Кіріспе

1789 жылғы бірінші АҚШ Конгресінен 2020 жылғы 116-шы Конгреске дейін 162 африкалық американдық Конгресте қызмет етті. 1789 мен 2020 жылдар аралығында 152 адам Өкілдер палатасында, 9 адам Сенатта, ал 1 адам екі палатада да қызмет етті. Дауыс беретін мүшелердің саны 156-ға жетті, оның ішінде 6 делегат болды. Партиялық құрамы 131 демократ және 31 республикашылдан тұрды. 1971 жылы 92-ші Конгресс кезінде 13 мүше Конгресс қара партиясын құрған болса, 116-шы Конгресте (2019-2020) 56 адам қызмет етті, оның 54-і демократ, 2-і республикашыл (барлығы 535 орын, сондай-ақ 6 делегат). 1976 жылы Конгресске арналған «Конгрестегі қара американдықтар» кітабының бірінші басылымы жарық көрген кезде 45 африкалық американдық Конгресте қызмет еткен еді. 1990 жылғы екінші басылымда бұл көрсеткіш 66-ға дейін өсті, ал 2008 және 2018 жылғы басылымдарда да тұрақты өсім байқалды. Алғашқы афроамерикандық сенатор 1870 жылы Хайрам Ревелс болды. Конгресс комитетінің төрағасы болған алғашқы афроамерикандық – 1949 жылы Уильям Л. Доусон. Алғашқы афроамерикандық әйел – 1968 жылы Ширли Чишолм, ал 2015 жылы Джон Кониерс Өкілдер палатасының ең тәжірибелі мүшесі (Dean of the House) атанды. Конгрестің екі палатасында партиялық жетекші болған алғашқы афроамерикандық – 2023 жылы Хаким Джеффрис. Сенатор Барак Обама 2009 жылы Сенаттан АҚШ Президентіне сайланды. Реконструкция дәуірінде сайланған республикашылдар Конгресте қызмет еткен алғашқы афроамерикандықтар болды. 13-ші және 14-ші түзетулер құлдарға бостандық пен азаматтық құқықтар бергеннен кейін, азат болғандар Оңтүстік АҚШ-та алғаш рет саяси өкілдікке ие болды. Қара мемлекет қайраткерлері мен саясаткерлерінің санының артуына жауап ретінде ақ демократтар саяси билікті қайтару үшін зорлық-зомбылық пен қорқыту тактикасын қолданды. 1876 жылғы президенттік сайлауға дейін үш штаттық заң шығарушы орган ғана ақтардың бақылауында болмады. 1877 жылғы келісім ақтардың Оңтүстіктегі билігін қайта орнату кезеңін аяқтады, федералды әскерлер Оңтүстіктен шығарылды. Штаттық заң шығарушылар нәсілдік сегрегацияны орнату және қара нәсілділердің еңбек құқықтарын, қозғалысын және ұйымдасуын шектеу үшін Jim Crow заңдарын қабылдай бастады. Олар сайлаушылардың тізілімін шектеуге бағытталған заңдарды қабылдады, мақсаты – қара нәсілділердің дауыс беруін тоқтату. 1890 жылдан 1908 жылға дейін Оңтүстіктегі штаттық заң шығарушы органдар жаңа конституциялар, түзетулер немесе сайлау және дауыс беру ережелерін шектеуге байланысты басқа да заңдарды қабылдау арқылы көптеген қара және кедей ақтарды дауыс беру құқығынан айырды. Азаматтық құқықтар қозғалысының нәтижесінде АҚШ Конгресі 1960-шы жылдардың ортасында сегрегацияны тоқтату және конституциялық азаматтық және дауыс беру құқықтарын қамтамасыз ету туралы заңдарды қабылдады. Республикашылдар Реконструкцияның аяқталуына бейімделгенде азаматтық құқықтар мәселесінде беймәлімдік танытып, республикалық «ақ лилия» қозғалысының күшеюімен афроамерикандықтар Республикалық партиядан алыстады. XX ғасырдың бірінші жартысында АҚШ-тағы екі үлкен көші-қон толқыны кезінде алты миллионнан астам афроамерикандық Оңтүстіктен Солтүстік-Шығыс, Орта Батыс және Батыс өнеркәсіптік қалаларына көшіп барды, оның бес миллионы 1940 жылдан 1970 жылға дейін көшті. Олардың кейбіреулері осы жаңа жерлерде федералды саяси лауазымдарға сайланды, ал көпшілігі демократтар ретінде сайланды. Ұлы депрессия кезінде көптеген қара нәсілді сайлаушылар Франклин Д. Рузвельт әкімшілігінің «Жаңа келісім» экономикалық, әлеуметтік және жұмыс саясатын қолдап, Республикалық партиядан Демократиялық партияға көшті. Бұл тенденция 1960-шы жылдардағы азаматтық құқықтар заңнамасымен жалғасты, осы арқылы дауыс беру құқығы Оңтүстікке қайта оралды.

