерация жеңіске жетпеді, өйткені Гранд-Гальфтағы жеңіліс Гранттың шабуылында шамалы өзгерістерге ғана әкелді.
Снайдердің блеф (29 сәуір - 1 мамыр)
Конфедерация әскерлеріне көмек көрсету үшін әскерлер Гранд-Галфқа тартылмайтынына көз жеткізу мақсатында, Одақтың әскери-теңіз күштері Снайдер Блаффқа жасалмалы шабуыл жасады. 29 сәуір күні түстен кейін лейтенант-командир К. Рэндольф Бриз өзінің сегіз канонерлік қайығы мен генерал-майор Фрэнсис П. Блэрдің дивизиясын тасымалдаған он көлігімен Язу өзенімен Чикасо буынының аузына дейін баяу жылжыды, онда олар түнді өткізді. Келесі күні таңертеңгі сағат 9-да, бір канонерлік қайықтан басқа, әскер өзен жоғары қарай Драмгульдс Блаффқа қарай өрлеп, жаудың батареяларымен қақтығысты. Шайқас барысында «Чоктау» 50-ден астам оққа ұшса да, жараланғандар болған жоқ. Сағат 18:00 шамасында әскерлер кемеден түсіп, Блейк левиімен қаруларға қарай батыл жүріш жасады. Олар Драмгульдс Блаффқа жақындағанда, батарея оларға атылып, қиындықтар мен жараланғандарға себеп болды. Одақтың шабуылы тоқтатылды, ал қараңғы түскеннен кейін әскерлер қайтадан көліктерге отырды. Келесі күні таңертең көліктер басқа әскерлерді де түсірді. Батпақты жер және жаудың күшті артиллериялық атысы оларды кері шегінуге мәжбүр етті. 1 мамырда сағат 15:00 шамасында канонерлік қайықтар тағы да атуды бастады, соның салдарынан біршама зиян келді. Кейін қайықтардың атысы баяулап, қараңғы түскеннен кейін тоқтады. Шерман әскерлерін Милликен буынына түсіруге бұйрық алғандықтан, канонерлік қайықтар Язу өзенінің аузындағы бекіністеріне оралды.
Порт Гибсон (1 мамыр)
Грант әскері Бруинсбургтен ішкі аймаққа қарай марш жасады. Родни жолымен Порт-Гибсонға қарай жылжуда, олар түн ортасынан кейін Конфедерацияның алғы шебіне тап болып, шамамен үш сағат бойы шайқасты. Сағат 3-тен кейін ұрыс тоқтады. Одақ әскерлері таңда Родни жолымен және плантация жолымен ілгеріледі. Таңғы сағат 5:30-да Конфедерация одақ әскерінің шабуылына кедергі келтірді, содан соң шайқас басталды. Федералистер Конфедерация әскерін кері шегінуге мәжбүр етті. Конфедерация күні бойы әртүрлі уақытта жаңа қорғаныс позицияларын құрды, бірақ олар одақтың шабуылын тоқтата алмады және кешкісін шайқас алаңынан шығып кетті. Бұл жеңіліс Конфедерацияның Миссисипи өзенінің бойындағы қорғанысын ұстай алмайтынын көрсетті, ал федералистер өздерінің плацдармын нығайтты. Осы кезде Грант шешім қабылдауға тиіс болды. Оның бастапқы бұйрығы Гранд-Гальфты басып алып, содан кейін Банкспен байланысып, Порт-Хадсонды қоршауға түсу болды, одан кейін біріккен әскерлері қайтып келіп Виксбургті басып алатын еді. Бірақ Грант үшін мұндай жол оны жоғары ранкті генерал-майордың бағынысына қойар еді, ал театрдагы кез келген жетістік Банкске тиер еді. Банкс Қызыл өзендегі операциялармен айналысып, Порт-Хадсонға қарсы операцияларды келесі бірнеше күнде бастауға дайын емес екенін Грантке хабарлағандықтан, Грант Виксбургке қарсы өздігінен әрекет етуге шешім қабылдады. Ол өзінің ниеті туралы Халекке хабарлама жіберді, Вашингтонға хабарлама жетіп, жауап алуға сегіз