Румын саяхаты, ақын және жазушы Корнелиу Вадим Тудор

Кіріспе

Румын саясаткері, ақын және жазушы Корнелиу Вадим Тюдор (; 28 қараша 1949 – 14 қыркүйек 2015), сонымен қатар бұлжымас "Трибунул" деп те белгілі болды, ол ақын, жазушы және журналист болған. Ол Үлкен Румыния партиясының (Partidul România Mare) жетекшісі және Еуропалық парламент мүшесі болды. 1992 жылдан 2008 жылға дейін Румыния сенаторы қызметін атқарды. Ол Румынияның Бухарест қаласында дүниеге келді және сол жерде қайтыс болды. Саяси тұлға ретінде ол кескілестер ұлтшыл көзқарастарымен танымал болды, бұл оның сөздерінде және саяси қарсыластарын сынауында көрінді (біраз азаматтық сот ісіндегі шешімдер оның айтқандарының артық әңгіме екенін көрсетті). Ол көбінесе "Вадим" деп аталатын, ол өзі таңдаған есім, тегі емес (және бұрынғы румыниялық армия офицері болған ағасы Роменмен ортақ емес).

Өмірбаян

Тюдор 1949 жылғы 28 қарашада Бухарест қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келді. Оның әкесі тігінші болған. Жастық шағында француз кинорежиссері Роджер Вадимге ғибраткерлікпен қараған ол өзінің екінші есімі ретінде Вадим псевдонімін таңдады. 1971 жылы Бухарест университетінің философия факультетінде әлеуметтану мамандығы бойынша білім алды, ал 1975 жылы Бухаресттегі резервтік офицерлер мектебінде оқыды. Оның ұстазы, Гердер сыйлығының иегері Евген Барбудың көмегімен стипендия алып, 1978-1979 жылдары Венада білім алды. Коммунистік кезеңде ол журналист, редактор және ақын ретінде жұмыс істеді: 1970 жылдардың басында «România liberă» газетінің редакторларының бірі болды, ал 1975 жылдан кейін Румынияның ресми баспасөз агенттігі «Agerpress» редакторы қызметін атқарды. 1992 жылдан 2008 жылға дейін сенатор болып сайланды. 1990 жылдан бері алғаш рет 2008 жылғы 30 қарашадағы сайлаудан кейін ол және оның партиясы Румынияның екі заң шығарушы палатасының ешқайсысында да өкілдік етпеді. 2001 жылғы 25 қыркүйекте Тюдор қылмыстық қудалаудан қорғаныстан бас тартты. 2004 жылғы желтоқсан айында Нобель бейбіт сыйлығының лауреаты Эли Визель елдегі ең жоғары наградалардың бірі – Steaua României медалін қайтарды, себебі президент Ион Илиеску президенттік өкілеттігінің соңғы күндері Тюдорды осы наградамен марапаттады. Визель бұл награданы қайтару себебін, Тюдор және партияласы (сондай-ақ награда иегері) Георге Бузатумен бір деңгейде қарастырыла алмайтынымен түсіндірді. 15 «Радио Свободная Европа» журналисі, Тимишоара қаласының мэрі Георге Цюханду, әнші-күйші және тарихшы Рэндольф Брахам да Тюдор мен Бузатуға берілген наградаларға байланысты Steaua României медальдарын қайтарып берді. Румыния президенті Траян Бэсеску 2007 жылғы мамыр айында Тюдордың Steaua României наградасын жойды. Осыған байланысты Тюдор Бэсескуді билікті теріс пайдаланғаны үшін сотқа беретінін мәлімдеді; нәтижесінде Тюдор Бэсескуға қарсы сотта жеңіске жетті. Ақын ретінде ол 1965 жылғы мамыр айында ұлттық радиостанцияда Георгий Калинеску әдеби үйірмесінде оқыған өлеңімен тұңғыш рет таныстырылды. Ол бірнеше өлеңдер мен прозалық жинақтар жариялады: «Poezii» (Өлеңдер; 1977), «Epistole vieneze» (Веналық хаттар; 1979), «Poeme de dragoste, ură și speranță» (Махаббат, жеккөру және үміт өлеңдері; 1981), «Idealuri» (Идеалдар; 1983), «Saturnalii» (Сатурналия, 1983), «Istorie și civilizatie» (Тарих және өркениет; 1983), «Mândria de a fi români» (Румын болғаныма мақтан тұтамын; 1985), «Miracole» (Ғажайапаттар; 1986 антологиясы), «Jurnal de vacanță» (Демалыс күндегігі; 1996), «Poems» (жеті тілге аударылып, Италияның Торино қаласында жарық көрді), «Europa Creștină» (Христиандық Еуропа) және «Artificii» (Сәулелер; 2010).