Қайта құру және құтқару

Қара нәсілді адамдардың дауыс беру және АҚШ Конгресінде қызмет ету құқығы Азамат соғысынан кейін Конституцияға түзетулер енгізу арқылы орнатылды. Он үшінші түзету (1865 жылғы 6 желтоқсанда ратификацияланды) құлдықты жойды. Он төртінші түзету (1868 жылғы 9 шілдеде ратификацияланды) АҚШ-та туған немесе натурализацияланған барлық адамдарды азамат етті. Он бесінші түзету (1870 жылғы 3 ақпанда ратификацияланды) нәсіліне, түсіне немесе бұрынғы құлдық жағдайына байланысты дауыс беру құқығын жоққа шығаруды немесе шектеуді тыйым салды және Конгресске тиісті заңнама арқылы заңды күшіне енгізу өкілеттігін берді. Конгресске сөз сөйлеген алғашқы қара нәсілді адам Генри Хайленд Гарнет болды, ол 1865 жылы он үшінші түзетуді қабылдау кезінде сөз сөйледі. 1866 жылы Конгресс Азаматтық құқықтар туралы заң мен төрт қайта құру туралы заңды қабылдады, олар Теннессиді қоспағанда, бұрынғы Конфедерация штаттарындағы барлық үкіметтерді таратып жіберді. Оңтүстік бес әскери округке бөлінді, онда әскерилер Фридмен бюросы арқылы жаңадан босатылған қара нәсілді адамдардың құқықтары мен қауіпсіздігін қорғауға көмектесті. Бұл заңға сәйкес, бұрынғы Конфедерация штаттары қара нәсілді адамдарға азаматтық құқықтарды беруді көздейтін конституцияларын ратификациялауы керек немесе Конгресстегі өкілдіктерін жоғалтуы керек еді. Осы шаралардың нәтижесінде қара нәсілді адамдар Оңтүстік штаттарында дауыс беру құқығына ие болды. Бірнеше штаттарда (әсіресе Миссисипи мен Оңтүстік Каролинада) қара нәсілділер халықтың көпшілігін құрады. Одақтас ақ нәсілді адамдармен коалиция құрып, республикашылдар штаттық заң шығарушы органдарды бақылауға алды. Сол кезде штаттық заң шығарушы органдар АҚШ Сенатының мүшелерін сайлады. Қайта құру кезінде тек Миссисипи штатының заң шығарушы органы қара нәсілді сенаторларды сайлады. 1870 жылғы 25 ақпанда Хирам Родс Ревелс Сенаттың алғашқы қара мүшесі болып сайланды, ал 1875 жылы Миссисипи штатынан Бланш Брюс екінші болып сайланды. Ревелс жалпы алғанда Конгрестің алғашқы қара мүшесі болды. Оңтүстік штаттарындағы көптеген сайлау округтерінде қара нәсілділер халықтың көпшілігін құрады. 1870 жылы Оңтүстік Каролинадан Джозеф Рейни АҚШ Өкілдер палатасына сайланып, Конгреске тікелей сайланған алғашқы қара мүше болды. Қара нәсілді адамдар ұлттық лауазымдарға Алабама, Флорида, Джорджия, Луизиана, Миссисипи, Солтүстік Каролина, Техас және Вирджиниядан сайланды. Қайта құру дәуіріндегі барлық қара нәсілді сенаторлар мен өкілдер Республика партиясының мүшелері болды. Республикашылдар Авраам Линкольн мен азаттық партиясын ұсынды. Демократтар плантаторлар, құлдық және сепаратизм партиясын ұсынды. 1868 жылдан бастап Оңтүстік штаттарындағы сайлаулар, әсіресе Луизиана, Миссисипи және Каролиналарда, демократтардың қара нәсілді адамдардың дауыс беруін тоқтату және билікті қайтару әрекеттерімен байланысты зорлық-зомбылықтың күшеюімен бірге өтті. 1870-ші жылдардың ортасында Ақ лига және Қызыл көйлектер сияқты жарымәскери ұйымдар республикашылдарды қызметтен шығару және қара нәсілді адамдарды дауыс беруден қорқыту үшін ашық түрде жұмыс істеді. Бұл Ку-Клукс-Кланның ертеректе азат етілгендерге және олардың ақ нәсілді одақтастарына қарсы жасырын әрекеттерінен кейін болды. 