Кіріспе

Америка саясаткері (1726–1790), оның ұлы – американдық меценат және мемлекет қайраткері.

Джеймс Боуден II (7 тамыз 1726 – 6 қараша 1790) – Америка революциясы кезінде және одан кейінгі он жылдықтарда Массачусетс штатының Бостон қаласынан шыққан американдық саяси және интеллектуалдық лидер. Ол бастапқыда бай саудагер ретінде танылып, ықпалға ие болды. 1750-1770 жылдар аралығында Массачусетс Жалпы Сотының екі палатасында да қызмет етті. Алғашқыда корольдік губернаторларды қолдағанмен, британдық колониялық саясатына қарсы шығып, тәуелсіздіктің белсенді жақтаушысына айналды. Ол 1770 жылғы Бостон қырғыны туралы саяси маңызы зор баяндама жазды, оны тарихшы Фрэнсис Уэлетт колониялардағы қоғамдық пікірді қалыптастырған ең ықпалды жазбалардың бірі деп сипаттады. 1775-1777 жылдары Массачусетс провинциялық конгресінің атқару комитетінің төрағасы болды, ол Массачусетс үкіметінің де-факто басшысы еді. 1779 жылы штат конституциясын әзірлеген конституциялық конвенцияның президенті сайланды, ал 1780 жылы губернаторлыққа үміткер болып, Джон Хэнкоктан жеңіліс тапты. 1785 жылы Хэнкок отставкаға кеткеннен кейін губернатор болып сайланды. Американ революциясынан туындаған Массачусетстің үлкен қарыздарына байланысты Боуден қаржылық жауапкершілік платформасымен сайлауға түсті. Оның екі жылдық қызметі кезінде нашар экономикалық жағдай мен үкіметі белгілеген қатал қаржы саясаты Шейс көтерілісіне әкеп соқты. Боуден жеке қаржысымен көтерілісті басуға көмектескен жасақтарды қаржыландырды. Көтерілісшілерге қатысты оның қатал мінез-құлқы 1787 жылғы сайлаудағы жеңілісіне ықпал еткен болуы мүмкін, онда халықшыл Хэнкок қайтадан тағайындалды. Саяси қызметінен бөлек, Боуден ғылыми зерттеулермен де айналысты, Бенджамин Франклинмен бірлесіп электр энергиясы саласындағы пионерлік зерттеулер жүргізді. Ол Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды және 1787 жылы Америка философиялық қоғамына қабылданды. Ол Америка өнер және ғылым академиясының негізін қалаушы және бірінші президенті болды, және кітапханасын осы академияға мұра етіп қалдырды. Мейн штатындағы Боуден колледжі оның ұлы Джеймс III қалдырған мұраға байланысты оның құрметіне аталды.

Ерте өмір

Джеймс Боудин II Бостон қаласында Ханна Портж Боудин мен Джеймс Боудин отбасында дүниеге келді. Оның әкесі – бай Бостон саудагері. Оның атасы Пьер Бадуан Франциядан келген гугенот босқыны болған. Пьер отбасымен алдымен Ирландияға, содан кейін Массачусетс штатының шығысына (қазіргі Мэн штаты) көшіп, 1690 жылы Бостонға қоныстанды. Джеймс Боудин I ата-анасынан шағын мұра алды, бірақ әкесінің сауда бизнесін және жер иелігін кеңейтіп, провинцияның ең бай адамдарының біріне айналды. 1748 жылы ол Гарвардтағы бөлмедесі Елизавета Эрвингке үйленді. Олардың екі баласы болды. Сол жылы ол Гарвардтан магистратура дәрежесін алды.

