Кіріспе
Судан минералдардың шөгіндісінен үңгірде қалыптасқан құрылым, бетон, әк немесе ерітіндіден тыс ортада пайда болған екіншілік шөгінділер. Спелеотем (/s/p/iː/l/i/ə/θ/ɛ/m/; ) – табиғи үңгірлерде уақыт өте жинақталатын минералдық шөгінділердің геологиялық түзілімі. Спелеотемдер көбінесе карбонаттардың ерію реакцияларынан, әсіресе әктас үңгірлерде пайда болады. Олар жинақталу тарихы мен ортасына қарай әртүрлі формада болуы мүмкін. Химиялық құрамы, біртіндеп өсуі және үңгірлерде сақталуы оларды палеоклиматтық көрсеткіштер ретінде пайдалы етеді.
secondary deposits, derived from concrete, lime, or mortar, outside the cave environment
A speleothem ('/s//p//iː//l//i//ə//θ//ɛ//m/; ) is a geological formation by mineral deposits that accumulate over time in natural caves. Speleothems most commonly form in calcareous caves due to carbonate dissolution reactions. They can take a variety of forms, depending on their depositional history and environment. Their chemical composition, gradual growth, and preservation in caves make them useful paleoclimatic proxies.
Климаттық проксилер
Спелеотемдердің қималары мұз түйіршіктері немесе ағаш сақиналары сияқты палеоклимат жазбаларын ұсынуы мүмкін. Радиоактивті элементтердің баяу геометриялық өсуі және сіңірілуі, егер үңгір жабық жүйе болса және спелеотемдер қайта кристалдануға ұшырамаса, радиокөміртектік және уран-торийлік талдау арқылы соңғы төртінші кезеңнің көп бөлігінде оларды дәл және нақты мерзімдеуге мүмкіндік береді. Оттектің (δ18O) және көміртектің (δ13C) тұрақты изотоптары соңғы ~500,000 жылдағы жауын-шашын температурасының, жауын-шашын мөлшерінің және өсімдік жамылғысының өзгеруін қадағалау үшін қолданылады. Mg/Ca проксисі де ылғалдылықтың көрсеткіші ретінде қолданылған, бірақ оның палеогигрометр ретіндегі сенімділігі құрғақ маусымдарда үңгірдегі желдетумен байланысты болуы мүмкін. Жауын-шашынның өзгеруі спелеотем сақиналарының енін өзгертеді: жабық сақиналар аз жауын-шашынды көрсетеді, кеңірек аралық ауыр жауын-шашынды көрсетеді, ал тығыз сақиналар жоғары ылғалдылықты көрсетеді. Тамшы жылдамдығын санау және су тамшыларының іздік элементтерді талдау Эль-Ниньо-Оңтүстік осцилляциясы (ENSO) сияқты қысқа мерзімді климаттық өзгерістерді тіркеуге мүмкіндік береді. Ерекше жағдайда, Перм кезеңінің басындағы климаттық прокси-мәліметтер Оклахома штатындағы Ричардс Спер орнында карьер жұмыстары кезінде ашылған, 289 миллион жыл бұрынғы спелеотемдерден алынған.
Калтемиттер
Спелеотемнің қалыпты анықтамасы бетон, әк, цемент немесе басқа да карбонатты материалдардан (мысалы, әктас және доломит) үңгір ортасынан тыс жерде немесе жасанды үңгірлерде (мысалы, шахталар, туннельдер) пайда болған екіншілік минералдық шөгінділерді қамтымайды, олар спелеотемдерге ұқсас пішінге ие болуы мүмкін. Адам жасаған құрылыстардағы мұндай екіншілік шөгінділер кальтемиттер деп аталады. Кальтемиттер көбінесе бетонның бұзылуымен немесе әк, цемент немесе басқа да карбонатты материалдардың ерітілуінен туындайды.