Рим саяхатшысы және әскери қолбасшысы Тиберий Клавдий Помпеян
Tiberius Claudius Pompeianus
Тіберий Клавдий Помпеян: Рим саяхатшысы, әскери қолбасшы, Марк Аврелийдің күйеуі. Парфян және Маркоман соғыстарындағы рөлі, таққа үш рет бас тартуы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим саясаткері және генералы (шамамен 125 – 193 ж.б.)
Roman politician and general (c. 125 – 193 AD)
Тиберий Клавдий Помпеян (грекше: Πομπηιανός; 125 – 193 ж.б.) Рим империясының 2-ші ғасырындағы саясаткер және әскери қолбасшы болған. Император Марк Аврелийдің генералы Помпеян Римнің парфтар мен маркомандарға қарсы соғыстарында өзгеше көзге түсті. Марк Аврелийдің қызы Люциллаға үйленуі арқасында императорлық отбасының мүшесі болды және императордың билігі тұсында маңызды тұлға болды. Помпеянға үш рет императорлық тақ ұсынылды, бірақ ол оны қабылдаудан бас тартты.
Tiberius Claudius Pompeianus (Greek: Πομπηιανός; 125 – 193 AD) was a politician and military commander during the 2nd century in the Roman Empire. A general under Emperor Marcus Aurelius, Pompeianus distinguished himself during Rome's wars against the Parthians and the Marcomanni. He was a member of the imperial family due to his marriage to Lucilla, a daughter of Marcus Aurelius, and was a key figure during the emperor's reign. Pompeianus was offered the imperial throne three times, though he refused to claim the title for himself.
Ерте өмір
Сириядағы Антақия қаласында дүниеге келген Помпейан қарапайым отбасыдан шыққан. Оның әкесі атты әскер қатарында болған. Атынан-ақ көрініп тұрғанындай, оның отбасы алғаш рет император Клавдий тұсында римдік азаматтыққа ие болған. Помпейан – отбасының сенатор болып тағайындалған тұңғыш өкілі болғандықтан, "жаңа адам" (novus homo) атанған. Помпейанның жас өмірінің көп бөлігі тарихтан жоғалып кеткен. Ол 161-166 жылдардағы рим-парфян соғысына император Луций Вердің басшылығымен, мүмкін легион командирі ретінде қатысқан. Парфян жорығынан бұрын ол сенатор шеніне көтерілген. Соғыста өзгелерден ерекше көзге түскені үшін 162 жылдың қалған бөлігіне консул болып тағайындалған.
A native of Antioch in Syria, Pompeianus was from relatively humble origins. His father was a member of the equestrian order. As indicated by his name, his family first gained Roman citizenship during the reign of Emperor Claudius. Pompeianus was a novus homo ("new man") as he was the first member of his family to be appointed as a senator. Much of Pompeianus' early life has been lost to history. He participated in the Roman–Parthian War of 161–166 under the command of Emperor Lucius Verus, likely as a legionary commander. Sometime prior to the Parthian campaign, he was elevated to the rank of senator. He served with distinction during the war, earning him appointment as suffect consul for the remainder of the year 162 AD.