Tudor was born in Bucharest on 28 November 1949, into a working class family, his father being a tailor. In his youth, being an admirer of the French film director Roger Vadim, he chose the pseudonym Vadim as his middle name. In 1971, he received a degree in sociology from the Faculty of Philosophy of the University of Bucharest, and in 1975, he studied at the School for Reserve Officers in Bucharest. With the help of his mentor, Herder Prize winner Eugen Barbu, he obtained a scholarship and studied in Vienna from 1978 to 1979. During the communist era, he worked as a journalist, editor, and poet: in the early 1970s, he was one of the editors at România liberă, and after 1975 was an editor at the Romanian official press agency, Agerpress. He served as senator from 1992 to 2008. For the first time since 1990, after the election of 30 November 2008, he and his party were no longer present in either of the Romanian legislative chambers. On 25 September 2001, Tudor renounced his parliamentary immunity from prosecution. In December 2004, Nobel Peace Prize laureate Elie Wiesel returned the Steaua României medal, one of the country's highest honors, after President Ion Iliescu awarded Tudor the same honor in the last days of his presidency. Wiesel said he was returning the honor because he could not "accept being placed on the same level" as Tudor and fellow party member (and honor recipient) Gheorghe Buzatu. 15 Radio Free Europe journalists, Timișoara mayor Gheorghe Ciuhandu, songwriter ro, and historian Randolph Braham all returned their Steaua României medals as well due to the awards given Tudor and Buzatu. Tudor's Steaua României award was revoked by Romanian president Traian Băsescu in May 2007. Tudor consequently announced that he would sue Băsescu for abuse of power; in the end, Tudor won the trial with Băsescu. As a poet he made his debut in May 1965 at the national radio station with a poem read in the George Călinescu literary circle. He published several volumes of prose and poetry: Poezii (Poems; 1977), Epistole vieneze (Viennese Epistles; 1979), Poeme de dragoste, ură și speranță (Poems of Love, Hatred and Hope; 1981), Idealuri (Ideals; 1983), Saturnalii (Saturnalia, 1983), Istorie și civilizatie (History and Civilization; 1983), Mândria de a fi români (The Pride of Being Romanian; 1985), Miracole (Miracles; 1986 anthology), Jurnal de vacanță (Holiday Journal, 1996), Poems (translated in seven languages, published in Torino, Italy, 1998), Europa Creștină (Christian Europe), and Artificii (Artifices; 2010).

Жеке өмір

Тюдор үйленген және екі баласы болған. Ол 2015 жылдың 14 қыркүйегінде туған Бухарест қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды және қаланың Генча зиратында жерленді. Оның қызы Лидия Вадим Тюдор 2024 жылғы Румынияның жергілікті сайлауында Румыниялықтар одағы альянсынан кандидат.