Ғылыми және басқа да іс-әрекеттер

Боудойн 1743 жылға дейін Бенджамин Франклинмен кездескен болуы мүмкін, екеуі де ғылыми тақырыптар бойынша жиі әріптес және хабарласып тұрды. Гарвардта оқыған жылдары Джон Уинтроптан ғылымды оқыды, электр энергиясы мен астрономияға қызығушылық танытты. 1750 жылы Боудойн Франклинмен кездесу үшін Филадельфияға сапарлады. Боудойн Франклиннің электр энергиясы бойынша эксперименттеріне қызығушылық танытты, ал Франклин Корольдік қоғамға ұсынуға дайындаған мақалалары бойынша оның кеңесін сұрады. Франклиннің көмегімен Боудойннің бірнеше хаттары Қоғамда оқылды. Боудойн 1761 жылы Күн арқылы Венераның өтуін бақылау үшін Ньюфаундлендке экспедиция ұйымдастыру үшін провинциялық ассамблеяда қолдау табуға көмектесті, сондай-ақ сол жылы телескопты жақсарту туралы трактат жариялады. Боудойн өмірі бойы ғылымға қызығушылық танытты. 1780 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясын құрушылардың бірі болды. Ол академияның алғашқы президенті қызметін атқарды және қайтыс болғанға дейін осы лауазымда болды, кітапханасын академияға қалдырды. Боудойн ғылыми мақалалармен қатар, ағылшын және латын тілдерінде поэзия жариялады. Ол Эдинбург университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды және Гарвардтың мүшесі болды. 1788 жылы Лондон Корольдік қоғамына сайлануы тәуелсіздік алғаннан кейін американдыққа берілген алғашқы құрмет болды. Боудойн сонымен қатар кең бизнес мүдделеріне ие болды. Ол көбінесе саудагер ретінде сипатталғанмен, Атлант мұхитында сауда жасаған, бірақ оның басты қызығушылығы жерге байланысты болды. Оның мұрасында қазіргі Мэн штатында, сондай-ақ штаттың оңтүстік жағалауындағы ауыл шаруашылығына қолайлы Элизабет аралдарындағы кең жерлер болды, олардың көпшілігін ол сақтап қалды. Боудойн өзінің иелігін кеңейтіп, Род-Айлендтен басқа Жаңа Англияның барлық штаттарында мүлік сатып алды. Ол Кеннебек өзеніндегі үлкен аумақтың басқарушы иелерінің бірі болды, онда ол жиі жерді басып алғандармен және бәсекелес жер иелерімен соттасты. Әсіресе жерді басып алғандармен болған мәмілелер Боудойнға Массачусетс қоғамының төменгі топтарына деген ұнамайтын сезімді қалдырды, бұл оның саясатына әсер етті. Оның мұрасына 1770 жылы сатқан Атлбородағы (қазіргі Бриджвотер) темір зауыты да кірді, себебі оны басқаруға тым көп уақыт кеткен. Революцияның салдарына қарамастан, Боудойн қаржылық істерін әрдайым сақтықпен басқарды. Ол тәуелсіздік жолында қаржылық көмек көрсетті, бірақ осыны жасағанда өзінің бизнес мүдделеріне зиян келтірмеді, Джон Хэнкоктан айырмашылығы, оның бизнесі назарсыз қалды. Кейінірек ол 1784 жылы Массачусетс банкінің алғашқы президенті болды, сондай-ақ Массачусетс гуманистік қоғамының (бастапқыда кеме апаттарынан және басқа да су апаттарынан аман қалғандарды құтқаруға арналған ұйым) алғашқы президенті болды.