Маркоман соғыстары
Парфяндық жорық аяқталғаннан кейін император Марк Аврелий оны Дунай өзені бойындағы империяның солтүстік шекарасындағы Төменгі Паннонияның әскери губернаторы етіп тағайындады. Ол шамамен 164 жылдан 168 жылға дейін қызмет еткен болуы мүмкін. 166 жылдың соңында немесе 167 жылдың басында 6000-ға жуық ломбардтар Паннонияға шабуыл жасады. Помпеян бұл шабуылды салыстырмалы түрде оңай жеңіп, бірақ бұл ірі варварлардың шапқыншылығының басталуын білдірді. 167 жылдың соңында маркоманн тайпасы Паннония арқылы өтіп, империяға басып кірді. Марк Аврелий мен Луций Верус варварларды Дунай өзенінен кері ығыстыру үшін жазалау экспедициясын жоспарлады, бірақ Антонин обасының салдарынан экспедиция 168 жылдың басына дейін кейінге шегерілді. Помпеянның көмегімен екі император маркоманндарды шегінуге мәжбүр етті. Помпеянның әскери қабілеті Марк Аврелийдің сенімін жеңіп алды және ол императордың ең жақын кеңесшілерінің біріне айналды. Императорлар Аквилеядағы қыстауға оралғанда, Луций Верус ауырып, 169 жылдың қаңтарында қайтыс болды. Марк Аврелий өзінің қызы Луцилланы, Вердің жесірін, Помпеянға үйлендірді. Императордың күйеу баласы ретінде Помпеян Нерва-Антонин әулетінің мүшесі атанды. Император тіпті Помпеянды Цезарь және оның мұрагері етіп тағайындауды ұсынды, бірақ Помпеян бұл атақтан бас тартты. Оның орнына, Помпеян жоғары дәрежеге көтеріліп, Маркоман соғысы кезінде императордың бас қолбасшысы болды. Оның басшылығымен, жер аударылған сенатор және Парфян соғысының қатысушысы Пертинакс қайта шақырылып, Помпеянның әскери штабына қосылды. Маркоман соғысы кезінде Помпеянның жетістіктері оны одан әрі ерекшелендірді, император оған 173 жылы екінші консулдық тағайындады. Ол Дунай аймағындағы бірнеше әскери операцияларға қатысты және Марк Аврелийдің қайтысынан кейін де бұл аймақта қызметін жалғастырды.
Following the completion the Parthian campaign, Emperor Marcus Aurelius appointed him military governor of Pannonia Inferior on the empire's northern frontier along the Danube River. He likely served from 164 until 168. In late 166 or early 167, a force of 6,000 Lombards invaded Pannonia. Pompeianus defeated the invasion with relative ease, but it marked the beginning of a larger barbarian invasion. Late in 167, the Marcomanni tribe invaded the empire by crossing in Pannonia. Marcus Aurelius and Lucius Verus planned a punitive expedition to drive the barbarians back across the Danube River, but due to the effects of the Antonine Plague, the expedition was postponed until early 168. Aided by Pompeianus, the two emperors were able to force the Marcomanni to retreat. Pompeianus' military skills earned him the confidence of Marcus Aurelius and he quickly became one of the Emperor's closest advisors. As the emperors returned to their winter quarters in Aquileia, Lucius Verus fell ill and died in January 169. Marcus Aurelius arranged for his daughter Lucilla, Verus' widow, to marry Pompeianus. As son in law to the emperor, Pompeianus became a member of the Nerva–Antonine dynasty. The emperor even offered to name Pompeianus Caesar and his heir, but Pompeianus declined the title. Instead, Pompeianus was promoted and served as the emperor's chief general during the Marcomannic War. Under his guidance, the exiled senator and fellow Parthian war veteran Pertinax was recalled and joined Pompeianus on his military staff. Pompeianus' successes during the Marcomannic War further distinguished him, with the emperor awarding him a second consulship in 173. He took part in a number of military operations in the Danubian region and was still stationed in the region following the death of Marcus Aurelius.
Коммодтың тұсында
180 жылы Марк Аврелий қайтыс болды, ал оның 18 жасар ұлы Коммод, Помпеянның күйеу баласы, Рим императоры деп жарияланды. Помпеян Коммодты Дунай шебінде қалып, маркомандықтарды толық бағындыруды аяқтауға көндіруге тырысты, бірақ Коммод 180 жылдың күзінде Римге оралды. Жас император мен тәжірибелі офицер арасындағы қарым-қатынас тез нашарлады. 182 жылы Луцилла, Помпеянның әйелі және Коммодтың қарындасы, императорға қарсы сәтсіз қастандық ұйымдастырды. Коммод Луцилланы және оның отбасының басқа мүшелерін өлімге кесті, бірақ Помпеян бұл қастандыққа қатыспағандықтан, жазадан құтылды. Осы қастандықтан кейін Помпеян қарттығын айтып, қоғамдық өмірден шығып, Италиядағы иеліктеріне қайтты. Ол уақытының көп бөлігін Римнен алыс, елде өткізді, жасы мен көздерінің сырқатынан сылтау келтірді.