күнге дейін уақыт кететінін білді. Одақ әскері Гриндстоун Фордтағы маңызды нүктені басып алғаннан кейін, Үлкен Байо Пьер мен Үлкен Қара өзен арасындағы Конфедерация күштерінің барлығы қауіпке ұшырады. Мұны түсінген Боуэн Гранд-Гальфты эвакуациялады және барлық күшімен Үлкен Қара өзені арқылы Хенкинсон Фордына бет алды, одақ әскерлерінің тұзағынан қиындықпен құтылды. Грант сол кезде сол бағытпен солтүстікке қарай жылжуды және тікелей Виксбургке шабуылдауды жоспарлады. Алайда, ол жіберген барлаушылар Пембертон қаланың оңтүстігінде жақсы қорғаныс позицияларын құрғанын анықтады. Оның орнына, ол Джексоннан Виксбургке дейінгі темір жолды басып алып, қаланың жабдықтау желісін бұзуға шешім қабылдады. Ол үш корпусына (Шерман өзеннен өткеннен кейін) Эдвардс станциясына (батыс мақсаты, Макклернанд корпусымен), Клинтонға (шығыс мақсаты, Макферсон корпусымен) және Мидуэй станциясына (орталық, Шерман корпусымен) темір жолға шабуыл жасау үшін үш жеке бағыт бойынша ілгерілеуге бұйрық берді.
Реймонд (12 мамыр)
10 мамырда Пембертон Джексонға келген барлық күшейткіштерге оңтүстік-батысқа қарай 20 миль (32 км) қашықтықтағы Реймондқа жорық жасауды бұйырды. Түрме. Генерал Джон Греггтің күшті бригадасы Луизиана штатының Порт-Гадсон қаласынан қиын жорықтан кейін, келесі күні таңертең Реймондқа қарай жорыққа шығып, 11 мамыр күні түстен кейін жетті. 12 мамырда Грегг бригадасы 14 Майл сағасында одақтың шабуыл жасау тобына шабуылдау үшін орналасты. Шабуыл жасау тобы XVII корпустың генерал-майоры Джон А. Логанның дивизиясы екені анықталды. Грегг 14 Майл сағасын кесіп өтуге қарсылық көрсетуге шешім қабылдады және өз әскерін мен артиллериясын тиісінше орналастырды. Логанның әскері жақындағанда, Конфедерация әскерлері атыс ашты, бастапқыда ауыр шығынға себеп болды. Кейбір одақ әскерлері шашырады, бірақ Логан желіні ұстап тұру үшін күш жинады. Конфедерация әскерлері желіге шабуыл жасады, бірақ кері шегінуге мәжбүр болды. Одақтың қосымша әскерлері келді және қарсы шабуыл жасады. Алты сағатқа созылған қызу шайқас болды, бірақ одақ күштері басымдық танытты. Греггтің әскері шайқас алаңынан шықты. Олар шайқаста жеңіліп қалғанымен, бір күн бойы өте басым одақ күштерін тоқтата алды. Генерал Грегг, басым күштердің алдында Джексонға шегіну туралы бұйрық алғаннан кейін, Джексон бағытында Миссисипи штатының Миссисипи Спрингсіне қарай бес миль (8 км) қашықтыққа шегінді. Бұл шегіну Миссисипидің оңтүстік темір жолын одақ күштеріне ашты, осылайша Виксбургтің өмірлік артериясын кесіп тастады. Макферсонның жеңісіне қарамастан, Гранттың оң фланкіне шабуыл жасаған конфедерациялық күштердің болуы оны жоспарын қайта қарастыруға мәжбүр етті. Ол генерал Джозеф Джонстонның бірнеше күн ішінде Джексонға күшейтумен келетінін білді, сондай-ақ генерал П. Г. Т. Борегардтың да оқиға орнына келуі мүмкін деген қауесет тарады. Мұндай жағдайда одақ әскері екі жақтағы жау әскерлерінің арасында қалған болар еді. Сондықтан ол алдымен шығыстан келген қауіпті жоюды шешті және Шерман мен Макферсонға Джексонды басып алуға бұйрық берді.