Идеология

1990 жылдың маусым айында Тюдор мен Эуген Барбу «Ұлы Румыния» («România Mare») атты ұлттық апталық журналын құрды, ол бастапқыда үкімет саясатын жариялайтын басылым ретінде жоспарланған. Кейіннен Бухаресттегі солшыл әкімшіліктің көмегімен «Ұлы Румыния» жарыққа шығарылғаны туралы мәліметтер пайда болды. 1991 жылы олар «Үлкен Румыния» партиясын құрды, оның бағдарламасы «Time» журналында «семитизмге қарсылық, расизм және коммунизмнің «жақсы ескі күндеріне» деген ностальгияның кедір-бүдір қоспасы» деп сипатталды. Тюдор мен оның әріптестерінің кейбір мәлімдемелері мен жарияланымдарын ультраұлттық, венгрлерге қарсы, рома халқына қарсы және гомофобтық деп сипаттауға болады. Молдавиядан өзге, Тюдор «Ұлы Румыния» құрамына Бессарабия, Буджак, Солтүстік Буковина және Герца аймақтарын қосуды қалаған, олар КСРО тарағаннан бері Украинаға тиесілі болса да, 1812 жылы Ресейге қосылғанға дейін Молдавияның құрамында болған, ал 1918-1940 жылдары және 1941-1944 жылдары Румынияның бөлігі болған. «România Mare» журналына қарсы көптеген қылмыстық істер қозғалды, көбінесе Тюдордың өзінің жазбалары үшін (ол әдетте, тіпті әрқашан емес, Альцивиад псевдонимімен қол қоятын). 1993-1996 жылдары оның партиясы солшыл үкіметтік коалицияны («Қызыл төртбұрыш») қолдады. Тюдор мен оның партиясының ұлттық коммунизмнен ультраұлттыққа өтуі 1996 жылдан кейін болды. 1999 жылы «România Mare» журналының бұрынғы тілшісі Дан Корнелиу Худичи, егер Тюдор партиясы билікке келсе, ондаған саясаткерлерді (оның ішінде президент Эмиль Константинескуды), журналистерді және кәсіпкерлерді тұтқындауға арналған «жасырын тізім» бар екенін мәлімдеді. Бұл мәлімдеме Тюдордың танымалдығын арттырды. 2000 жылғы 26 қарашада өткен Румыния президенттік сайлауының бірінші турында Тюдор 28% дауыспен екінші орын алды. Төрт жыл бұрын ол бесінші орынды иеленген еді. Алайда, барлық басқа партиялар 11 желтоқсанда өткен сайлауда Ион Илиескуды қолдады, ал Тюдор бірінші турдағы көрсеткішіне қарағанда бес пайызға ғана өсті, ал Илиеску 36%-дан 67%-ға дейін көтерілді. Тюдор Румынияның Еуропалық Одаққа қосылуын және НАТО-дағы қатысуын қолдады. 2003 жылы Тюдор еврейлер мен Холокостқа қатысты көзқарастарын өзгерткенін мәлімдеді. 2004 жылғы 1 ақпандағы хатында ол бұрынғы кейбір мәлімдемелерін антисемиттік деп мойындап, қайтарып алды. Ол былай деп жазды: «Мен 1941-1944 жылдары Антонеску режимі кезінде Румынияда болған Холокостты жоққа шығарғаным үшін қателескенімді түсінемін». Көптеген адамдар оның шын ниетін күмәндандырып, бұл әрекетті саяси амал деп сарптады. 2000 жылғы президенттік сайлау алдында екінші орын алған Тюдор өлім жазасын қайта енгізуді сайлау науқанының маңызды бағыты етіп белгіледі. 2012 жылғы 18 қазанда «Romania la Raport» ток-шоуында сөйлеген кезде Тюдор «Румынияда ешқашан Холокост болған емес. Мен өлгенше оны жоққа шығара беремін, өйткені мен өз халқымды жақсы көремін» деді. Ол еврей және Румыния парламентінің депутаты болған кеңесшісі Нати Мейрді жұмыстан босатты. Тюдор бұл пара алу туралы айыптауларға байланысты болғанын мәлімдеді, бірақ Мейр бұл антисемитизмге байланысты болғанын айтты. Румын баспасөздері Мейрдің Израильде банктік алаяқтық үшін сотталғанын және депутаттық лауазымға сай еместігін анықтады. 2006 жылғы 15 қарашада Румыния билігі Мейрді салықтан қашу, алаяқтық және ашкөздік үшін сотқа тартты, сондай-ақ Израильге жұмыс рұқсаты берудегі заңсыздықтарға айыптады. Тюдор өзін «Трибун» деп атады, бұл атау ежелгі Римнен шыққан, бірақ Румыния тарихында одан да күшті мағынаға ие, өйткені ол Трансильваниядағы румын қауымдастықтарының Венгриядағы революциялық үкіметке қарсы өзін-өзі қорғауындағы белгілі бір белсенділерді білдірді (1848 жылғы Габсбург аймақтарындағы төңкерістерді қараңыз).