Губернатор кеңесі және британдық билікке қарсылық

Боудойн 1753 жылы провинциялық ассамблеяға сайланды және 1756 жылы губернатор кеңесіне тағайындалғанға дейін онда қызмет етті. 1769 жылы Боудойн кеңесте губернаторға қарсы оппозицияның негізгі өкілдерінің бірі болды. Сол жылы Бернард Боудойннің кеңеске қайта сайлануын қабылдамады. Боудойн 1770 жылы ассамблеяға қайта сайланды және Бернард провинцияны тастағаннан кейін сол жылы кеңеске қайта сайланды. Уақытша губернатор Томас Хатчинсон Боудойннің кеңеске оралуына келісті, өйткені ол төменгі палатадағы өткір сыншы ретінде емес, ондағы қауіптілігі аз деп санады. Алайда, Боудойн ассамблеяда бос қалған орынды патшалық губернаторлардың тағы бір жетекші саяси қарсыласы Сэмюэл Адамс алды, ал Хатчинсон екі жақтан да қарсылыққа тап болу ықтималдығына тап болды. Боудойннің британдық саясатқа қарсылығы Хатчинсон әкімшілігі кезінде де жалғасты, және Хатчинсонның хаттары Бернард хаттарына байланысты ашу-ыза тудырғанда, Боудойн губернаторға қатысты өткір сын айтқан жазбалар жасады және оны қызметтен алуға шақырды. Хатчинсонның ізбасары, генерал Томас Гейдж, Боудойннің 1774 жылы кеңеске қайта сайлануына вето қойды, себебі «Оның Ұлылықтарының тікелей бұйрығы» бойынша оны осы органнан шығару қажет болды. Сол кезде ол туберкулезден туындаған денсаулығының нашарлауына ұшырады. Боудойн 1775 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы басталғанда қайтадан ауырды, және отбасы британдықтар басып алған Бостоннан (сол кезде аймақтық милиция қоршауында болған) алдымен Дорчестерге, содан кейін Мидлбороға көшірілді, онда ол 1778 жылға дейін тұрды. (Боудойннің Бикон-стриттегі үйін генерал Джон Бургойн басып алған). Сауығуына қарамастан, ол Бостон және оның төңірегінде болып жатқан оқиғалардан хабардар болды және Массачусетс провинциялық конгресінің атқарушы кеңесінің президенті болып сайланды. Бұл лауазымды 1777 жылға дейін атқаруы оны Массачусетс үкіметінің іс жүзіндегі басшысы етті. Денсаулығының нашарлауын айтып, ол қызметтен кетіп, көпшілік назарынан тыс қалды. Ол басқа революционерлермен хат алысып, олардың сенімін қамтамасыз етті, бірақ соғысқа қатыспауы кейінірек саяси қиындықтарға әкелді. 1778 жылы ол қоғамдық өмірге орала бастады, ал 1779 жылы Массачусетс өз конституциясын жазғанда, ол оны құруға шақырылған конвенцияның президенті және оны жобалаған комитеттің төрағасы болды. Жаңа конституцияның негізгі авторы ретінде комиссия мүшесі Джон Адамс ерекше көзге түсті, бірақ Боудойн мен Сэмюэл Адамс та маңызды үлес қосты. 