Marcus Aurelius died in 180 AD, and his 18 year old son Commodus, Pompeianus' brother in law, was proclaimed Roman emperor. Pompeianus tried to persuade Commodus to remain on the Danubian frontier to complete the conquest of the Marcomanni, but Commodus returned to Rome in the autumn of 180. The relationship between the young emperor and the experienced officer quickly deteriorated. In 182, Lucilla, Pompeianus' wife and Commodus' sister, organized a failed assassination attempt against the emperor. Though Commodus executed Lucilla and other members of her family, Pompeianus had not participated in the conspiracy and was spared. Following the conspiracy, Pompeianus withdrew from public life, citing old age, and retired to his estates in Italy. He spent most of his time in the country away from Rome, claiming age and an ailment of the eyes as an excuse.
Кейінгі өмірі
Коммод 192 жылы біздің заманымыздан кейін преториандық гвардия мүшелерінің қолынан қаза тапты. Коммодқа қарсы жасалған қастандық сәтті аяқталғаннан кейін Помпеян Римге оралып, Сенаттағы орнын қайта иеленді. Преториандық гвардия содан кейін Пертинаксты император деп жариялады, бірақ оны тәртіп орнатуға тырысқандығы үшін, ұзақ жылдар бойы тәртіпсіздікке толы болған бөлімге тәртіп келтіруге тырысқандығы үшін 87 күннен кейін өлтірді. Сенатор Дидий Юлиан преториандық гвардияға пара беріп, оны император деп жариялады, бірақ өзінің әскерлері арасында қолдау табуда қиындыққа тап болды. Өзін құтқару үшін Юлиан Помпеяннан онымен бірге император болуын сұрады. Помпеян тағы да бас тартты, өйткені ол шамалы жасы ұлғайған және көзі нашар болғандықтан. Юлиан Септимий Севердің бұйрығымен 66 күн билік еткеннен кейін өлім жазасына кесілді. Помпеян 193 жылы қайтыс болған болуы мүмкін. Оның балалары тірі қалды және маңызды әулеттің мүшелері ретінде өркендеді: олар Марк Аврелийдің немерелері еді. Бұл беделділік қауіпті болды, өйткені Северан әулеті оларды мүмкін бәсекелес деп қарауы мүмкін еді. Помпеянның ұлы Аврелий 209 жылы консул болды, бірақ кейіннен Каракалланың қоздырысымен өлтірілді. Помпеянның кейінген ұрпақтары 231 және 241 жылдары консул болып сайланды.
Commodus was assassinated in 192 AD by members of the Praetorian Guard. Pompeianus returned to Rome once the plot against Commodus succeeded, resuming his seat in the Senate. The Praetorian Guard then proclaimed Pertinax the emperor, but they assassinated him after only 87 days for attempting to impose order upon the long undisciplined unit. Senator Didius Julianus bribed the Praetorian Guard to proclaim him emperor, but had difficulty garnering support within the ranks of his own troops. In a desperate attempt to save himself, Julianus asked Pompeianus to become co emperor with him. Pompeianus again declined, on the grounds of his advanced years and eye problems. Julianus was executed on the orders of Septimius Severus after ruling for only 66 days. Pompeianus appears to have died sometime in 193. His children survived and prospered as members of an important family: they were the grandchildren of Marcus Aurelius. This prestige was dangerous because the new dynasty of the Severans could have seen them as possible competition. Aurelius, son of Pompeianus, was consul in 209, but was later assassinated at the instigation of Caracalla. Later descendants of Pompeianus would become consuls in 231 and 241.
Танымал мәдениетте
Рассел Кроудың 2000 жылғы "Гладиатор" фильміндегі Максим Децим Меридиус кейіпкері Помпеян мен басқа да тұлғалар, оның ішінде Нарцисс сияқты адамдардың бейнесіне шамалы дәрежеде негізделген.
Russell Crowe's character Maximus Decimus Meridius in the 2000 film Gladiator is loosely based on Pompeianus and others, including Narcissus.