Джексон (14 мамыр)
9 мамырда генерал Джонстонға Конфедерация Соғыс хатшысының «тезірек Миссисипиге барып, майдандағы күштердің бас қолбасшылығын алуға» нұсқау берген хабарлама келді. 13 мамырда Орта Теннессиден Джексонға келген кезде ол екі армия корпусы – Шерман мен Макферсон корпустарының Джексонға қарай жылжуда екенін және Греггтің қаланы қорғауға бар болғаны 6000 шамасында әскері бар екенін білді. Джонстон Джексонды эвакуациялауға бұйрық берді, бірақ Грегг эвакуация толыққанша аяқталғанға дейін қаланы қорғауын жалғастыру керек болды. Сағат 10-ға қарай екі одақтық армия корпусы да Джексонға жақын жетіп, жаумен қақтығысты бастады. Жаңбыр, конфедераттардың қарсыласуы және нашар қорғаныс ауыр шайқасқа дейін тоқтатты, шамамен сағат 11-ге дейін одақтық күштер көптеп шабуылға көшіп, жауды баяу, бірақ сенімді түрде кері итерді. Түстен кейін Джонстон Греггке эвакуация толыққанда, ол жұмыстан босап, олардың соңынан еріп кетуі керектігін хабарлады. Ұзақ өтпей одақтың әскерлері Джексонға кірді, ал Шерман корпусымен бірге саяхаттап жүрген Грант Боуман үйінде той берді. Олар қаланың бір бөлігін өртеп, көптеген зауыттарды қиратты және Виксбургке баратын теміржол байланысын үзіп тастады. Джонстонның эвакуациясы қателік деп есептеледі, себебі ол 14 мамырдың кешіне дейін 11 000 әскерін, ал 15 мамырдың таңында тағы 4 000 әскерін жинауға мүмкіндігі болған. Миссисипи штатының астанасының құлауы конфедераттардың рухын құлатты. Теміржол байланысын бұзғаннан кейін Грант уақытша қаладан шығып, әскерін Виксбургке шоғырландырды. Джонстон әскерінің көп бөлігін Кантон жолымен кері шегіндірді, бірақ Пембертонға Эдвардс станциясынан кетуге және Клинтонға шабуыл жасауға бұйрық берді. Пембертон мен оның генералдары Джонстонның жоспары қауіпті деп ойлады және оның орнына Гранд-Галфтан Реймондқа қарай қозғалатын одақтың жабдықтау пойыздарына шабуыл жасауға шешім қабылдады. Бірақ 16 мамырда Пембертон Джонстоннан бұрынғы нұсқауларын қайталайтын тағы бір бұйрық алды. Пембертон жабдықтау пойыздарын қуа бастаған еді және Чемпион Хиллінің басына дейін оңтүстікке қарай үштен бір миль жерде орналасқан Реймонд-Эдвардс жолында, артқы бөлігімен қозғалды. Осылайша, ол қарсы шабуылға бұйрық бергенде, оның көптеген жабдықтау арбалары күшін алдыңғы қатарға шығарды.