1780 жылы өткен алғашқы губернаторлық сайлауда Боудойн Джон Хэнкокқа қарсы сайлауға түсті. Формалды партиялық саясат болмағандықтан, бәсеке жеке тұлға, танымалдылық және патриотизмге байланысты болды. Хэнкок өте танымал болды және жеке құрбандықтары мен Екінші Континенталды Конгреске басшылық еткені ескеріле отырып, сөзсіз патриот болды. Боудойн Хэнкоктың жақтастары тарапынан патриот емес деп танылды, оның Бірінші Континенталды Конгресте қызмет етуден бас тартуы (оның себебі ауруы болса да) осыған себеп болды. Боудойннің қолдаушылары, негізінен Массачусетс жағалауындағы қауымдастықтардың коммерциялық мүдделерін қорғайтындар, Хэнкокты халыққа жағымды көңіл бөлетін демагог ретінде көрсетті. Хэнкок сайлауда жеңіске жетіп, 90% -дан астам дауыс алды. Массачусетс Өкілдер палатасы Боудойнге губернатордың орынбасары немесе штат сенатында орын ұсынды, бірақ Боудойн денсаулығының нашарлауына байланысты екеуінен де бас тартты. Сайлаудан кейін Хэнкок оны штаттың заңдарын қайта қарау және біріктіру жөніндегі комиссияға тағайындады. Боудойн кейінірек сайлауларда Хэнкокқа қарсы аттанды, бірақ ешқашан Хэнкоктың айтарлықтай танымалдылығын жеңе алмады. Бұл екі адамның арасындағы бәсеке – ұзақ жылдар бойы сауда, саясат және дін салаларындағы жанжалдың бір бөлігі болды және жеке баяндамаларға толы болды. Екеуі де Гарвардтың басқаруына қатысты, онда олардың қақтығыстары кейде өте жағымсыз болды. Мысалы, 1776 жылы Хэнкок Гарвардтың қазынашысы және Екінші Континенталды Конгрестің президенті болған кезде, Боудойн басқарған комитет Хэнкоктың қолындағы бағалы қағаздар соғыстың салдарынан қауіпте екенін анықтады және олардың есебін алу және қағаздарды жеке ұстау үшін делегация Филадельфияға жіберілді. Хэнкоктың кешігіп жауап беруі және колледж кітаптарының есебін ұсынудан бас тартуы бірнеше жылға созылды, нәтижесінде Боудойн Гарвардтың бақылаушылар кеңесінде оның кінәсін жариялады. 1783 жылы колледждің Хэнкокпен байланысты мәселелері ашық отырыста талқыланды, онда Хэнкок төрағалық етіп отырды. Боудойн мен Хэнкок екеуі де Брэттл-стрит шіркеуіне қатысты, онда олар ғимаратты жақсартудың мөлшері мен сапасы (жаңа ғимараттың орнына дейін) үшін бәсекелестікке түсті. Джеймс Уоррен екі адам арасындағы айырмашылықты былай сипаттады: «Мен екеуінің де сезіміне қызыға алмаймын. Біреуінің мақтанышы көңілін қалдырса, оның қаһары жыланша шағады, ал екіншісінің жетістіктеріне жетпесе, оның қарапайым мақтанышына нұқсан келтіреді». Екі адам арасындағы бәсеке соншалықты қызыл болды, Боудойн колледжінің құрылымын, оның құрметіне аталған, Хэнкок қайтыс болғанға дейін кешіктіруге тура келді. 1785 жылы, Батыс Массачусетстегі нашар экономикалық жағдайға байланысты наразылықтың күшеюіне сезімталдық танытып, Хэнкок қызметте қалуын сұрап отырғанда, қызметтен кетуге ұсыныс жасады. Алайда, заң шығарушы орган мұндай ұсыныс жасамады, және ол денсаулығы нашарлауын айтып, қызметтен кетті. Сол жылғы губернаторлық жарыс Боудойн, лейтенант-губернатор Томас Кушинг (Хэнкок үшін ауыстырушы ретінде қарастырылған, бірақ оның харизматизмі болмаған) және Тәуелсіздік соғысының генералы Бенджамин Линкльн арасында өтті. Сайлаушылар ешбір үміткерге көпшілік дауыс бермеді, және Бас сот Боудойнды қалғандарынан жоғары қойды, бұл дауыс беру өте шиеленісті болды.