1876 жылғы президенттік сайлауда Нью-Йорк губернаторы демократ Сэмюэл Тильден мен Огайо губернаторы республикашыл Рутерфорд Б. Хейз арасындағы даудан кейін демократтар мен республикашылдардың фракциялары арасында ұлттық келісімге қол жеткізілді, нәтижесінде 1877 жылғы келісімге келді. Келісімге сәйкес демократтар Хейздің сайланғанын мойындады және қара нәсілді адамдардың саяси құқықтарын мойындауға уәде берді; республикашылдар Оңтүстіктен федералды әскерлерді шығаруға және Оңтүстік жобаларына федералды қаражаттың бір бөлігін бөлуге уәде берді.

Талапкерлік құқығынан айыру

Оңтүстік штаттар "қайта жаңғыртылғаннан" кейін демократтар біртіндеп Оңтүстік штаттарының заң шығарушы органдарына бақылауды қайта алды. Олар сайлау салығы, субъективті сауаттылық сынақтары, тұрғын үй талаптарының күшейтілуі және жұмысшылар үшін орындалуы қиын басқа да шарттарды енгізу арқылы қара нәсілділердің көпшілігінің және көптеген кедей ақ нәсілділердің сайлау құқығын шектеуге кірісті. 1880 жылдарға қарай заң шығарушылар сайлау тізіміне ену және сайлау ережелері арқылы қара нәсілді дауыс берушілерге қосымша шектеулер қойды. 1888 жылы Петербургтегі Вирджиния штаты университетінің президенті Джон Мерсер Лэнгстон Вирджиниядан шыққан алғашқы афроамерикалық ретінде АҚШ Конгресіне сайланды. Ол сондай-ақ соңғысы болды, өйткені штат ғасырдың басында қара нәсілділерді ондаған жылдар бойы саясаттан шеттетуге бағытталған конституцияны қабылдады. 1885 жылғы Флорида Конституциясынан бастап ақ демократтар Оңтүстік штаттарында сайлау тізіміне енуді шектейтін және жүз мыңдаған адамды тізімнен шығаруға мәжбүрлейтін жаңа конституцияларды қабылдады. Бұл өзгерістер нәтижесінде қара нәсілділердің көпшілігі және көптеген кедей ақ нәсілділер дауыс беруден айырылды. Әлдеқандай сауаттылық сынақтары сияқты талаптардан көптеген сауатсыз ақ нәсілділер, мысалы, 1866 жылғы ата-бабаларының дауыс беру құқығына негізделген "бабалық ереже" сияқты стратегиялар арқылы босатылды. Оңтүстік штаттары мен жергілікті заң шығарушылар сондай-ақ көлік, қоғамдық орындар және күнделікті өмірді бөліп-жарып отырған Jim Crow заңдарын қабылдады. Соңында, линчелеу және нәсілдік тәртіпсіздік сияқты нәсілдік зорлық-зомбылық жиіледі, 19 ғасырдың соңғы онжылдығында шарына жетті. 19 ғасырда Оңтүстіктен сайланған соңғы қара нәсілді конгрессмен - Солтүстік Каролинадан Джордж Генри Уайт, ол 1896 жылы сайланып, 1898 жылы қайта сайланды. Оның өкілеттігі 1901 жылы аяқталды, сол жылы Азамат соғысында күрескен соңғы президент Уильям Маккинли қайтыс болды. Келесі 28 жыл бойы Конгресте қара нәсілді адамдар өкілдік етпеді, ал келесі 72 жыл бойы ешкім де Оңтүстік штатынан өкілдік етпеді.