Чемпион төбесі (16 мамыр)
16 мамыр күні, шамамен таңғы сағат 7-де, Одақ әскерлері Конфедерация әскерлерімен қақтығысты және Чемпион төбесіндегі шайқас басталды. Пембертонның әскері Джексон ағысының үстінен көрінетін қырқаның бойымен қорғаныс шебіне орналасты. Пембертон Одақтың бір колоннасының Джексон жолымен оның қорғалмаған сол қанатына қарсы жылжып келе жатқанын білмеді. Қорғану үшін Пембертон бригада генералы Стивен Д. Лидің әскерін Чемпион төбесіне орналастырды, олар сол жерден Одақ колоннасының жол айырысына қарай қозғалысын бақылай алатын еді. Ли Одақ әскерлерін байқады, ал олар да оны көп ұзамай көріп қалды. Егер осы күш тоқтатылмаса, ол Конфедерация әскерін Виксбургтің базасынан бөліп тастайтын еді. Пембертон Одақ әскерінің қозғалысы туралы ескерту алды және сол қанатына күш жіберді. Чемпион үйі маңындағы Одақ әскерлері әрекетке кірісіп, атыс бастау үшін артиллерияны орналастырды. Грант шамамен сағат 10-да Чемпион төбесіне жеткенде, шабуылды бастауға бұйрық берді. Сағат 11:30-ға қарай Одақ әскерлері Конфедерацияның негізгі шебіне жетті, ал сағат 13:00-ге қарай төбені басып алды, ал Конфедерация әскерлері тәртіпсіздікпен кері шегінді. Федералдар алға жылжып, жол айырысын басып алып, Джексон жолы арқылы қашу мүмкіндігін жапты. Пембертонның бір дивизиясы (Боуэн) қарсы шабуыл жасап, федералдарды Чемпион төбесінен артқа итеріп, олардың күші тоқтады. Содан кейін Грант қарсы шабуыл жасап, Болтон арқылы Клинтоннан келген күштерді салғанға салды. Пембертонның әскері осы шабуылға төтеп бере алмады, сондықтан ол әскерін даладан әлі де ашық болған жалғыз қашу жолына – Бейкерс-Крик арқылы Реймонд жолымен өтуге бұйрық берді. Бригада генералы Ллойд Тилгманның бригадасы арттық күштерді құрады және олар Тилгманның қазасына дейін барлық қиындыққа төтеп берді. Кешке қарай Одақ әскерлері Бейкерс-Крик көпірін басып алды, ал түн ортасына қарай Эдвардсты басып алды. Конфедерация әскерлері Виксбургке қарай толыққанды түрде шегінді.
Үлкен Қара өзендегі көпір (17 мамыр)
Конфедерацияның шегінуі 16-17 мамыр түнінде Үлкен Қара өзен көпіріне жетті. Пембертон генерал Боуэнге үш бригадамен өзеннің шығыс жағалауындағы бекіністерді ұстауды және одақтастардың қуғындауын қиындатуды бұйырды. 17 мамыр күні таңертең Эдвардс стансасынан МакКлернанд корпусының үш дивизиясы шықты. Корпус конфедераттардың бекіністеріне тап болды және жаудың артиллериясы оқ атуды бастағанда жасырынуға мәжбүр болды. Одақтас генерал Майкл К. Лоулер өзінің 2-бригадасын, генерал Юджин А. Карр дивизиясын құрды, олар өзеннің иірімдерінен шығып, конфедераттардың алдыңғы қатарына және генерал Джон С. Вонның тәжірибесіз Шығыс Теннесси бригадасы ұстап тұрған бекіністеріне шабуыл жасады. Конфедераттар шатасып, үрейленді, және екі көпір арқылы – теміржол көпірі және өзенге көлденең орналасқан кеме док арқылы – Үлкен Қара өзенінен шегіне бастады. Олар өтіп кеткеннен кейін, конфедераттар көпірлерді өртеп, одақтастардың жақыннан қууын болдырмады. Сол күні Виксбургке келген конфедераттар дезорганизацияланған күйде болды. Одақтас күштер Үлкен Қарада шамамен 1800 әскерді тұтқынға алды, бұл конфедераттар үшін ауыр шығын болды.