Шейлердің көтерілісі

Губернатор Хэнкок өзінің кеңседе болған кезінде салықтарды жинауға белсенді түрде кіріспеуден бас тартты. Боуден мемлекеттік қарызды төлеу үшін салықтарды көтеріп, өтелмеген салықтарды жинауды күшейтті. Бұл шаралар, соғыстан кейінгі жалпы экономикалық төмендеумен және қолма-қол ақшаның жетіспеуінен туындаған несие тапшылығымен бірге, мемлекеттің ауылдық аймақтарында қиын жағдай тудырды. Штаттың ауылдық аймақтарында ұйымдастырылған жиналыстар штат заң шығарушы органына наразылық хаттарын жолдады, оған Боуден және штаттың жағалау аймақтарындағы консервативті көтерме саудагерлер басымдық құрды. 1786 жылдың 18 шілдесінде заң шығарушы орган осы шағымдарды маңызды түрде қарастырмай, сессиясын аяқтағаннан кейін, Массачусетстің ауылдық тұрғындары тікелей әрекеттерге кірісіп, салық және мүліктік тәркілеу туралы сот шешімдерін орындайтын және наразылықтың ортасы болған штаттың сот жүйесін тоқтатқан наразылық шерулерін ұйымдастырды. Боуден қыркүйек айының басында осы әрекеттерді айыптаған жарлық жариялады, бірақ милицияны дереу ұйымдастыруға ешқандай шара қолданбады (құрметтес Коннектикут және Нью-Гэмпшир губернаторларынан өзгеше). 5 қыркүйекте Вустердегі сот ипотекалық сот ісі бойынша ұқсас әрекеттер нәтижесінде жабылғанда, округтік милиция (көбінесе наразылық білдірушілерге көңіл бөлетін адамдардан құралған) Боуденнің наразылығына қарамастан, әрекетке шығудан бас тартты. Вустер сотының жабылуынан кейін Конкорд пен Таунтон да жабылды. Милиция Грейт-Баррингтонға сотты жұмыс істеуге мәжбүрлеу үшін барғанда, судьялардың бірі Уильям Уайтинг милициядан тарап таңдауды сұрады. 1000 адамның 800-і халықтың жағына шықты. Қазан айында бір тілші: «Біз қазір азаматтық соғысқа жақын анархия мен шатастық күйіндеміз» деп жазды. Бұл сот жабылулары 1774 жылғы жағдайға ұқсас болды, сол кезде колонистер Бостонның батысындағы корольдік бизнестің барлығын тоқтатқан. Жаңа төңкерістен қорқып, фермерлердің өтініштерін елемеуді жалғастыра отырып, Боуден және Сэмюэл Адамс пен олардың заң шығарушы органы тәртіпсіздік туралы заң қабылдады, habeas corpus-ты тоқтатты және наразылықтардың қаржылық себептерін шешуге сәтсіз аяқталған заң жобасын қабылдады. 1787 жылдың қаңтарына қарай реформа талаптарымен басталған наразылықтар «Массачусетс штатының тирандық үкіметіне» тікелей шабуылға айналды. Hampshire округі, әсіресе (қазіргі Hampden және Franklin округтерін қамтиды), Дэниел Шейс және Люк Дей сияқты көшбасшылар үкіметтік мекемелерге шабуыл жасау үшін ұйымдастыра бастаған бүлік ошағына айналды. Федералды үкімет жеткілікті әскер жинамағандықтан және Боуден батыс округтеріндегі жергілікті милицияға енді сенбегендіктен, ол 1787 жылдың қаңтар айының басында шығыс саудагерлері қаржыландыратын жеке милиция құруды ұсынды. Революциялық соғыс генералы Бенджамин Линкольн бұл күш-жігерге қаражат және адамдар жинады және 19 қаңтарда Вустерде 3000 адам жинады. 25 қаңтарда Спрингфилд қару-жарақ қоймасындағы қақтығыс нәтижесінде бірнеше көтерілісші қаза тапты, ал Линкольн 4 ақпанда Питершемде көтерілісшілердің негізгі күшін жеңіп, ірі қарсылықты тоқтатты. Линкольн Питершемге келген күні штат заң шығарушы органы әскери жағдайды жариялауға рұқсат беретін заң қабылдады, бұл губернаторға бүлікшілерге қарсы әрекет етуге кең өкілеттіктер берді. Ол сондай-ақ Линкольн мен армияны қаржыландырған саудагерлерге өтемақы төлеуге мемлекеттік төлемдерді санкциялады және қосымша милицияны жалдауға рұқсат берді. 12 ақпанда заң шығарушы орган көтерілісшілерге көңіл білдірушілердің заң шығарушы әрекетін болдырмау үшін жарамсыздық туралы заң қабылдады. Бұл заң жобасында белгілі бір көтерілісшілерге түрлі сайланған және тағайындалған лауазымдарды атқаруға тыйым салынды. Көтерілісті басу және жарамсыздық туралы заңмен бекітілген татуласудың қатал шарттары губернатор Боуденге саяси тұрғыдан зиян келтірді. 1787 жылдың сәуір айында өткен сайлауда Боуден штаттың ауылдық аймақтарынан аз дауыс алды және Джон Хэнкоктан жеңіліске ұшырады. 1788 жылы Боуден АҚШ Конституциясын ратификациялаған Массачусетс конвенциясының мүшесі болды. Федерализмнің жақтаушысы Боуден оның ратификациялануы үшін көп жұмыс істеді, скептик Сэмюэл Адамс пен оның жақтастарын оны басқа ратификациялаушы делегаттармен бірге кешкі асқа шақырып, болашақ сайлауларда Джон Хэнкокқа федералистердің қолдауын ұсынды. Боуденнің федералистердің жақтастары 1789 жылғы сайлауда Хэнкокқа қолдау көрсетті, тіпті Боуден де сайлауға түскеніне қарамастан. Өмірінің соңғы жылдарында ол қайырымдылық және ғылыми ізденістерімен айналысып, Америка өнер және ғылым академиясының және Адамгершілік қоғамының басшылығын жалғастырды. Ол сондай-ақ жаңа бизнес кәсіпкерліктерімен айналысып, 1789 жылы Қытайға бару үшін құрылған алғашқы американдық сауда кемелерінің біріне үлесін сатып алды.

Өлім және мұра

Ол 1790 жылғы 6 қарашада Бостонда "іріңді қызбадан және дизентериядан" қайтыс болды. Боудоиннің қосылу рәсімі Бостондағы сол кездегі ең ірі қосылу рәсімдерінің бірі болды, адамдар қосылу процессиясын көру үшін көшелерге жиналды. Ол Бостонның Granary жерлеу орнына жерленді. Оның қалдырған мүліктерінің ішінде Гарвард колледжіне сыйлық ретінде берілген сыйлықтар бар, қазір бұл сыйлықтар Боудоин сыйлықтары деп аталады. Оның ұлы Джеймс III отбасының Брансуик, Мэн штатындағы иеліктерінен жерлерді, сондай-ақ оның құрметіне Боудоин колледжін құру үшін қаражат пен кітаптарды сыйға тартты. Бостон қаласындағы Боудоин есімімен аталатын орындарға Боудоин көшесі, Боудоин алаңы және Боудоин MBTA станциясы жатады. 1788 жылы құрылған Боудин, Мэн штаты, Боудоиннің құрметіне аталған; ал көршілес Боудинхам, Мэн (1762 жылы құрылған) оның атасы Пьер немесе ағасы Уильямның құрметіне аталған.