Қазіргі заман

1910 жылдан 1940 жылға дейін Оңтүстік ауылдарынан Солтүстікке – Нью-Йорк, Филадельфия, Чикаго, Детройт және Кливленд сияқты қалаларға афроамерикандықтардың Ұлы көші-қоны Солтүстікте афроамерикандықтар басымдығын көрсететін Конгресс округтерін құра бастады. Солтүстікте афроамерикандықтар өздерінің сайлау құқығын жүзеге асыра алды. 1970 жылға дейін Ұлы көші-қонның екі толқынында алты жарым миллионнан астам афроамерикандық солтүстікке және батысқа көшіп, қалалық жерлерде қоныстанды. 1928 жылы Оскар Де Прист республикашыл ретінде Иллинойс штатының 1-ші округінен (Чикагоның оңтүстік бөлігі) жеңіске жетіп, заманауи дәуірдегі алғашқы афроамерикандық конгрессмен атанды. Артур Вергс Митчелл 1935 жылы Де Пристті жеңіп, оның орнын басып, «Жаңа мәміле» коалициясының бір бөлігі болып, Конгресске сайланған алғашқы афроамерикандық демократ болды. Де Прист, Митчелл және олардың кейінгі ізбасары Уильям Доусон 1940 жылдардың ортасына дейін Конгресстегі жалғыз афроамерикандықтар болды, одан кейін Солтүстік қалаларында қосымша афроамерикандық демократтар сайлана бастады. 1949 жылы Доусон Конгресс комитетін басқарған тарихы бар алғашқы афроамерикандық болды. Де Прист 58 жыл бойы, 1990 жылы Кнектикут штатының 5-ші округінен Гэри Франкс сайланғанға дейін, Палатаға сайланған соңғы афроамерикандық республикашыл болды. 1994 жылы Франксқа Дж.С. Уоттс қосылды, бірақ екі жылдан кейін қайта сайлануға тырысып сәтсіз аяқтады. Уоттс 2003 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін, 2010 жылы Флорида штатының 22-ші және Оңтүстік Каролина штатының 1-ші округінен Тим Скотт сайланғанға дейін, 2011 жылға дейін Палатада афроамерикандық республикашылдар болған жоқ. 2012 жылы Уэст қайта сайлануға үміткер болмады, ал Скотт 2013 жылдың қаңтар айында АҚШ Сенатына тағайындалып, отставкаға кетті. 2014 жылы Техас штатының 23-ші округінен Уилл Хёрд және Юта штатының 4-ші округінен Миа Лав есімді екі жаңа афроамерикандық республикашыл сайланды, Лав Конгресске сайланған алғашқы афроамерикандық әйел республикашыл атанды. Ол 2018 жылы қайта сайланудан жеңіліп, Хардты АҚШ Палатасының жалғыз афроамерикандық республикашыл мүшесі қалдырды. 1932 жылы президент Франклин Д. Рузвельт сайлауы афроамерикандықтардың сайлау адалдығын республикашылдан демократтарға ауыстырды, өйткені Рузвельттің «Жаңа мәміле» бағдарламалары Ұлы депрессиядан зардап шеккендерге экономикалық көмек ұсынды. 1940 жылдан 1970 жылға дейін Ұлы көші-қонның екінші толқынында бес миллионға жуық афроамерикандық солтүстікке және батысқа, әсіресе Калифорнияға көшіп барды. 1960 жылдардың ортасына қарай афроамерикандық сайлаушылардың басым көпшілігі демократтарға жататын, ал көпшілігі бұрынғы Конфедерация штаттарының шегінен тыс жерлерде дауыс берді. Конгресс 1965 жылы Дауыс беру құқығы туралы заңды қабылдағаннан кейін ғана, афроамерикандықтар мен азаматтық құқық қозғалысындағы одақтастарының жылдар бойы атқарған күш-жігерінің нәтижесінде Оңтүстік штаттарындағы афроамерикандықтар өздерінің сайлау құқығын қалпына келтіріп, толық азаматтық құқықтармен өмір сүре алды. Заңдық сегрегация аяқталғанмен, сайлаушылардың тізілімін жүргізу және заңның мәнін іске асыру үшін аудандарды қайта бөлуге көбірек уақыт кетті. 