Виксбург қоршауы (18 мамыр - 4 шілде)
Одақ әскері Виксбургке жиналып, Пембертон әскерін қоршап алды. Грант Конфедерацияның мықты бекіністерін бұзу үшін екі шабуыл жасады: 19 мамыр және 22 мамыр. Екінші шабуыл бастапқыда Макклернанд секторында біршама сәттілікке жетті, бірақ 3200 қаза және жаралымен кері қайтарылды. Джонстон Пембертонға қаланы тастап, әскерін сақтап қалуға бұйрық берді, бірақ Пембертон қауіпсіз түрде шегіну мүмкін емес деп ойлады. Джонстон Грантқа шабуыл жасап, Пембертонды құтқаруды жоспарлады, бірақ оны уақытында ұйымдастыра алмады. Грант Конфедерация әскерін қоршап алды. 4 шілдеде, алты апта бойы Виксбургтегі әскер мен азаматтар азық-түліксіз, үнемі бомбалаудан кейін, Пембертон қала мен әскерін тапсырды. Грант алдында Пембертоннан өзге, артында Конфедерация күштеріне де алаңдады. Ол бір дивизияны Үлкен Қара өзендегі көпір маңына орналастырды, ал екіншісі Механикасбургке дейін солтүстікке барлау жасады, екеуі де қорғау күші ретінде әрекет етті. 10 маусымда генерал-майор Джон Г. Парк басқаратын IX корпус Гранттың қолбасшылығына берілді. Бұл корпус арнайы топтың ядросы болды, оның міндеті – Кантонға күш жинап жатқан Джонстонның қоршауға кедеріс келтірмеуіне жол бермеу болды. Шерманға осы топтың басшылығы берілді, ал 22 маусымда XV корпуста оның орнын генерал Фредерик Стил басты. Джонстон Пембертонды құтқару үшін қозғалысқа шықты және 1 шілдеде Үлкен Қара өзеніне жетті, бірақ Виксбург гарнизоны үшін кеш болғандықтан Шерманмен болатын қиын кездесуді кейінге шегерді, содан кейін Джексонға қайтып келді.
Миликенс-Бенд (7 маусым)
Қоршау кезінде Гранттың жабдықтау желісін үзу мақсатында Конфедерация Миссисипи өзені бойындағы Милликенс-Бенд жабдықтау аймағына шабуыл жасады. Бұл аймақты негізінен нашар даярланған қара нәсілді әскерлер қорғады, олар нашар қару-жарақпен шайқасты және соңында канонерлік кемелердің көмегімен конфедераттарды кері шегіндірді, бірақ оларға да үлкен шығын келді; қорғаушылар 652 сарбазды, ал конфедераттар 185 сарбазды жоғалтты.
Гудричтің қонуы (29-30 маусым)
Одақ әскерлері Луизиананың өзен жағалауындағы аймақтарды басып алғаннан кейін, мыңдаған қашқан құлдар оларға ағылып келді. Сондықтан федералдылар бірнеше плантацияларды жалға алып, босатылғандарды мақта немесе басқа да егін өсіруге жұмысқа алды; егін сатудан түскен пайда азық-түлік, киім-кешек сияқты шығындарды жабуға жәрдемдесті. Африка-американдық әскерлер осы плантацияларды күзетуге жіберілді, ал басқа әскерлер шайқасқа аттанды. Конфедерация әскерлері осы босатылғандардың бір бөлігін қайта қолға түсіріп, егін шаруашылығын жоюға ниеттенгендіктен, Арканзас штатындағы Гейнс-Лэндингтен Провиденс көліне жорық ұйымдастырды. Конфедерация әскерлері осы операцияларды тоқтатты, көптеген мүлікті қиратты, көптеген жабдықтар мен қару-жарақтарды тартып алды, бірақ бұл шабуыл Одақ үшін айтарлықтай соққы болмады. Конфедерация әскерлері уақытша алабұдындар тудырды, бірақ олар ұзақ мерзімді өзгерістерге қол жеткізе алмады.
Хелена (4 шілде)
Конфедерация генерал-лейтенанты Теофилус Х. Холмс әскерлері Виксбург қаласына жасалған қысымды жеңілдету мақсатымен Арканзас штатындағы Хеленаға шабуыл жасады. Конфедераттардың әскері саны жағынан басым болғанымен және бастапқыда бірнеше бекіністерді басып алғанымен, Одақ әскерлері оларды ығыстырып шығарды.