In June 1990, Tudor and Eugen Barbu founded the nationalist weekly magazine România Mare ("Greater Romania"), which began as a magazine for the government's policies. Later evidence affirmed "Greater Romania" was released with the help of the left wing administration in Bucharest. In 1991, they founded the Greater Romania Party, the platform of which Time magazine described as "a crude mixture of anti Semitism, racism and nostalgia for the good old days of communism". Some statements and articles by Tudor and his colleagues can be described as ultranationalist, anti Hungarian, anti Roma and homophobic. Besides Moldova, Tudor wanted Greater Romania to include Bessarabia, Budjak, Northern Bukovina, and the Hertsa region, which have belonged to Ukraine since the dissolution of the Soviet Union but were part of Moldavia until the Russian annexation in 1812, and part of Romania between 1918 and 1940 and between 1941 and 1944. România Mare has been sued for libel with stunning frequency, often for Tudor's own writings (which he usually, if not always, signed under the pseudonym Alcibiade). Between 1993 and 1996, his party supported the leftist governmental coalition (the "Red Quadrilateral"). Tudor's and his party's change from national communism to ultranationalism took place after 1996. In 1999, Dan Corneliu Hudici, a former reporter at România Mare, claimed there was a "secret blacklist" of dozens of politicians (including President Emil Constantinescu), journalists, and businessmen to be arrested if Tudor's party came to power. That allegation only increase Tudor's popularity. In the first round of the Romanian presidential elections on 26 November 2000, Tudor finished second with 28% of the vote. Four years earlier, he had come in fifth. However, nearly all other parties backed Ion Iliescu in the 11 December runoff, and Tudor only gained five points compared to his first round performance while Iliescu surged from 36% to 67%. Tudor supported Romania's entry to the European Union and sustained its presence in NATO. In 2003, Tudor claimed to have changed his views on Jews and the Holocaust. In a letter dated 1 February 2004, he retracted certain earlier statements he had made as inappropriately anti Semitic. Further, he wrote: "I know that I was wrong to have denied the Holocaust in Romania, which happened between 1941 and 1944 under Antonescu's regime". Many publicly questioned his sincerity and motivations of the change and viewed it simply as a political ploy. Ahead of the 2000 presidential election, Tudor, who finished in second, made the reintroduction of capital punishment a major plank of his campaign. On 18 October 2012, while he was speaking on the talk show Romania la Raport, Tudor said that "in Romania there was never a Holocaust I will deny it till I die because I love my people". He fired an advisor, who happened to be Jewish and a member of the Romanian Chamber of Deputies, Nati Meir. Tudor claimed it was because of allegations of bribery, but Meir claimed it was because of antisemitism. It turned out that the Romanian press discovered that Meir had been convicted in Israel of banking fraud and so was incompatible with the office of member of the Chamber of Deputies. On 15 November 2006, Meir was brought to trial by the Romanian authorities for tax evasion, fraud and swindling and was accused of illegalities concerning work permits for Israel. Tudor styled himself The Tribune, a title that originates in Ancient Rome but has more combative meaning in Romanian history since it stood for certain activists in the self defence of Romanian communities in Transylvania against the Revolutionary government in Hungary (see Revolutions of 1848 in the Habsburg areas).