1969 жылдың 3 қаңтарында Ширли Чишолм елдің алғашқы афроамерикандық конгрессмені ретінде ант берді. Екі жылдан кейін ол Конгресс қара нәсілділер тобының 13 құрылтайшы мүшесінің бірі болды. 1992 жылға дейін Қаралар палатасының көпшілігі Солтүстік және Батыс қалаларындағы ішкі округтерден сайланды: Нью-Йорк, Ньюарк, Нью-Джерси, Филадельфия, Балтимор, Чикаго, Кливленд, Детройт, Сент-Луис және Лос-Анджелес кем дегенде бір қара мүшесін сайлады. 1990 жылғы санақтан кейін елдегі халық санының өзгеруіне байланысты Конгресс округтерін қайта құру қажет болды. Әртүрлі федералды сот шешімдері штаттардың қара нәсілділердің көпшілігін шеттету үшін партиялық басқарудың орнына, халықтың көпшілігі афроамерикандықтар болған аудандарды құруына әкелді. Екі партия да өздерінің партиясына жағымды аудандарды құру арқылы саяси басымдыққа ие болу үшін партиялық басқаруды пайдаланды. Кейбір аудандар қара нәсілділердің ара-қатынасын нығайту үшін құрылды. Нәтижесінде, Алабама, Флорида, Грузия, Луизиана, Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина және Вирджиния штаттарының жаңа округтерінен бірнеше афроамерикандық демократтар палата мүшелері алғаш рет сайланды. Сонымен қатар, Калифорния, Мэриленд және Техас штаттарында қара көпшілікті құрайтын округтер құрылды, осылайша қара көпшілікті құрайтын округтердің саны артты. Қара көпшілікті құрайтын округтерді құру екі партияның да қолдауына ие болды. Демократтар бұл шараны әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету құралы ретінде қарады, сонымен қатар ондаған жылдар бойы демократтарға дауыс беріп келген афроамерикандық сайлаушылармен байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Республикашылдар өздеріне де пайда болады деп сенді, өйткені көптеген демократ сайлаушылар тарихи түрде республикашыл басымдығы бар округтерден шығарылды. 2000 жылға қарай басқа демографиялық және мәдени өзгерістер республикашыл партияның ақ көпшілікті құрайтын Палата округтерінің көпшілігіне ие болуына әкелді. 1940 жылдардан бері, Ұлы көші-қонның ондаған жылдары миллиондаған афроамерикандықтардың Оңтүстіктен көшіп келуіне байланысты, ешбір штат афроамерикандықтардың көпшілігін құрамайды. 1940 жылдардан бері Сенатта тоғыз афроамерикандық қызмет етті: Массачусетстен республикашыл Эдвард У. Брук, Иллинойс штатынан демократ Карол Мосли Браун, Барак Обама және вакансияны толтыру үшін тағайындалған Роланд Беррис, Оңтүстік Каролина штатынан республикашыл Тим Скотт (алғаш вакансияны толтыру үшін тағайындалды, бірақ кейін сайланды), Массачусетстен демократ Мо Коуэн, Нью-Джерси штатынан демократ Кори Букер, Калифорния штатынан демократ Камала Харрис және Грузия штатынан демократ Рафаэль Уорнок.